Azərbaycan multikulturalizmi: din və dil siyasətinin inkişaf perspektivləri


“Azərbaycan multikulturalizmi: din və dil siyasətinin inkişaf perspektivləri”



Yüklə 6,82 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə2/88
tarix26.02.2017
ölçüsü6,82 Mb.
#9795
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   88

“Azərbaycan multikulturalizmi: din və dil siyasətinin inkişaf perspektivləri” 

adlı beynəlxalq konfransın materialları: Bakı – 8-9 sentyabr 2016 - səhifə 

13

 

 



 

 

zumrud.zeynalova.80@mail.ru   



Адалят Абдиева, k.филос. н.  (Bölmə 3)  

Доцент кафедры Социальных наук АУЯ 

adelya_abdiyeva@mail.ru                                    

 

Александр (Фаут), Иеромонах (Plenar iclas) 



 

Венера Антонова (Bölmə 1) 

 

Гюльтакин Исмаилова (Bölmə 8) 



Институт философии НАНА, м.н.с. отдела Социологии и социальной психологии  

gulya.alibekova@rambler.ru 

 

Егана Фирудин кызы Нагиева (Bölmə 7) 



Главный советник Прокуратуры Азербайджанской Республики 

shovketova73@mail.ru 

 

Зульфия Мусави (Bölmə 8) 



научный работник отдела социолингвистики и  

языковой политики Ин-та языкознаия НАНА 

zulya_student@mail.ru 

 

Ламия Кафар-заде (Bölmə 7) 



Научный сотрудник Института Истории имени А.А. Бакиханова НАНА 

leo_558@mail.ru 

 

Mайыл Б.Аскеров д.ф.н., доцент (Bölmə 8) 



Заведующий отделом Социолингвистики и языковой политики  

Института Языкознания Национальной Академии Наук Азербайджана 

e.mail: mayıl62@yandex.ru 

 

Марианна Дворецкая, д.психол.н. (Plenar iclas),  



Профессор кафедры психологии человека  

Российского государственного педагогического университета им. А.И. Герцена  

 

Олег Данакари (Bölmə 3) 



руководитель Удинского культурного центра «Орайин» 

 

Роберт  Мобили (Bölmə 6) 



Старший  научный сотрудник  Бакинского Государственного Университета, Председатель  

Албано-удинской  христианской общины Азербайджана. 

argomobili@rambler.ru           www.udi.az 

 

Салима Гасымова, к.ф.н. (Bölmə 2) 



Доцент кафедры Теории литературы и мировой литературы Бакинского Славянского 

Университета 

sali13@list.ru  

 

Севда  Cабир гызы Гулиева, докторант АУЯ (Bölmə 8) 



guliyeva.sevda@bk.ru 

 

Севда Кадиева, к.ф.н. (Bölmə 8) 



старший преподаватель АМУ 

 

“Azərbaycan multikulturalizmi: din və dil siyasətinin inkişaf perspektivləri” 

adlı beynəlxalq konfransın materialları: Bakı – 8-9 sentyabr 2016 - səhifə 

14

 

 



 

 

seva.kadi@mail.ru 



 

Сейфеддин Бедирханов, к.ф.н. (Bölmə 2) 

Институт языка, литературы и искусства  им. Г. Цадасы ДНЦ РАН 

bedirhanov@mail.ru 

 

Фарида Мамедтаги кызы Гусейнова (Bölmə 7) 



Заведующий читальном залом президентской библиотеки по административным делам  при 

Президенте Азербайджанской Республики 

 

Шукюфа  Джабарова, к.филос.н. (Bölmə 6) 



доцент  кафедры Социальных наук АУЯ,   

cshb@mail.ru  

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

“Azərbaycan multikulturalizmi: din və dil siyasətinin inkişaf perspektivləri” 

adlı beynəlxalq konfransın materialları: Bakı – 8-9 sentyabr 2016 - səhifə 

15

 

 



 

 

 



PLENAR İCLASDA EDİLƏN MƏRUZƏLƏR 

 

 

 

İsaxan Vəliyev, hüquq elmləri doktoru, professor 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında  

Bilik Fondunun aparat rəhbəri  

 

 

VİCDAN AZADLIĞININ VƏ ANA DİLİNDƏ DANIŞMAQ HÜQUQUNUN 



KONSTİTUSİON HÜQUQİ TƏMİNATI 

 

 



İnsan və vətəndaşın əsas hüquq və azadlıqlarından sayılan vicdan azadlığı hüququnun və ana 

dilində  danışmaq  hüququnun  təmin  olunması    demokratik  cəmiyyətlərin  və  dövlətlərin  ümumi 

inkişafının  təməl  prinsiplərindən  sayılır.  Odur  ki,  inanclı  insanların  dini  etiqad  azadlığının 

məhdudlaşdırılması,  ölkədə  yaşayan  müxtəlif  millətlərin  öz  ana  dilində  danışmalarına  maneələrin 

yaradılması  Konstitusion  Hüquq  pozuntusu  kimi  qiymətləndirilir.  Hər  hansı  münasibətin  bu  və 

digər  elmi  araşdırma  predmetinə  daxil  olub-olmamasından  asılı  olmayaraq    qanunla  tənzimlənirsə 

ümumməcburi  xarakter  kəsb  edir  və  o  daha  dayanıqlıqlı  olur.  Bu  baxımdan  mən  həm  vicdan 

azadlıqlığının həm də dil azadlığının konstitusion hüquqi təminatı üzərində ayrı-ayrılıqda dayanmaq 

istərdim.  Çünki  inanclara  və  dilə  münasibət  ölkədə    tolerantlıq  göstəricisini  müəyyən  edən  əsas 

kriteriyalardandır desək, heç də səhvə yol vermiş olmarıq. Son dövrlər dünyada gedən proseslər – 

dünya  əhalisinin  artması  ilə  əlaqədar  miqrasiya,  ksenofobiya,  terrorizm,  ekstremizm,  rasizm, 

qarşılıqlı dözümsüzlük hallarının artması  bəşəriyyəti bir sıra qlobal problemlərlə üz-üzə qoymuşdur 

ki,  bu səbəbdən də dünya siyasətçiləri tərəfindən    yaranmış vəziyyəti stabilləşdirmək məqsədi  ilə 

yeni  bir  termin  –  tolerantlıq  terminini  dövriyyə  buraxılmış  və  16.11.1995-ci  ildə  YUNESKO 

tərəfindən  ona  rəsmililik  verilərək  “Tolerantlıq  prinsipləri  Bəyannaməsi”  qəbul  edilmişdir. 

Bəyənnamədə  qeyd  edildiyi  kimi,  tolerantlıq  dünya  mədəniyyətinin  zəngin  müxtəlifliyinə,  özünü 

ifadə  formasına  və  insan  fərdiyyətinin  təzahür  üsullarına  hörmət  edilməsini,  onların  qəbul 

edilməsini  və  düzgün  anlaşılmasını  ifadə  edir.  Ona  bilik,  açıqlıq,  ünsiyyət  və  fikir,  vicdan,  etiqad 

azadlığı  imkan  yaradır.  Akademik  Kamal  Abdullayevin  təbirincə  desək:  “Tolerantlıq  - 

müxtəliflikdə  harmoniyadır.  O  təkcə  mənəvi  borc  deyil,  həm  də  siyasi  və  hüquqi  tələbatdır”. 

Tolerantlıq  hər  şeydən  əvvəl  özünü    Azərbaycan  Respublikası  Konstitusiyasının  normalarında 

təzahür  etdirir.  Mən  əvvəlcə  dini  tolerantlığın  təmin  edilməsinin  əsası  kimi  çıxış  edən  normalara 

münasibət bildirməyi məqsədəmüvafiq hesab edirəm. Bu hər şeydən əvvəl 2016-cı ilin Azərbaycan 

Respublikası  Prezidentinin  Sərəncamı  ilə  “Multikulturalizm  ili”  elan  edilməsi    və    bununla  bağlı 

təsdiq edilmiş Tədbirlər Planında vicdan azadlığı məsələsinə xüsusi yer ayrılması ilə şərtləndirilir.  

Vicdan  azadlığı  hər  kəsin  dinə  münasibəti  ilə  bağlı  azadlığıdır.  Ölkənin  əvvəlki 

konstitusiyalarından  fərqli  olaraq  Azərbaycan  Respublikasının  1995-ci  ildə  referendum  yolu  ilə 

qəbul edilmiş Konstitusiyasında din və dövlət münasibətləri beynəlxalq  standartlara uyğun şəkildə 

tənzimlənmiş  və  18-ci  maddədə  qeyd  edilmişdir  ki,  Azərbaycan  Respublikasında    din  dövlətdən 

ayrıdır. Bütün dini etiqadlar qanun qarşısında bərabərdir. Konstitusiyanın  48-ci maddəsində   elan 

edilmişdir  ki,  hər  kəsin  vicdan  azadlığı  vardır:  hər  kəsin  dinə  münasibətini  müstəqil 

müəyyənləşdirmək, hər hansı dinə təkbaşına və ya başqaları ilə birlikdə etiqad etmək, yaxud heç bir 

dinə etiqad etməmək, dinə münasibəti ilə bağlı  əqidəsini ifadə etmək və yaymaq hüququ vardır.

[1]


 

Konstitusiyanın bu maddəsi Azərbaycanda dini müxtəlifliyin qorunması geniş imkanlar yaratmaqla 

bərabər, həm də hər bir şəxsə sərbəst şəkildə hər hansı bir dinə etiqad etmək, dinə münasibətdə öz 

neytral  mövqeyini  saxlamaq  və  ya  heç  bir  dinə  etiqad  etməmək  imkanı  verilməsinin  hüquqi  əsası 

kimi  çıxış  edir.  Halbuki,  bəzi  ölkələrin  konstitusiyasında    əhalinin  böyük  əksəriyyətinin  etiqad 

etdiyi  dinin  dəyişdirilməsi  qadağan  edilir.  Məsələn  Yunanıstan  Konstitusiyasının  (1975-ci  il  11 

iyun)  13-cü maddəsinə görə, bu ölkədə prozepitizm, yəni yeni dini əqidəyə və ya məhzəbə xidmət 


 

“Azərbaycan multikulturalizmi: din və dil siyasətinin inkişaf perspektivləri” 

adlı beynəlxalq konfransın materialları: Bakı – 8-9 sentyabr 2016 - səhifə 

16

 

 



 

 

etmək  qadağandır.    İlk  görünüşdən  elə  gəlir  ki,  vətəndaşın  vicdan  azadlığı  hüququ  sərhədsizdir. 



Halbuki, konstitusion normalar vicdan azadlığı hüququnun hüdudlarını da müəyyən etmişdir: 18-ci 

maddədə  göstərilmişdir  ki,  insan  ləyaqətini  alçaldan  və  ya  insanpərvərlik  prinsiplərinə  zidd  olan 

dinlərin  (dini  cərəyanların)  yayılması  və  təbliği  qadağandır,  dövlət  təhsil  sistemi  dünyəvi  xarakter 

daşıyır.  Bu  vicdan  azadlığı  hüququnun  ilk  məhdudiyyətidir.  Digər    məhdudiyyətlər  isə  ölkə 

konstitusiyasının  48-ci    maddəsində  nəzərdə  tutulmuşdur:  dini  mərasimlərin  yerinə  yetirilməsi, 

ictimai  qaydanı  pozmursa  və  ya  ictimai  əxlaqa  zidd  deyildirsə,  sərbəstdir;  dini  etiqad  və  əqidə 

hüquq  pozuntusuna  bərayət  qazandırmır;  heç  kəs  öz  dini  etiqadını  və  əqidəsini  ifadə  etməyə 

(nümayiş  etdirməyə),  dini  mərasimləri  yerinə  yetirməyə  və  ya  dini  mərasimlərdə    iştirak  etməyə 

məcbur  edilə  bilməz.  Dispozitiv  xarakteri  daşıyan  bu  normaların    təminatı  Azərbaycan 

Respublikasının  Cinayət  Məcəlləsinin    bir  sıra  maddələrində  öz  əksini  tapmışdır.  Azərbaycan 

Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin  167-ci maddəsi  dini ayinləri icra etməyə mane olmaya, 167-

1-ci  maddəsi  dini etiqad etməyə  məcbur etməyə, 167-2-ci  maddəsi  qanunsuz olaraq  dini təyinatlı 

ədəbiyyatları  yaymağa, 168-ci maddəsi dini ayinlərin icrası adı altında vətəndaşaların hüquqlarına 

qəsd  etməyə  görə  cinayət  məsuliyyəti  nəzərdə  tutmuşdur.

[2]

  Müstəqil  Azərbaycan  Respublikası 



qanunvericiliyinin  üstün  cəhətlərindən  biri  də  verilmiş  dini  azadlıqla  bərabər  həmin  hüquqların 

təminatının  müvafiq  normalarda  əks  etdirilməsindədir.  Bu  təminatlardan  birincisi,  fikrimizcə, 

vicdan azadlığı hüququnun çərçivəsini müəyyən edən qanunlarda  həmin hüququn ona edilə biləcək 

qəsdlərdən  mühafizəsinin  də  nəzərdə  tutmasıdır.  Başqa  sözlə  desək,  əgər  şəxs  konstitusiyanın 

müəyyən  etdiyi  məhdudiyyət  səddini  keçməzsə,  qanun  tələblərinə  əməl  edərsə  o,  vicdan  azadlığı 

normalarını pozmağa görə günahlandırıla bilməz. Vicdan azadlığı hüququna verilmiş ikinci hüquqi 

təminat konstitusiyanın 26-cı maddəsində təsbit olunmuşdur: hər kəsin qanunla qadağan olunmayan 

üsul  və  vasitələrlə  öz  hüquqlarını  və  azadlıqlarını  müdafiə  etmək  hüququ  vardır.  Ölkə 

konstitusiyasının 61-ci maddəsində nəzərdə tutulan və hər kəsin yüksək keyfiyyətli hüquqi yardım 

almaq hüququnu rəsmiləşdirən müddəa vicdan azadlığına verilmiş 3-cü təminatdır.  

Azərbaycanda  vicdan  azadlığı    hüququnun  təminatı  sırasında  ən  mühüm  yerlərdən  birini 

bərabərlik  hüququ    prinsipi    tutur.  Multikultural  cəmiyyətin  mühüm  komponenti  hesab  olunan 

etnomədəni  müxtəlifliyin  qorunub  saxlanılması,  bütün  xalqların    bərabər  hüquqi  əsaslarla  eyni  bir 

dövlətin  sərhədləri  çərçivəsində  mövcud  ola  bilməsi  baxımından  “bərabərlik  hüququ”nun  həyati 

əhəmiyyəti  çox  böyükdür.  Bu  məsələlərə  xüsusi  diqqət  yetirən  Ulu  öndər  Heydər  Əliyev  də  öz 

çıxışlarında  davamlı  olaraq  vurğulayırdı  ki:  “Azərbaycan  çoxmillətli  dövlətdir.  Onun  bütün 

vətəndaşları milli mənsubiyyətindən, dini etiqadından və siyasi əqidəsindən asılı olmayaraq, bərabər 

hüquqa malikdirlər”.

[3] 

Bu nöqteyi-nəzərdən ölkə Konstitusiyasının 25-ci maddəsi irqindən, milliyyətindən, dinindən, 



dilindən...  asılı  olmayaraq  hər  kəsin  hüquq  və  azadlıqlarının  bərabərliyinə  təminat  verir.  İnsan  və 

vətəndaş  hüquqlarını  və  azadlıqlarını  irqi,  milli,  dini,  dil,  cinsi,  mənşəyi,  əqidə,  siyasi  və  sosial 

mənsubiyyətə görə məhdudlaşdırmağı qadağan edir. 

Ölkəmizdə vicdan azadlığının təmin edilməsinə  yönələn normativ-hüquqi  aktlar sırasında 20 

avqust  1992-ci  il  tarixdə  qəbul  edilən  “Dini  etiqad  azadlığı  haqqında”  qanunu  da  xüsusi  yer 

tutur.


[4]

  Qanun  dövlət  və  dini  qurumlar,  din  və  məktəb,  dini  icma,  dini  idarə  və  mərkəzlər,  dini 

təhsil,  dini  qurumların  dövlət  qeydiyyatına  alınması,  onların  ləğvi,  dini  qurumların  mülkiyyəti, 

istehsal və təsərrüfat fəaliyyəti, dini ayin və mərasimlərin keçirilməsi, ümumiyyətlə, din və onunla 

əlaqəli olan təsisatlar arasında olan münasibətləri təfərrüatı ilə tənzim edir. Əslində bu qanun Ulu 

öndərin  birbaşa  təşəbbüsü  ilə  aparılan  əlavə  və  dəyişikliklərdən  sonra  multikulturalizmin  əsas 

prinsiplərini özündə əks etdirən dini tolerantlıq nümunəsinə çevrilmişdir.  

Qanuna  əsasən  Azərbaycan  Respublikasında  fəaliyyət  göstərən  bütün  dini  qurumlar  bərabər 

hüquqa malikdirlər. Dövlət bu qanunla onlar üçün hətta bəzi güzəştli şərtlər də müəyyən etmişdir. 

Qanunun  16-cı  maddəsinə  əsasən  dini  qurumlar  dini  təyinatlı  binaların  yerləşdikləri  ərazi  ilə 

birlikdə onlara verilməsində üstünlük hüququna malikdirlər. Dini qurumların qəbul etdikləri ianələr 

üzərində  vergi  qoyulmur,  Dini  qurumların  işçilərinin  sosial  sığortası  “sosial  sığorta  haqqında” 

Azərbaycan  Respublikasının  Qanunu,  pensiya  təminatı  “Əmək  pensiyaları  haqqında”  Azərbaycan 

Respublikasının Qanunu ilə tənzimlənir,   islam dininə aid  ayin  və mərasimlərin aparılması  yalnız 

Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları tərəfindən həyata keçirilə bilər. Xaricdə dini təhsil almış 


 

“Azərbaycan multikulturalizmi: din və dil siyasətinin inkişaf perspektivləri” 

adlı beynəlxalq konfransın materialları: Bakı – 8-9 sentyabr 2016 - səhifə 

17

 

 



 

 

Azərbaycan  Respublikasının  vətəndaşlarına  islam  dininə  aid  ayin  və  mərasimlərin  aparılması 



qadağandır  və  s.  Lakin  bu  qanunun  bəzi  müddəalarının  təkmilləşdirilməsinə  də  ehtiyac  vardır. 

Qanunun 21-ci maddəsinə əsasən qoşun hissələrinin komandanlığı (müstəsna hallardan başqa) hərbi 

qulluqçuların  boş  vaxtlarında  ibadət  etmələrinə  və  dini  ayinləri  yerinə  yetirmələrinə  mane  ola 

bilməz. Əsgəri bölmələrdə hərbi rəhbərliyin razılığı ilə ruhanilərin fəaliyyətinə yol verilir. 

Azərbaycan  Respublikası  Konstitusiyasının  7-ci  maddəsinə  əsasən  Azərbaycan  dünyəvi 

dövlət  elan  edilmiş,  18-ci  maddəsinə  əsasən  isə  dinin  dövlətdən  ayrı  olduğu  təsbit  edilmişdir.  Bu 

baxımdan  “Dini  etiqad  azadlığı  haqqında”  Qanunun  21-ci  maddəsi  konstitusiyanın    qeyd  edilən 

maddələri ilə uyğunsuzluq təşkil edir. Hərbi hissələr dövlətin icra strukturlarının əsas həlqələrindən 

biri  olduğu  halda,  fikrimizcə  orada  dini  qurumların  fəaliyyətinə  yol  verilməsi  hüquqa  ziddir.  Bu 

nöqteyi-nəzərdən 21-ci maddənin üçüncü bəndinin maddədən çıxarılması təklifi ilə çıxış edirik.  

Cəmiyyətin  tolerantlığı  həm  də  ölkədə  mövcud  olan  xalqların,  millətlərin  dilinə  olan 

münasibətlə  şərtləndirilir.    Azərbaycanın    müstəqillik  əldə  etdiyi  dövrədək  mövcud  olmuş 

konstitusiyalarına nəzər salsaq  görərik ki, burada dil məsələlərinə münasibət heç də həmişə konkret 

olmamışdır. Nə 19 may 1921-ci il tarixdə qəbul edilmiş Azərbaycanın ilk Konstitusiyasında, nə də 

26  mart  1927-ci  il  tarixdə  qəbul  edilmiş    konstitusiyalarında  Azərbaycan  dili  barədə  konkret 

normanın  olduğu  müşahidə  edilmir.  14  mart  1937-ci  il  tarixdə  qəbul  edilmiş  üçüncü 

Konstitusiyasında  da  dövlət dili barədə heç bir norma nəzərdə tutulmamış və yalnız 41-ci maddədə 

qanunların  habelə  Azərbaycan  SSR  Baş  Soveti  Prezidiumunun  fərmanları  və  izahatlarının, 

Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin qərar binəgüzarlıqlarının  Azərbaycan, rus və erməni 

dillərində  elan  edilməsi  barədə  müddəa  nəzərdə  tutulmuşdur.  1978-ci  il  konstitusiyasına  Ulu 

öndərin  səyi  nəticəsində  Azərbaycan  dili  barədə  yeni  norma  əlavə  edilmiş  və  göstərilmişdir  ki, 

Azərbaycan  Sovet  Sosialist  Respublikasının  dövlət  dili  Azərbaycan  dilidir  (73-cü  maddə). 

Müstəqillik dövrünün 12 noyabr 1995-ci il konstitusiyasında nəyinki Azərbaycan dilinə münasibət 

konkretləşdirilmiş,  habelə  Azərbaycanda  yaşayan müxtəlif xalqların dillərinin inkişafı üçün  şərait  

yaradılmasına  xüsusi  diqqət  yetirilmişdir.  Ölkə  Konstitusiyasının  21-ci  maddəsində  (dövlət  dili) 

qeyd  edilmişdir  ki,  Azərbaycan  Respublikasının  dövlət  dili    -  Azərbaycan  dilidir.  Azərbaycan 

Respublikası  Azərbaycan dilinin inkişafını təmin edir. Azərbaycan Respublikası  əhalinin danışdığı 

başqa dillərin sərbəst  işlədilməsini və inkişafını təmin edir. Konstitusiyamızın 45-ci  maddəsi  Ana 

dilindən  istifadə  adlanır.  Bu  maddədə      digər  millətlərin    Azərbaycan  dili  ilə  bərabər  inkişafı 

nəzərdə  tutulmuş  və  qeyd  edilmişdir  ki,  hər  kəsin  ana  dilindən  istifadə  etmək  hüququ  vardır.  Hər 

kəsin istədiyi dildə tərbiyə və təhsil almaq, yaradıcılıqla məşğul olmaq hüququ vardır. Heç kəs ana 

dilindən istifadə hüququndan məhrum edilə bilməz.  

Bu  ümumbaşlanğıclar  sahəvi  qanunvericilikdə,  o  cümlədən,  cinayət  prosessual 

qanunvericiliyin müvafiq normalarında konkretləşdirilmişdir. Cinayət prosessual məcəlləsinin 26-cı 

maddəsində  qeyd  edilir  ki,  Azərbaycan  Respublikası  Məhkəmələrində    cinayət  mühakimə  icraatı  

Azərbaycan  Respublikasının  dövlət  dilində  və  ya  müvafiq  ərazinin    əhalinin  çoxluq  təşkil  edən 

hissəsinin  dilində  aparılır.  Cinayət  prosesini  həyata  keçirən  orqan    cinayət  mühakimə  icraatının 

aparıldığı  dili  bilməyən  cinayət  prosesi  iştirakçılarına  ana  dilində  istifadə  etmək  hüququnu  izah 

etməli,  tərcüməçinin  köməyindən  pulsuz  istifadə  etmək,  ibtidai  araşdırma  qurtardıqdan  sonra 

cinayət işi və ya cinayət təqibi ilə bağlı digər materiallarla tam tanış olmaq, məhkəmədə ana dilində 

çıxış etmək  və sair hüquqlarını ona izah etməlidir. 

Cinayət  prosessual  məcəllənin  92.3.4-cü  maddəsində    cinayət  prosesində  müdafiəçinin 

iştirakının  təmin  edilməsinin  məcburiliyi  təsbit  edilmiş  və  qeyd  edilmişdir  ki,    şübhəli  və  ya 

təqsirləndirilən şəxs cinayət mühakimə icraatının dili bilmədikdə müdafiəçi ilə təmin edilməlidir. 

125.2.3-cü maddəyə görə isə, əgər cinayət mühakimə icraatının aparıldığı dili bilməyən şəxsin 

hüquqlarının pozulması ilə aparılmışdırsa əldə edilmiş məlumatların, sənədlərin və digər əşyaların 

cinayət işi üzrə sübut kimi qəbul edilməsinə yol verilmir.  

Dindirmə  zamanı  şahid  öz  ifadələrini  ya    Azərbaycan  Respublikasının    dövlət  dilində  və  ya 

özünün  bildiyi  dildə  verir.  Şahid    dövlət  dilini  və  ya  ibtidai  araşdırmanın  aparıldığı  dili  bilmədiyi 

halda prosesə mütləq tərcüməçi cəlb edilir və sair (230.3). 

[5] 

Ölkəmizin  digər  qanunvericilik  aktlarında  da  dil  məsələsinə  tolerant  münasibət  öz  əksini 



tapmışdır.  Milli  azlıqların  və  etnik  qrupların  öz  dillərini  qoruyub  saxlaya  bilməsi  üçün  dövlət

 


 

“Azərbaycan multikulturalizmi: din və dil siyasətinin inkişaf perspektivləri” 

adlı beynəlxalq konfransın materialları: Bakı – 8-9 sentyabr 2016 - səhifə 

18

 

 



 

 

tərəfindən  məktəbəqədər  təhsil  müəssisələrində,  ümumtəhsil  orta  məktəblərində  və  eyni  zamanda 



müxtəlif  tipli  tədris  müəssisələrində  ana  dilində  ayrıca  siniflər  və  qruplar  təşkil  edilməsinə  şərait 

yaradır. “Təhsil haqqında” Azərbaycan  Respublikasının  qanununda hər kəsin təhsil dilini seçmək 

hüququ təsbit edilmişdir.

[6] 


Göründüyü  kimi,  vicdan  azadlığı  və    ana  dilindən  istifadə  etmək  hüququnun      təminatı 

məsələsi  Azərbaycan

 

dövlətinin yeritdiyi siyasətin prioritet istiqamətlərindən biridir və onun daim 



təkmilləşməsi  yönümündə  mütəmadi  olaraq  yeni  qanunvericilik  aktları  qəbul  edilməkdə,  yeni 

konsepsiyalar hazırlanmaqdadır. “Güclü dövlət” konsepsiyasının gündəmə gətirilməsi  insan hüquq 

və azadlıqlarının müdafiəsi məsələsinə yeni bucaqdan baxılmasını zəruri etmişdir. 

Akademik  R.Mehdiyevin  qeyd  etdiyi  kimi,  güclü  dövlət  anlayışını  ilk  növbədə,  dövlətin 

iqtisadi  və  siyasi  sistemini  legitimlik  əsasında  idarə  etmək  bacarığının  xarakteristikası  kimi  başa 

düşmək lazımdır. Müəllif haqlı olaraq  qeyd edir  ki,  güclü  dövlət  dünyəvi  dövlətdir. Güclü  dövlət 

trasparent  dövlət  idarəetmə  sistemini  dəstəkləmək  üçün  vətəndaşın  demokratiklik  hüququndan, 

demokratiyanın  ifrat  həddə  yuvarlanmasının  və  nəticədə  çıxılmaz  vəziyyətə  düşməsinin  qarşısını 

alan güclü hüquq mühafizə strukturları ilə birlikdə istifadə edə bilən dövlətdir... İnsan hüquqlarına 

və  azadlıqlarına  hörmət  etməyən  güclü  dövləti  təsəvvürə  gətirmək  mümkün  deyildir.  Lakin  bu 

zaman  nəzərə  almaq  lazımdır  ki,  insan  hüquqlarının  dövlət  maraqlarına  münasibətdə  prioritet 

olması  prinsipinin  mütləqləşdirilməsi  cəmiyyətdə  ifrat  və  fərdiyyətçilik  və  xudbinlik 

psixologiyasının formalaşmasına və yayılmasına şərait yaradır ki, bu da son nəticədə cəmiyyətin və 

dövlətin həyat fəaliyyətinə çox mənfi təsir göstərir. Bir sıra səbəblərə görə, bəzən dövlətin insanın 

şəxsi  maraqlarına  müdaxilə  etməsi  obyektiv  zərurətdən  irəli  gəlir.  Lakin  bu  heç  də  vətəndaş 

cəmiyyətinin  formalaşmasına maneə kimi başa düşülməməlidir.

[7]

  

Əminliklə  deyə  bilərik  ki,  Azərbaycan  Respublikasında  din  və  dil  münasibətlərinin  



konstitusion  hüquqi  tənzimlənməsi  tolerantlıq  nümunəsidir  və  multikulturalizmin  Azərbaycan 

modelinin formalaşmasının hüquqi əsaslarından biri kimi çıxış edə bilər. 

 

 

Ədəbiyyat 



 

 

1. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası, Bakı Qanun nəşriyyatı 2013 

2. Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsi, Bakı, “Hüquq yayın evi”, 2015 

3. Heydər Əliyev.  Müstəqillik yolu, Bakı 1997 

4.  Dini  etiqad  azadlığı  haqqında”  Azərbaycan  Respublikasının  qanunu, 

http://  www.e-qanun.az/ 

framework/7649  

5

. Azərbaycan Respublikasının Cinayət-prosessual Məcəlləsi, Bakı, “Hüquq yayın evi”, 2015 



6.  “Təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu, 

http://edu.gov.az/az/page /72/ 302  

7

.  Ramiz  Mehdiyev.  Güclü  Azərbaycan  dövləti  qloballaşma  şəraitində  milli  ideyanın 



təcəssümü kimi, Xalq qəzeti, 05.06.2016  

 

 



Yüklə 6,82 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   88




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin