Dekart koordinatalar sistemasida tekislik Raja: Dekart koordinatalar tizimi


Fazoda to‘g‘ri burchakli koordinatalar sistemasi



Yüklə 25,92 Kb.
səhifə4/7
tarix05.12.2023
ölçüsü25,92 Kb.
#173207
1   2   3   4   5   6   7
Raja Dekart koordinatalar tizimi-fayllar.org

Fazoda to‘g‘ri burchakli koordinatalar sistemasi
Fazoda nuqtaning o‘rnini aniqlash uchun bir-biri bilan to‘g‘ri burchak hosil qilib kesishadigan uchta H,Q,R tekisliklarni qaraymiz. Bu tekisliklarni koordinata tekisliklari deb ataladi. R,Q,R tekisliklar OX,OY,OZ to‘g‘ri chiziqlar bo‘yicha kesishadi, bu chiziqlar koordinata o‘qlari deyiladi va OX abssissa o‘qi, OY ordinati o‘qi va OZ applikatalar o‘qi deb ataladi. Bu uch o‘qning kesishgannuqtasi O koordinatalar boshi deyiladi. Koordinata tekisliklari o‘zaro kesishib fazoni sakkiz qismga (bo‘lakka) ajratadi. Bu bo‘laklar oktantlar deyiladi.
Bu keltirilgan koordinata sistemasi fazoda to‘g‘ri burchakli Dekart koordinata sistemasi deyiladi. Fazoda to‘g‘ri burchakli Dekart koordinata sistemasini qisqacha quyidagicha ta’riflash mumkin.
Ta’rif: Fazoda to‘g‘ri burchakli Dekart koordinatalar sistemasi berilgan deyiladi, agar 3ta o‘zaro perpendikulyar uq, ularni kesishgan nuqtasi O va masshtab birligi berilgan bo‘lsa. Fazoda har qanday nuqtaning o‘rni koordinata sistemasiga nisbatan 3ta son bilan aniqlanadi. Fazoda biror M nuqta va ma’lum masshtab birligi berilgan bo‘lsin (ch-4). M nuqtadan koordinata o‘qlariga perpendikulyarlar tushiramiz va ularni koordinata o‘qlari bilan kesishgan nuqtalarini
R,Q,S bilan belgilaymiz. Agar
Z R,Q,S nuqtalar berilgan bo‘lsa
S V M nuqtani topish mumkin. De-
mak M nuqtani fazodagi vaziya-
tini X=OR, Y=OQ va Z=OS
о
S M miqdorlar belgilaydi va ular

U M nuqtaning koordinatlari,


Q aniqrog‘i x M nuqtaning
abssissasi, U ordinatasi va
R A Z aplekatasi deyladi. Agar
X fazoda biror, M (x;u;z) nuqta
berilgan bo‘lsa, uni fazodagi vaziyatini quyidagicha aniqlash mumkin
(ch-5) OX o‘qidan x ni topamiz, OY o‘qidan uni topamiz. R nuqtadan OY o‘qiga parallel qilib, Q nuqtadan OX o‘qiga parallel qilib to‘g‘ri chiziqlar o‘tkazamiz va ularni kesishgan nuqtasini Q1 bilan belgilaymiz. O1 nuqtadan OZ o‘qiga parallel qilib uzuq chiziq o‘tkazamiz.
SHundan keyin z ni ishorasiga qarab, agar z > 0, bo‘lsa O1dan yuqoriga qarab
Z uzunliga z bo‘lgan O1Z va Z < 0 bo‘lsa
O1 dan pastga qarab uzunligi O1Z
. Z kesmi ajratamiz. O1Z kesmani oxirgi
Q y nuqtasi biz izlayotgan M nuqtadir.

O M (5;6;3) nuqtani yasaylik: xq5 va uq6


x x kesmalarni topib, ularni oxiridan
R O1 OX va OY o‘qiga parallel qilib uzuq
x y chiziqlar o‘tkazamiz, so‘ngri ularni
r-5 kesishish nuqtasi O1dan OZ o‘qiga parallel qilib uzuq chiziqlar o‘tkazamiz. Z=3>0, bo‘lganidi. O1 nuqtadan yuqorigi qarab 3 birlik o‘lchaymiz, shu kesmani oxiri, ya’ni O1M kesma hosil bo‘ladi. Ana shu topilgan M nuqta biz izlayotgan nuqtadir
Takidlaymizki, M1 (x;u) nuqta tekislikda,
M2 (x;u;z) nuqta fazoda berilgan bo‘lsa.
M1ni qaysi chorakda, M2 esa qaysi aktantda
ekanligini quyidagi j-1 va j-2 jadvaldan
foydalanib aniqlash mumkin.
uqR M Q u

o
x=5 x=5


x O1
у=6 ch-6

Чораклар (х;у) нукта коор иш

Х у
I х>0 y>0

II x0
III x


IV x>0 y<0
Октантлар х;у;z) нуқта коор иш

Х У Z
I х>0 y>0 z>0

II x0 z>0
III x0
IV x>0 y0
V х>0 y>0 z
VI x0 z<0
VII x
VIII x>0 y


Yüklə 25,92 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin