Azərbaycan Respublikasının ekoloji göstəricilər sistemi



Yüklə 82,98 Kb.
səhifə3/9
tarix21.05.2022
ölçüsü82,98 Kb.
#58895
1   2   3   4   5   6   7   8   9
004 7 1

İqlim dəyişmələri




4.

Havanın temperaturu:

havanın orta illik


temperaturu
çoxillik orta
qiymətdən
kənarlaşma

oC

+, -


Havanın temperaturunun müşahidəsi hidrometeoroloji müşahidə məntəqələrində uzun dövr ərzində sutkaboyu aparılır. Havanın temperaturunun ölçülməsi müşa-hidə şəbəkəsinin bütün məntəqələrində eyni vaxtlarda sutkada 8 dəfə 0.2 0C dəqiqliklə aparılır.

Temperaturun təyin edilmiş zaman dövründə çoxillik orta qiymətdən kənarlaşması müşahidə kəmiyyətilə orta baza qiymətinin fərqi kimi müəyyənləş-dirilir.





Dövlət iqlim kadastrı

ETSN

Göstərici təbii iqlim dəyişmələrinin dövriliyilə və qlobal istiləşməyə antropogen təsirlərlə əlaqəli olan dəyişikliklərin səviyyəsini müəyyənləşdirməyə imkan verir.

5.

Yağıntılar:

yağıntıların orta


illik miqdarı
çoxillik orta
qiymətdən
kənarlaşma

mm

%


Yağıntılar – konkret müddət ərzində ərazinin müəyyən sahəsinə düşən suyun (maye və bərk halda – yağış, çiskin, qar, sulu qar, buz və qar yarması, dolu) ümumi miqdarıdır.

Düşən yağıntıların miqdarının müşahidəsi hidrometeoroloji müşahidə məntəqələrində aparılır. Yağıntıların miqdarı sutka, ay və il üzrə müəyyənləşdirilir. Orta aylıq və orta illik qiymətlər hesablanır.


Müəyyən dövr ərzində düşən yağıntıların miqdarını həmin dövr üzrə çoxillik normaya bölməklə hesablanır.



Dövlət iqlim kadastrı

ETSN

Göstərici iqlim siste-minin vəziyyətini, eləcə də atmosfer ya-ğıntılarının yeraltı sulara və çay axımına, torpağa, bitki və hey-van aləminə təsirini səciyyələndirir. Çox-illik müşahidələrin analizi müəyyən ərazidə yağıntıların strukturunun dəyiş-məsi barədə mülahizə yürütməklə yanaşı, gələcəkdə düşəcək ya-ğıntıların miqdarının dəyişməsinin dinami-kasını qiymətləndir-məyə də imkan verir.

6.

İstilik effekti yaradan qazların (İEYQ) atılması:



  • karbon qazı

(CO2);
- azot bir oksid
(N2O);
- metan (CH4);
-hidroflüorkarbonlar;

- kükürd altı flüorid


(SF6);
- perflüorkarbonlar

ölkə ərazisinin


1 km2-nə düşən

bir nəfərə düşən



mln t
СО2-ekviva-lentində

min t

t


Atmosferə atılmış istilik effekti yaradan qazların həcmi hesablama metodu ilə müəyyənləşdirilir.
İstilik effekti yaradan qazların milli kadas-trının metodoloji bazasını iqlim dəyişmələri üzrə hökumətlərarası ekspert qrupunun (İDHEQ) təlimatları təşkil edir.
BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Kioto protokolunun A əlavəsinə əsasən istilik effekti yaradan qazların siyahısına daxildir: karbon qazı (CO2), azot bir oksid (N2O), metan (CH4), hidroflüorkarbonlar, kükürd altı flüorid (SF6), perflüorkarbonlar.
İstilik effekti yaradan qazların karbon qazı ekvivalentində hesablanması üçün İDHEQ-in (1995-ci il) qlobal istiləşmə potensialla-rından istifadə olunur (İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının qərarına müvafiq olaraq).

Atmosferə atılan istilik effekti yaradan qazların miqdarının ölkənin sahəsinə nisbəti kimi hesablanır.


Atmosferə atılan istilik effekti yaradan qazların miqdarının ölkə əhalisinin orta illik sayına nisbəti kimi hesablanır.



İDHEQ-in təlimatlarından istifadə etməklə hesablanır


ETSN

Göstərici istilik effekti yaradan qazların ətraf mühitə hazırkı və gözlənilən təsir dərəcəsini müəyyən etməyə imkan verir, məqsədli göstəricilərlə müqayisədə istilik effekti yaradan qazların atılmasının azaldılmasına yönəlmiş milli siyasətin səmərəliliyini əks etdirir.







Yüklə 82,98 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin