Microsoft Word rustamli konul docx



Yüklə 489,76 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə8/42
tarix25.12.2016
ölçüsü489,76 Kb.
#2901
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   42
 

Cədvəl 1.1 

                         Səhiyyənin əsas göstəriciləri (ilin əvvəlinə

Göstəricilər

 

2001 

2006 

2010 

2011 

2012 

Bütün ixtisaslardan olan həkimlərin 

sayı, min nəfər 

29,0  


30,6  

32, 8  


33,1  

31,4 


Ə

halinin hər 1000 nəfərinə 

36,3 

36,3 


36,9 

36,8 


34,5 

Orta tibb işçilərinin sayı, min nəfər 

60,0  

60,8 


62,9 

60,1 


57,8 

Ə

halinin hər min nəfərinə 



75.1 

72.1 


70.9 

66.8 


63.4 

Xəstəxana müəssisələrinin sayı 

735 

729 


756 

516 


523 

Xəstəxana çarpayılarının sayı, min man  69.9 

68.9 

67.4 


45.8 

42.4 


Ə

halinin hər min nəfərinə xəstə uşaqlar 

üçün çarpayıların sayı ,min 

11.9 


11.7 

11.3 


7.0 

5.9 


Ə

haliyə ambulatoriya- poliknika 

yardımı göstərən müalicə 

müəssisələrinin sayı 

1614 

1596 


1962 

1688 


1690 

Qadın məsləhətxanarının , uşaq 

poliklinikalarının sayı (müstəqi və 

başqa müəssisələrin tərkibinə daxil 

olmaqla) 

913 


923 

907 


472 

455 


Hamilə və zahı qadınlar üçün 

çarpayıların sayı, min 

7.5 

7.4 


7.4 

4.6 


4.2 


 

12 


2011-ci ilin məlumatlarına əsasən  Azərbaycan Respublikasında əhalinin 

sağlamlığının qorunması ilə 33,1 min həkim, 60,1 min tibb işçisi məşğul olur. 

Ölkəmizdə 566 xəstəxana, 1688 ambulatoriya,  472 qadın məstəhətxanası və uşaq 

poliklinikası, 75 sanatoriya və istirahət evləri fəaliyyət göstərir., orada olan 

çarpayıların sayı isə 11277-dir. Müqayisə edilən dövrdə bütün ixtisaslardan olan 

həkimlərin sayı 1,4 min nəfər artmışdır. Əksinə orta tibb işçilərinin sayı 60 min 

nəfərdən 57,8 min nəfərə düşmüş, xəstəxana çarpayılarının sayı isə 69,9 mindən 42,4 

minə enmiş və bu sahədə azalma 27,5 min çarpayıya bərabər olmuşdur. 

Respublikada fəaliyyət göstərən 500-dən artıq özəl müalicə profilaktika 

müəssisələrinin mütləq əksəriyyətində start kapitalının və yaxud vəsaitlərin 

tamamlanmasının əsas mənbəyi özünü maliyyələşdirmə ilə məhdudlaşır. Özəl 

müalicə profilaktika müəssisələrinin böyük əksəriyyətinin dəyəri yüksək olan əsas 

vəsait obyektlərinə ehtiyacları var. Özəl müalicə profilaktika müəssisələrinin 

maliyyələşmisinin əsas mənbəyi həmin müəssisələrdə tibbi alan əhali hesab olunur, 

hüquqi və fiziki şəxslərin vəsaitləri, icbari və könüllü tibbi sığorta vəsaitləri, 

qanunvericiliklə qadağan olunmayan digər mənbələr hesabına maliyyələşdirilir.  

Ə

haliyə pullu tibbi xidmət göstərilməsinə görə ödənişlər adətən tibb 



müəssisəsində, istisna hallarda isə banklarda həyata keçirilir. Tibbi xidmətlərin 

göstərilməsinə görə hesablaşmalar nəzarət-kassa maşınlarını tətbiq etməklə aparılır. 

Tibb müəssisəsi nəzarət-kassa maşınlarını tətbiq etmədiyi hallarda müəyyən 

qaydalara əməl etməklə təsdiq olunan ciddi hesabat blanklarından istifadə edə bilər. 

Tibb müəssisəsi istehlakçıya (pasiyentə) göstərilən xidmətə görə ondan nağd pulun 

alınmasını təsdiq edən kassa çeki verməlidlir. Tibbi xidmətlərin qabaqcadan və 

sonradan nağdsız qaydada ödənilməsi üçün tibb müəssisəsində unifikasiya olunan 

formada hesab yazilir və bu sənəddə müqavilənin nömrəsi və tarixi göstərilir.  

Hazırda tibb müəssisələrinin idarə olunmasının effektivliyinin yüksəldilməsinə 

iqtisadi informasiya sisteminin tətbiqi və gələcəkdə təkmilləşdirilməsi yolu ilə nail 

olmaq mümkündür. Qəbul edilən idarəetmə qərarlarının keyfiyyətinə tələbatın daima 

artması və onların qəbul olunması müddəti maliyyə və idarəetmə uçotunun 

avtomatlaşdırılmış sisteminin tətbiqini zəruri edir

.

 




 

13 


Özəl tibb fəaliyyəti subyektlərinin dövlət təminatı və səhiyyənin məqsədyönlü 

proqramlarının həyata keçirilməsində iştirakı onları bu işə dəvət edən( razılıq verən) 

müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının vəsaiti və icbari tibbi sığorta vəsaitləri 

hesabına maliyyələşdirilir. Tibb müəssisələrinin əlavə maliyyələşdirilməsi müəssisə, 

təşkilat, hüquqi və fiziki şəxslərə, pullu xidmətlərin göstərilməsinə görə alınan 

vəsaitlər hesabına həyata keçirilir. Tibbi xidmətlərin qiymətləri Səhiyyə Nazirliyi 

tərəfindən müəyyən edilmiş qayda üzrə tənzim edilir.  l ərzində indeksasiya gəlir- 

xərc smeta yenidən dəqiqləşdirilir. Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən təqdim edilən tibbi 

xidmətlərin qiymətləri respublika üzrə orta qiymətlərdir. Səhiyyə müəssisə 

rəhbərlərinə əhalinin sosialiqtisadi vəziyyətindən asılı olaraq bu qiymətləri 20% 

artırıb- azaltmaq hüququ verilir. Müstəsna hallarda tibbi xidməti qiyməti göstərilən 

hüquqlardan fərqlənərsə, razılaşdırılmaq üçün Səhiyyə Nazirliyinə təqdim 

edilməlidir. Tibbi fəaliyyətinin subyektləri arasında münasibətlərində 

tənzimlənməsində, onların hüquq və vəzifələrinin , bu fəaliyyəti təşkilati- hüquqi 

ə

saslarının müəyyən edilməsində qəbul edilmiş 6 mart 2000-ci ildə qəbul edilmiş “ 



Özəl tibb fəaliyyəti haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun böyük 

ə

həmiyyəti vardır. 



Qeyri-dövlət tibb müəssisələrinin bütün maliyyə münasibətləri müəyyən 

maliyyə məkanında reallaşır.Onun başlıca struktur elementlərinə aid etmək olar: 

sığorta təşkilatları, büdcədən kənar fondler , banklar, əhali (fiziki şəxslər) , təşkilatlar 

(hüquqi şəxslər) , səhiyyənin idarəetmə orqanları.  

Səhiyyə sferasında xüsusi sektorun yaradılması tədricən bu sahədə mövcud 

olan dövlət inhisarını zəiflətmiş və tibbi xidmətlər bazarının və onlarda qiymətqoyma 

mexanizminin inkişafı üçün zəmin yaratmışdır. Səhiyyə sahəsinə ayrılan xərclər 

dövlət büdcəsi  xərcləri içərisində  xüsusi çəkisi ildən ilə azalmışdır, belə ki, büdcənin 

tərkibində  səhiyyə xərclərinin xüsusi çəkisi 1995-ci ildə 6,9% , 2000-ci ildə 5,9%, 

2005-ci ildə 5,8%, 2009-cu ildə 3,8% olmuş 2011-ci ildə 3,5%,  2014-cü ildə 3,6% 

olmuşdur.  

Pullu tibbi xidmət göstərilməsi üzrə təşkilatları xarakterizə edən həlledici amil 

kimi əməliyyat mərhələsi çıxış edir. Əməliyyat mərhələsi tibbi xidmətin yaradılması 



 

14 


(təqdim olunması ) anından onun həyata keçirilməsi müalicə -istehsalat prosesinin 

məcmusudur. Əməliyyat mərhələsi iki mövqeden araşdırılır:  

1) Tibbi xidmət sferasının xüsusiyyətləri nöqteyi-nəzərindən –material 

ehtiyatlarının olmaması, (yaxud cuzi miqdarda olması, xidmətin şəxsi xarakteri, xalis 

aktivlərin əhəmiyyət daşımayan səviyyəsi , istehsalat aktivlərinin müasir səviyyəsi;  

2) Təşkilatların xüsusiyyəti mövqeyindən – pul vəsaitlərinin hərəkəti mərhələsi, 

sahə risklərinin səviyyəsi, kənar amillərin təsiri.  

Ə

məliyyat riski müəyyənləşdirildikdə, məhsul (iş , xidmət ) hazırlamaq , onu 



satmaq əvəzində pul almaq üçün tibb təşkilatlarına tələb olunan vaxtı müəyyən etmək 

zəruridir. Beləliklə, tibbi xidmət pul ifadəsində dəyərə malik olan özünəməxsus 

ə

mtəə kimi çıxış edir. 



1999- cu ildə qəbul edilmiş “Tibbi sığorta” haqqında Azərbaycan 

Respublikasının Qanunu sağlamlığın qorunması sahəsində əhalinin sosial müdafiəsi 

formasını müəyyən edir. Sığorta hadisəsi baş verdikdə əhalinin tibbi və dərman 

yardımı alınmasını təmin edir. Tibbi sığorta icbari və könüllü formada həyata 

keçirilir.  cbari tibbi sığorta dövlət sosial sığortasının tərkib hissəsi olmaqla,icbari 

tibbi sığorta proqramına müvafiq həcmdə əhalinin tibbi və dərman yardımı almasını 

təmin edir. Könüllü tibbi sığorta icbari tibbi sığorta proqramında 

müəyyənləşdirildiyindən əlavə könüllü tibbi sığorta müqaviləsi əsasında əhalinin 

tibbi və digər xidmətlər alınmasını təmin edir.  cbari tibbi sığorta proqramı 

vətəndaşlara göstərilən tibbi xidmətin şərtlərini, növünü, həcmini(baza zərfini) 

müəyyən edir və müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq edilir. Bu 

proqram vətəndaşların müəyyən olunmuş həcmdə və keyfiyyətdə tibbi yardım 

almasını nəzərdə tutur. Özəl tibb müəssisələri və özəl tibbi praktika ilə məşğul olan 

şə

xslər qanunvericiliyə uyğun olaraq keçirilən müsabiqə əsasında icbari tibbi sığorta 



proqramlarının həyata keçirilməsində iştirak edə bilərlər. Özəl tibb müəssisələri və 

özəl tibbi praktika ilə məşğul olan şəxslərlə müqavilələr, onların icbari tibbi sığorta 

proqramlarında iştirakı hallarında, müvafiq icra hakimiyyəti və yerli özünüidarəetmə 

orqanları, habelə tibbi sığorta təşkilatları ilə bağlanır. Tibbi sığorta proqramlarını 

yerinə yetirən tibb müəssisələrinin tibbi sığorta sistemindən kənarda da tibbi yardım 



 

15 


göstərmək hüququ vardır. Özəl tibb fəaliyyəti subyektlərinin icbari tibbi sığorta 

proqramlarında iştirakından asılı olmayaraq, icbari tibbi sığorta qaydalarına əsasən 

təcili tibbi yardım göstərən özəl tibbi fəaliyyətinin subyektlərinə ödəniş bu şəxslərin 

sığortalandığı tibbi sığorta təşkilatları tərəfindən həyata keçirilir. 

Səhiyyə sferasında ən mühüm cəhətlərdən birisi “tibbi yardım” və “tibbi 

xidmət”anlayışları arasındkı nisbət haqqında məsələ ilə bağlıdır. Burada başlıca 

məqam hər iki anlayışın qiymətqoyma mexanizminə uyğun tarazlığı 

müəyyənləşdirməkdən ibarətdir. 

Tibbi yardım dedikdə, profilaktika, diaqnostika, müalicə , xəstələrin 

reabilitasiyası və s. nəzərdə tutulur.Beləliklə ,tibbi yardım əhalinin sağlamlığının 

qorunmasına və bərpasına yönəldilən tədbirlər kompleksi kimi xarakterizə olunur. Bu 

işdə isə bilavasitə tibbi heyət iştirak edir. Tibbi xidmətin keyfiyyəti aşağıdakı 

meyarlarla ölçülür: xəstəxana tipli müəssisələrdə müalicə(yatmaq şərtilə) ; 

patalogiyaya tibb işçilərinin təqsiri üzündən yol verilməsi; keyfiyyətsiz tibb yardıma 

görə məhkəmə iddialarının qəbul edilməsi. Bütün bu meyarlar praktik olaraq dəyərcə 

qiymətləndirilməyə mustəqim qaydada tabe olmur. 

Nəhayət , belə bir nəticəyə gəlmək olar ki,tibbi yardım – etik-peşə 

kateqoriyasıdır, xidmət isə , o cümlədən tibbi xidmət birbaşa iqtisadi kateqoriyasıdır. 

Mahiyyətcə, xidmət müəyyən ehtiyacları təmin edən lakin fiziki xassəyə malik 

olmayan qeyri-maddi əmtəə deməkdir. Bu , fəaliyyət , gəlir yaxud ehtiyacı ödəmək 

şə

klində satış obyektidir. Bu zaman qeyri-maddi rifah halı satılır, istehlak olunur, və 



nəticədə xidmətin qiymətini müəyyən etmək yolu ilə satıcı və alıcı arasında qarşılıqlı 

ə

laqə formasında iqtisadi münasibəıt yaranır. Müvafiq surətdə tibbi yardımın deyil, 



yalnız tibbi xidmətin qiyməti var.  

  Tibbi kömək isə peşə fəaliyyətində kompleks tədbirlər kimi başa düşülür. 

Səhiyyənin xüsusi sistemində tibb yardımın göstərilməsi tibbi xidmət yolu ilə həyata 

keçirilir. Tibbi yardımın göstərilməsi şərtləri həm pullu, həm də pulsuz təbabətdə 

eynidir. Tibbi işçiləri tibbi müdaxilənin əlverişsiz nəticəsinə, tibbi yardımın 

göstərilməsində qüsurlara görə hüquqi məsuliyyət daşıyırlar. Tibbi yardım 

göstərilməsinin düzgünlüyünü müəyyən etmək üçün keçirilən ekspertiza tibbi yardım 



 

16 


göstərilməsinin ümumilikdə qəbul edilən yanaşmalarına istinad etməlidir. Beləliklə, 

hakimlərin səhvi nəticəsində keyfiyyətsiz müalicə ilə əlaqədar obyektiv surətdə 

ə

mlak iddiaları riski mövcuddur. Həkim səhvlərinin ödənilməsi hesabına həyata 



keçirilən təkrar müalicəyə çəkilən xərclərin yüksək səviyyədə olması və pasientlərin 

sayının kifayət qədər çox olması tibb sahəsindəki risklərin yüksək 

qiymətləndirilməsinə gətirib çıxarır. Riskləri aradan qaldırmaq üçün tibb təşkilatları 

özlərinin həkim heyətinin yenidən peşə hazırlığını təkmilləşdirmək ,xüsusən də tibb 

avadanlıqlarını modernləşdirmək istiqamətində işlər görməlidirlər. Sadalanan 

tədbirlər kifayət qədər böyük həcmdə maliyyə qoyuluşları tələb edir. Özlərinin 

mövcudluğunun ilk mərhələlərində , bəzən də davamlı müddət ərzində özəl müalicə 

profilaktika müəssisələri üçün çox da böyük olmayan riskin daha az gəlirliliklə 

ə

laqələndirilməsi daha xarakterikdir. Özəl müalicə profilaktika müəssisələrinin 



fəaliyyəti digər çətinliklərlə də bağlıdır. Onların içərisində ən mühümlərinə aid etmək 

olar: rəqabətin yüksək səviyyəsi; əhalinin sosial şəraitinin dəyişilməsi ilə bağlı 

yüksək hissiyat; əlavə maliyyə vəsaitlərinin cəlb olunmasında və kreditlərin 

alınmasında müşahidə olunan çətinliklər. Tibbi xidmət bazarı müəyyən anlayışda 

haradasa inhisarçı rəqabət bazarı sayılır. Bu bazar müxtəlif klinikalardan ibarət 

olmaqla, onların göstərdiyi xidmətlər heç də əvəz edilməz deyildir.Eyni zamanda 

müxtəlif klinikalarda müalicənin keyfiyyəti , xidmət servisi , istehlak dəyəri kifayət 

qədər fərqlidir. Bundan başq tibbi təşkilatların işi həm daxili, həm də çoxsaylı kənar 

amillərdən , eyni zamanda istehlakçıların gəlirlərindən və nəhayət tibbi xidmətin 

dəyərindən asılı olur. Tibbi xidmət alarkən, xəstə çoxsaylı amillərin qiymətini əks 

etdirən göstərişləri əsas götürməlidir.  

Tibb təşkilatlarında elementlər üzrə xərclərin qruplaşdırılması təşkilat 

tərəfindən istehsala və tibb xidmətlərinin göstərilməsinə istifadə olunan material, 

ə

mək və maliyyə resurslarının həcmini müəyyənləşdirmək üçün tələb olunur.Özəl 



müalicə profilaktika müəssisələrinin böyük əksəriyyətinin dəyəri yüksək olan əsas 

vəsait obyektlərinə ehtiyacları var. Onların alınmasına isə bir çox hallarda kreditlər 

və borclar hesabına nail olmaq mümkündür. Eyni zamanda kommerisya bankları özəl 

müalicə profilaktika müəssisələri ilə könülsüz surətdə əlaqə yaradırlr. Belə bir 




 

17 


vəziyyətin başlıca səbəblərindən biri özəl müəssisələrin həcminin çox kiçik 

olmasındadır. Son nəticədə kommersiya kreditlərinə girişin çətinliyi dövriyyə 

kapitalının xroniki surətdə çatışmazlığına gətirib çıxarır. Sadalanan səbələrin 

nəticəsində özəl profilaktika müəssisələrində sahibkarlığın fərqləndirici xüsusiyyəti 

burada sabit maliyyə sisteminin olmamasıdır. Qeyri-dövlət tibb müəssisələrinin bütün 

maliyyə münasibətləri müəyyən maliyyə məkanında reallaşır.Onun başlıca struktur 

elementlərinə aid etmək olar: sığorta təşkilatları, büdcədən kənar fondler , banklar, 

ə

hali (fiziki şəxslər), təşkilatlar (hüquqi şəxslər), səhiyyənin idarəetmə orqanları.Özəl 



müalicə profilaktika müəssisələrinin maliyyələşmə mənbəyi aşağıdakı şəkildə 

verilmişdir. Özəl müalicə profilaktika müəssisələrinin maliyyələşmısinin əsas 

mənbəyi həmin müəssisələrdə tibbi alan əhali hesab olunur. Pullu tibbi xidmət 

göstərilməsi üzrə təşkilatları xarakterizə edın həlledici amil kimi əməliyyat mərhələsi 

çıxış edir. Əməliyyat mərhələsi tibbi xidmətin yaradılması (təqdim olunması ) 

anından onun həyata keçirilməsi müalicə -istehsalat prosesinin məcmusudur. 

Ə

məliyyat mərhələsi iki mövqeden araşdırılır: 



 1) Tibbi xidmət sferasının xüsusiyyətləri nöqteyi-nəzərindən –material 

ehtiyatlarının olmaması, (yaxud cuzi miqdarda olması, xidmətin şəxsi xarakteri, xalis 

aktivlərin əhəmiyyət daşımayan səviyyəsi , istehsalat aktivlərinin müasir səviyyəsi;  

2) Təşkilatların xüsusiyyəti mövqeyindən – pul vəsaitlərinin hərəkəti 

mərhələsi, sahə risklərinin səviyyəsi, kənar amillərin təsiri. Əməliyyat riski 

müəyyənləşdirildikdə, məhsul (iş , xidmət ) hazırlamaq , onu satmaq əvəzində pul 

almaq üçün tibb təşkilatlarına tələb olunan vaxtı müəyyən etmək zəruridir. Beləliklə, 

tibbi xidmət pul ifadəsində dəyərə malik olan özünəməxsus əmtəə kimi çıxış edir. 

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 18 iyun 2005-ci ildə “2005 -

2008-ci illərdə Milli mühasibat Uçotu Standartlarının tətbiqi üzrə Proqram” a uyğun 

olaraq xidmət sferası da istehsal sferasına aid edilmişdir. Belə bir yanaşmadan asılı 

olaraq Vətəndaşların Şəxsi vəsaiti 45 özəl müalicə profilaktika müəssisələrinin sahə 

xüsusiyyətlərinin kommersiya müəssisələri ilə müqayisəli xarakteristikası aşağıdakı 

cədvəldə verilmişdir. (cədvəl 1.2




Yüklə 489,76 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   42




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin