Geometriya 7 A. Azamov, B. Haydarov, E. Sariqov, A. Qo‘chqorov, U. Sag‘diyev toshkent


-66 1. Jumlalarni mohiyatidan kelib chiqib to‘ldiring



Yüklə 2,44 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə17/17
tarix22.06.2020
ölçüsü2,44 Mb.
#31929
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   17
geometriya 7-sinf ozbek tilda 2


65-66
1. Jumlalarni mohiyatidan kelib chiqib to‘ldiring:
1. 
Tekislikda .............. orqali bitta to‘g‘ri chiziq o‘tkazish mumkin.
2.  Burchak ............ burchakni ikkita o‘zaro teng burchakka ajratadi.
3.  Kesmani o‘rtasi uni ikkita ............ ajratadi.
4.  Tekislikda to‘g‘ri chiziqqa tegishli bo‘lgan ............ ham, tegishli bo‘lmagan ............ 
ham mavjud.
5.  Agar uchburchak teng yonli bo‘lsa, ............ burchaklari teng bo‘ladi.
6.  Ikkita teng uchburchaklarning mos ............ va mos ............ teng bo‘ladi.
7.  Teng tomonli uchburchakning har bir ............ gradusga teng.
8.  To‘g‘ri burchakli uchburchakning o‘tkir ............ 90° ga teng.
9.  Yoyiq burchak bissektrisasi uni ikkita ............ burchakka ajratadi.
10. Uchinchi to‘g‘ri chiziqqa parallel bo‘lgan ikkita to‘g‘ri chiziq ............ bo‘ladi.

152
12. Bir to‘g‘ri chiziqqa perpendikular bo‘lgan ikkita to‘g‘ri chiziq ............ bo‘ladi.
13. Parallel to‘g‘ri chiziqlarni kesuvchi bilan kesganda, hosil bo‘lgan ichki bir tomonli 
burchaklar ............ bo‘ladi.
14. Kesma uchlaridan teng ............ kesmaning o‘rta perpendikularida yotadi.
15. Aylanadagi nuqtalar aylana markazidan teng ............ .
2. Quyida keltirilgan jumlalarda xato bo‘lsa, uni toping va tuzating:
1.  Tekislikda ikkita nuqta orqali ikkita to‘g‘ri chiziq o‘tkazish mumkin.
2.  To‘g‘ri burchak 180° ga teng bo‘ladi.
3.  Qo‘shni burchaklar teng bo‘ladi.
4.  Vertikal burchaklar yig‘indisi 180° ga teng.
5.  Uchburchakning uchi bilan shu uchi qarshisidagi tomonining o‘rtasini tutashtiruvchi 
kesma, uchburchakning bissektrisasi deyiladi.
6.  Uchburchakning perimetri deb, uning burchaklari yig‘indisiga aytiladi.
7.  Uchburchak tomonlarining yig‘indisi 180° ga teng.
8.  90° ga teng burchak ostida kesishgan to‘g‘ri chiziqlar parallel deyiladi.
9.  Parallel to‘g‘ri chiziqlar bitta nuqtada kesishadi.
10. Aylananing diametri radiusiga teng.
11.  To‘g‘ri burchakli uchburchakning katetlari teng bo‘lsa, uning kichik burchagi 30° ga teng 
bo‘ladi.
12. Teng yonli uchburchakning har bir burchagi 60° ga teng.
13. Burchak bissektrisasida yotgan nuqtalar burchak uchlaridan teng uzoqlikda yotadi.
3. Berilgan xossaga ega bo‘lgan geometrik shaklni o‘ng ustundagi mos qatorga 
yozing:
 1.    Uzunligi 5 sm.
 2.    Nuqta va uchlari shu nuqtalarda bo‘lgan
 
  ikkita nurdan iborat.
 3.    Kesishmaydigan to‘g‘ri chiziqlar.
 4.    Uchidan chiqqan balandligi ham
 
  medianasi ham bissektrisasi bo‘ladi.
 5.    Hamma tomonlari teng uchburchak.
 6.    Ikkita tomoni teng uchburchak.
 7.    Burchakni ikkita teng burchakka ajratadi.
 8.    Ikkita kateti bor.
 9.    Ikki burchagining yig‘indisi 90° dan katta 
  
bo‘lgan 
uchburchak.

153
4. Birinchi ustunda berilgan geometrik tushunchaga ikkinchi ustundan tegishli 
xossa yoki talqinlarni mos qo‘ying:
Geometrik tushuncha
1.  Perpendikular to‘g‘ri chiziqlar
2.  Teng tomonli uchburchak
3. Aylana
4.  Burchak bissektrisasidagi nuqta
5. Uchburchak 
balandligi
6.  30° li burchak qarshisidagi katet
7. Mediana
8.  Uchburchak tashqi burchagi
9.  Teng yonli uchburchak
10. Kesma
11.  Parallel to‘g‘ri chiziqlar
Talqin, xossa
A.  Tayin uzunlikka ega
B.  Ikkita burchagi teng
C.  Gipotenuzaning yarmiga   teng
D. Uchi bilan qarshisidagi tomon o‘rtasini 
tutashtiradi
E. Bitta ichki burchagiga qo‘shni va qolgan 
ikkita burchagi yig‘indisiga teng
F. Kesishmaydi 
G. 90° li burchak ostida kesishadi
H. Tomonlari teng
I.  Nuqtalari markazidan teng uzoqlashgan
J.  Uning tomonlaridan teng uzoqlikda yotadi 
K.  Bir uchidan o‘tadi va bir tomoniga perpen-
dikular 
5. Testlar (berilgan javoblar ichidan eng to‘g‘ri bo‘lgan bittasini aniqlang):
1.  Berilgan nuqtadan berilgan to‘g‘ri chiziqqa parallel qilib nechta to‘g‘ri chiziq o‘tkazish 
mumkin?
 A) 
1   B) 
2   D) 
3    E) 
4
2.   Yoyiq burchak necha gradusga teng?
 
 A)  90°; 
 
 
      B) 90° dan katta
        D) 90° dan kichik;      E) 180°.
3.   Shaklga ko‘ra 

BCA
 burchakni toping.
#200
+200
#100
x
A
3#650
B
C
  
A) 
25° 
  B) 
35° 
 
 
 D) 45°        
E) 55°
4.  
Shaklga 
ko‘ra 
x
 ni toping.
5.   Agar 
ABC
 uchburchakda 

B
 = 30°, 

C
 = 90° va  
AC 
= 10 
sm
 bo‘lsa, 
AB
 gipotenu-
zasini toping.
  
A) 
10 
sm
   B) 
12 
sm
          D) 15 
sm
       E) 20
 sm
  
A) 
80° 
  B) 
90° 
 
 
 D) 100° 
      E) 70°

154
A
B
C
D
9.   
ABC
 — to‘g‘ri burchakli uchburchak (1-rasm),            

C
 = 90°,  
CD
 — mediana. 

BDC
 = 130° bo‘lsa, 

A
 ni toping.
 
 A) 45°  
B) 65°          D) 75°      E) 85°
10.  
ABC
 — teng yonli uchburchakning uchidagi 
B
 
burchagi 80° ga teng. Uning 
A
 uchidagi tashqi 
burchagini toping.
 
 A) 130° 
 
B) 120°         D) 110° 
     E) 100°
11. Agar 
a
 
 
b

b
 
 
c

c
 
 
d
 bo‘lsa, quyidagi javoblardan 
qaysi biri noto‘g‘ri.
  
A) 
a
||
c
 
  B) 
b

d
    
 
D) 
a
||
d
  
E) 
b
||
c
12.  Agar 2-rasmda 
AO
 = 
OB

OC
 = 
OD

BC
5
sm
  
va 
AO
 + 
OC
 = 
sm
 bo‘lsa, 
AOD
  uchburchak 
perimetrini toping.
  
A) 

sm
   B) 

sm
 
 
  
D) 
12 
sm
 
  E) 
17 
sm
13. Agar 3-rasmda a||b va b||c bo‘lsa, 
x
= ?
 
 A) 60°  
 
B) 70°   
D) 80°        E) 90°
14. 
ABC
 uchburchakda 

A
50° va 

B
70° bo‘lsa, 
uning katta tomonini aniqlang.
  
A) 
AB
 
  B) 
BC
       D) 
AC
   
 
 E) aniqlab bo‘lmaydi.
15.  Agar 4-rasmda 
O
 — aylana markazi, 
AO
 = 4 
sm
 
bo‘lsa, BC kesma uzunligini toping.
 A) 

sm
  B) 

sm
 D) 

sm
 
     E) 8 
sm
16.  5-rasmda tasvirlangan uchburchakning kichik 
burchagini toping.
 A) 
30° 
  B) 
45° 
 
D) 60°    
 
E) 90°
6.   ABC uchburchakda 
AB
 = 
BC

AB 
=
 AC
 + 7 (
sm
). Agar 
ABC
 uchburchak perimetri 
23
sm
 bo‘lsa, uchburchakning kichik tomonini toping.
  
A) 

sm
   B) 

sm
 
        D) 7 
sm
       E) 9 
sm
7.   Qo‘shni burchaklardan biri ikkinchisidan uch marta katta. Bu burchaklar ayirmasini toping.
 
 A) 45°  
B) 60°          D) 75°      E) 90°
8.   Aylananing radiusi 3,2 
sm
. Uning diametrini toping.
 
 A) 3,2   
B) 5,2          D) 6,4      E) 1,6
a
b
c
x
1100
A
B
C
D
O
A
B
C
O
1
2
3
4

155
17.  Uchburchakning bir balandligi uni perimetrlari 25 sm va 
29 sm bo‘lgan uchburchaklarga ajratadi. Agar berilgan 
uchburchak perimetri 40 sm bo‘lsa, uning balandligini 
toping.
2 a
a
  
A) 
10 
sm
 
  B) 

sm
  D) 

sm
   E) 

sm
18. 120°ga teng burchakka qo‘shni burchaklar yig‘indisini toping.
 
 A) 30°  
B) 45°          D) 180°    E) 120°
19. 
ABC
 uchburchakning 
C
 burchagi 70° ga teng bo‘lsa, 
A
 va 
B
 burchaklari bissektrisalari 
orasidagi burchakni toping.
 
 A) 55°  
B) 60°          D) 65°      E) 75°
20.  
ABCD
 to‘g‘ri to‘rtburchakning 
A
 va 
D
 uchlaridan chiqarilgan bissektrisalar 
BC
 tomonni 
3 ta teng qismga ajratadi. Agar to‘g‘ri to‘rtburchakning tomonlari butun sonlardan iborat 
bo‘lib, 
AB
 = 5 bo‘lsa, uning perimetrini toping.
 
A) 20   
B) 30          D) 40       E) 80
1. Teng 
yonli 
ABC
 uchburchakning uchidan 
AB
 asosiga o‘tkazilgan bissektrisasi uni 
ikkita uchburchakka ajratadi. Bu uchburchaklarning tengligini isbotlang.
2. Perimetri 
30 
sm
 bo‘lgan uchburchakning bir tomoni ikkinchi tomonidan 2 
sm
 katta, 
uchinchi tomonidan esa 2 
sm
 kichik. Uchburchakning katta tomonini toping.
3.  Uchburchakning asosiga tushirilgan medianasi uni perimetri 18 
sm
 va 24 
sm
 ga 
teng ikki uchburchakka ajratadi. Berilgan uchburchakning kichik yon tomoni 6
 sm 
ga teng. Uchburchakning  katta yon tomonini toping.
4.  Uchburchakning 5 ga teng bo‘lgan balandligi uni perimetri 18 va 26 bo‘lgan ikkita 
uchburchakka ajratadi. Berilgan uchburchakning perimetrini toping.
5.  Teng yonli uchburchakning perimetri 7,6 
sm
 ga, asosi esa 2 
sm
 ga teng. Yon 
tomonini toping.
6. 
AB
 va 
CD
 to‘g‘ri chiziqlar 
O
 nuqtada kesishadi. 
BOC
 va 
AOD
 burchaklarning 
yig‘indisi 194° ga teng. 
AOC
 burchakni toping.
7. 
ABC
 uchburchakda 
A
 burchak 
C
 burchakka teng, 
AD
 balandlik esa 
BC
 tomonni 
teng ikkiga bo‘ladi. Agar 
BD
 = 7,8 sm bo‘lsa, 
AC
 ni toping.
8.  Teng yonli uchburchakning yon tomoniga tushirilgan balandligi bilan ikkinchi yon 
tomoni orasidagi burchak 20° ga teng. Uchburchakning asosidagi burchagini toping.
9. 
B
 burchakning bissektrisasida yotgan 
D
 nuqtadan burchakning tomonlariga 
DA 
va 
DC
 perpendikularlar o‘tkazilgan.
 DA
 = 
DC
 ekanini isbotlang.
10. Agar 
A, B
 va 
C
 nuqtalar bir to‘g‘ri chiziqda yotib
AC
 = 7 
m
 va 
BC
 = 9 
m
 bo‘lsa, 
AB
 kesmaning uzunligini toping.
6. Masalalar
5

156
Yakuniy yozma nazorat ishi namunasi.
1.  Qo‘shni burchaklardan biri ikkinchisidan 17° kichik. 
Shu burchaklarni toping.
2.  1-rasmda berilgan ma’lumotlar asosida
 a) 
Δ
ABC
 = 
Δ
ADC
 ekanligini isbotlang;
 b) 
ACD
 uchburchak perimetrini toping.
3. 2-rasmda 
a
||
b
 va 
AB — CAD
 burchak bissektrisasi, 
AC
 = 7 
sm

BC
 kesma uzunligini toping.
4.  To‘g‘ri burchakli uchburchakning to‘g‘ri buchagidan 
tushirilgan balandligi uning bissektrisasi ham 
bo‘ladi. Bu uchburchak burchaklarini yasang.
5.  Berilgan burchakka teng burchak va uning bissek-
trisasini yasang.
Yakuniy nazorat ishi ikki qismdan iborat bo‘ladi. 
Birinchi qismda 65 – 66-darslarda ko‘rilgan diktant 
va test savollariga o‘xshash 5 ta diktant va 10 ta 
testni yechish taklif qilinadi. Nazorat ishining ikkinchi 
qismida quyidagi variantda berilgan masalalarga 
o‘xshash 5 ta masala berilishi mumkin.  
    Yakuniy nazorat ishi
67-68
A
B
C
D
10 sm
sm
sm
1
A
B
C
D
a
b
c
2
Javoblar va ko‘rsatmalar
1. 
11. 8 ta.
2. 
1.  a) istalgancha; b) bitta; c) bitta yoki umuman o‘tkazib bo‘lmaydi. 2.  Yo‘q.  5. 
a) 3 ta; b) 6 ta. 7. Yo‘q. 9. A nuqtada kesishadi. 10. Bitta. 11. Beshta. 12. Oltita; 
o‘nta. 
3. 
1. A va C; A va D; A va B. 3. Ha; yo‘q. 5. a) 2 ta; b) 3 ta; c) 4 ta; d) 11 ta; e) n+1 
ta. 6. 6 ta. 7. 6 ta. 8. 4 ta, 6 ta. 9. 3 yoki 4 ta. 10. Ha.
4. 
4. a) va d). 5. 2 va 5; 6 va 9. 7. 3 va 14; 4 va 10; 6 va 9; 5 va 12. 11. 6 ta AB, BC, 
CD; AC; AD; BD.
5.
   3. 6,6. 4. 1. 5. 9. 6. 4,3 sm; 6,5 sm; 1,2 sm; 2,5 sm; 1,3 sm. 7. 12,8 sm. 8. 0,8. 10. 
800 m yoki 400 m. 11. 5 yoki 0,2. 15. B nuqta A va C nuqtalar orasida yotadi. 
6.
 
7. 38,1 sm; 43,18 sm; 48,26 sm.
7.
 
5. 

AOB


AOC


AOD


AOE


BOC


BOD


BOE


COD


COE


DOE
, 10 ta. 10. Ha; yo‘q, yo‘q.

159
ABDULLA  AZAMOV,  BAHODIR  HAYDAROV,  ERGASHVOY  SARIQOV 
ATAMURAT  QO‘CHQOROV,  ULUG‘BEK  SAG‘DIYEV
“GEOMETRIYA”
-        &      
 µ'/  )µ0134
H    7 µB. Azimov  
" µM. Rixsiyev
6   &   "  30#1#0134#$ 1"21
1
/
16
#@< A   #
6&    & #G &  &33%#$  &31%1#
H " ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶#$   H¶¶¶¶¶¶#
G  H¶¶¶#
112001, “Yangio‘l poligraf servis” MCHJ bosmaxonasida bosildi. 
Toshkent viloyati, Yangiyo‘l tumani, Samarqand ko‘chasi, 44.

Yüklə 2,44 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   17




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin