Hastalar ve Yöntem



Yüklə 67.54 Kb.
Pdf просмотр
tarix16.02.2017
ölçüsü67.54 Kb.

ÖZET

Amaç: Kronik boyun ağrısında servikal lordozun Cobb, Tanjant ve 

efektif  servikal  lordoz  yöntemlerinin  değerlendirilmesi  ve  bu 

parametrelerin boyun ağrısı ile ilişkisinin araştırılması. 

Hastalar ve Yöntem: Bu  çalışmada  boyun  ağrısı  ile 

hastanemize başvuran 44 hasta değerlendirildi. Klinik muayenede 

VAS  gündüz  ve  gece  skorları  ile  sağ  rotasyon,  sol  rotasyon, 

fleksiyon, ekstansiyon, sağ lateral fleksiyon ve sol lateral fleksiyon 

açıları not edildi. Hastaların lateral servikal grafilerinde Cobb and 

Tanjant açıları hesaplandı ve efektif lordoz varlığı değerlendirildi. 

İstatistiksel  analizde  bulguların  korelasyonu  Spearman  testi  ile 

değerlendirildi.



Bulgular:  Cobb  ve Tanjant  metodları  arasında  pozitif  yönlü 

yüksek korelasyon bulundu (r=0,92, p<0,01).Cobb ve efektif lordoz 

metodları arasında orta düzeyli (r=0,60, p<0,01), Tanjant ile efektif 

lordoz  metodları  arasında  ise  yüksek  düzeyli  korelasyon  saptandı 

(r=0,71, p<0,01). VAS skorları ile Cobb, Tanjant açıları ve efektif 

lordoz  arasında  istatistiksel  olarak  anlamlı  ilişki  bulunmadı.  Sağ 

rotasyon, sol rotasyon, sağ lateral fleksiyon ve sol lateral fleksiyon 

açıları ile Cobb, Tanjant açıları ve efektif lordoz arasında istatistiksel 

olarak anlamlı ilişki bulunmadı. 

Sonuç:  Tanjant  metodunun  efektif  lordoz  ile  ilişkisinin  Cobb 

metoduna göre daha yüksek olması ve ölçüm tekniğinin daha pratik 

olması  nedeniyle,  servikal  lordoz  ölçümünde  Tanjant  metodu 

kolaylıkla  ve  güvenilirlikle  kullanılabilir. Araştırmamızda  boyun 

ağrısı ile servikal lordoz açıları arasında anlamlı ilişki bulunmamıştır.

Anahtar Kelimeler: Servikal lordoz, Cobb metodu, Direkt grafi, 

Efektif servical lordoz, Tanjant metodu



ABSTRACT

Objective: To evaluate cervical lordosis with Cobb, Tangent and 

effective  cervical  lordosis  methods  and  the  correlation  of  these 

parameters with chronic neck pain. 

Patients and Methods: Forty-four  patients  who  applied  to 

the outpatient clinic with the complaint of chronic neck pain were 

included.  Neck  pain  was  evaluated  by  visual  analogue  scale 

(VAS) and cervical rotation, flexion, extention, and right and left 

lateral flexion angles were noted. Cobb and Tangent angles were 

measured  and  effective  lordosis  was  evaluated  with  lateral 

cervical roentgenogram. The correlation analysis was made with 

Spearman’s test. 



Results: High correlations were found between the Cobb and 

Tangent  methods  (r=0.92,  p<0.01). The  correlation  between  the 

Cobb  and  effective  lordosis  methods  was  moderate  (r=0.60, 

p<0.01).  High  correlation  was  noted  between  the Tangent  and 

effective lordosis methods (r=0.71, p<0.01). No correlation was 

found between the VAS scores and the Cobb, Tangent and effective 

lordosis  methods. Also,  no  correlations  were  found  between 

rotation, flexion, extension, right and left lateral flexions and the 

Cobb, Tangent and effective lordosis methods.

Conclusion: Since the Tangent method is more practical than 

the  Cobb  method  and  has  a  higher  correlation  with  effective 

lordosis,  the Tangent  method  can  be  used  to  measure  cervical 

lordosis easily and reliably. We found no correlation between neck 

pain and cervical lordosis.

Keywords:  Cervical  lordosis,  Cobb  method,  Direct  graphy, 

Effective cervical lordosis, Tangent method



Giriş

Boyun  ağrısı  toplumda  oldukça  sık  görülen  bir  yakınmadır, 

kronikleştikçe  doktora  başvuru  sıklığı  artmaktadır.  Boyun  ağrılı 

hastaların bir kısmında çekilen servikal grafilerde servikal lordozda 

azalma  saptanmaktadır.  Literatürde  servikal  lordoz  azalması  ile 

boyun ağrısı arasında ilişki olduğunu gösteren çalışmalar olduğu 

gibi  servikal  lordoz  azalmasının  klinik  ile  ilişkisiz  olduğunu 

bildiren çalışmalar da bulunmaktadır [13]. Ancak günlük pratikte 

servikal  lordoz  açılarındaki  farklılıların  boyun  ağrısı  ile  ilişkisi 

halen  kesin  değildir.  Direkt  grafi  boyun  ağrısında  dejeneratif 

değişiklikler ile birlikte servikal lordoz açılarını değerlendirmede 

Marmara Medical Journal 2014; 27: 112-5

DOI: 10.5472/MMJ.2014.03344.1

ÖZGÜN ARAŞTIRMA / ORIGINAL ARTICLE

Servikal lordoz açıları ve boyun ağrısı ilişkisinin değerlendirilmesi

Evaluation of cervical lordosis and its relation to cervical pain

Fatma  Nur  SOYLU  BOY,  Feyza  ÜNLÜ  ÖZKAN,  Selda  ERDEM,  Gülşah  ÖZDEMİR,  Duygu  GELER  KÜLCÜ,  Pınar AKPINAR,  

İlknur AKTAŞ

Fatma Nur Soylu Boy, Gülşah Özdemir 

Radyoloji Kliniği, Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi, 

Istanbul, Türkiye

Feyza Ünlü Özkan ( ), Selda Erdem, Duygu Geler Külcü, Pınar Akpınar, 

İlknur Aktaş 

Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Kliniği, Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve 

Araştırma Hastanesi, Istanbul, Türkiye 

e-mail: feyzamd@yahoo.com

Gönderilme/Submitted: 28.02.2014      Kabul/Accepted: 16.04.2014 

112


Marmara Medical Journal 2014; 27: 112-5

Soylu Boy ve ark.

Boyun ağırısı ve servikal lordoz açıları

113

başvurulan  ilk  yöntemdir.  Direkt  grafi  ile  servikal  lordozu 



değerlendirmede Cobb, Tanjant açıları ve efektif servikal lordoz en 

sık  kullanılan  yöntemlerdir.  Bu  çalışmanın  amacı  kronik  boyun 

ağrısı  şikayeti  olan  olgularda  Cobb, Tanjant  ve  efektif  servikal 

lordoz  yöntemleri  ile  servikal  lordozun  değerlendirilmesi  ve  bu 

parametrelerin kronik boyun ağrısı ile ilişkisinin araştırılmasıdır.

Hastalar ve Yöntem

Hasta Grubu

Bu çalışmada Ekim 2013-Aralık 2013 tarihleri arasında boyun 

ağrısı ile hastanemize başvuran 44 hasta (yaş ortalaması: 32, yaş 

aralığı:18–60 yaş, 35 kadın, 9 erkek) değerlendirildi. 



Klinik Değerlendirme

Üç  aydan  fazla  süreli  boyun  ağrısı  şikayeti  ile  hastanemiz 

Fizik Tedavi  ve  Rehabilitasyon  Polikliniği’ne  başvuran  hastalar 

değerlendirildi. Araştırmaya  dahil  edilme  kriterleri  hastaların 

18-60 yaş aralığında olması ve 3 aydan fazla süreli boyun ağrısı 

şikayeti  olmasıydı.  Servikal  spinal  cerrahi  geçiren  hastalar 

araştırmaya dahil edilmedi. Klinik değerlendirmede gündüz olan 

boyun ağrısı (VAS gündüz) ve gece olan boyun ağrısı (VAS gece) 

ile değerlendirildi. Fleksiyon, ekstansiyon, sağ ve sol rotasyon ile 

sağ ve sol lateral fleksiyon açıları ölçüldü.



Direkt Grafi Teknik ve Görüntü Değerlendirme

Bütün  hastalarda  nötral  pozisyonda  lateral  servikal  grafiler 

elde edildi. Servikal grafiler hastalar ayakta, baş dik ve omuzlar 

aşağı pozisyonda gerçekleştirildi. Çekim sırasında hastalara nefes 

tutturuldu ve C4 vertebra santralize edilerek görüntü elde edildi.

Bütün  direkt  grafi  incelemeleri  Siemens  Multix  dijital 

radyografi cihazı (Siemens, Germany ve Konica Minolta, Japan) 

dijital  görüntüleme  ünitesi  ile  gerçekleştirildi.  Direkt  grafiler 

hastanemiz Görüntü Arşivleme ve İletişim (Picture Archiving and 

Communications  System-PACS)  Sistemi’nde  (Extreme  PACS, 

Türkiye) depolandı.

Direkt grafiler hastaların klinik ve fizik muayene bulgularına 

kör  olan  2  araştırıcı  tarafından  konsensus  içinde  analiz  edildi. 

Görüntüler 2 haftalık süre içinde 3 farklı ölçüm tekniği açısından 

ayrı ayrı değerlendirildi. Direkt grafide C7 vertebra alt uç platosu 

görüntüleme alanına girmeyen hastalar çalışmaya dahil edilmedi.

    Cobb  ve Tanjant  metodları  ile  servikal  lordoz  açıları  ve 

efektif  lordoz  varlığı  PACS  sistemindeki  software  kullanılarak 

ölçüldü.  Cobb  metodunda  C2  vertebra  alt  uç  platosu  ile  C7 

vertebra alt uç platosu arasındaki açı hesaplandı (Şekil 1a). Tanjant 

metodunda  ise  C2  posterior  korpusu  ve  C7  posterior  korpusu 

arasındaki açı ölçüldü (Şekil 1b). Efektif lordoz hesaplanmasında 

C2  vertebra  korpusu  arka  alt  ucu  ve  C7  vertebra  arka  alt  ucu 

arasından  çizilen  çizgi  kullanıldı  (Şekil  1c).  Servikal  vertebra 

korpusu  ve  disk-osteofit  komleksi  gibi  dejeneratif  korpus 

uzantılarının  posteriora  uzanmadığı  durumlarda  efektif  lordoz 

varlığı  kabul  edildi,  aksi  durumda  efektif  lordoz  kaybı  olarak 

değerlendirildi. 



İstatistiksel Değerlendirme

Her  hastada  ölçülen  Cobb  ve Tanjant  değerlerinin  ve  klinik 

olarak  ölçülen  boyun  eklem  hareket  açıklıklarının  minimum, 

Şekil 1 Lateral servikal grafide a. Cobb açısı b. Tanjant açısı  

c. Efektif lordoz ölçümü

Şekil 1a

Şekil 1b

Şekil 1c


Marmara Medical Journal 2014; 27: 112-5 

Soylu Boy ve ark.

Boyun ağırısı ve servikal lordoz açıları

114

maksimum  ve  ortanca  (median)  değerleri  elde  edildi.  Efektif 



lordoz varlığı 1, efektif lordoz kaybı 0 olarak kaydedildi. Cobb, 

Tanjant açıları ve efektif lordoz değerlerinin kendi aralarındaki ve 

ayrı ayrı VAS gündüz, VAS gece skorları ve boyun eklem hareket 

açıklığı açıları ile korelasyonu Spearman testi ile incelendi.



Bulgular

Klinik Bulguları

Kronik boyun ağrısı olan 45 hastanın 9’unda servikal travma 

öyküsü  vardı.  Dokuz  hasta  dışındaki  diğer  hastaların 

özgeçmişlerinde belirgin özellik saptanmadı. Hastaların VAS gece 

skorları ortalama 4 (0–9 arasında) ve VAS gündüz skorları 4 (1–8 

arasında)  bulundu. VAS  skorları  ile  ekstansiyon,  fleksiyon,  sağ 

rotasyon, sol rotasyon, sağ lateral fleksiyon ve sol lateral fleksiyon 

açılarının ortalama, minimum ve maksimum değerleri Tablo I’de 

özetlenmiştir.

Direkt Grafi Bulguları

Hastaların  Cobb açıları  ortalama  11,6  (-18,3–50,2  arasında), 

Tanjant  açıları  ortalama  17,6  (-17,2–60,2  arasında)  olarak 

hesaplandı (Tablo II). Hastaların 32’sinde efektif lordoz varken, 

12’sinde efektif lordoz kaybı izlendi. Korelasyon analizinde Cobb 

ve  Tanjant  açıları  arasında  pozitif  yönlü  yüksek  korelasyon 

bulundu (r=0,92, p< 0,01). Cobb açısı ve efektif lordoz arasında 

orta  düzeyli  (r=0,6,  p<  0,01),  Tanjant  açısı  ile  efektif  lordoz 

arasında  yüksek  düzeyli  korelasyon  saptandı  (r=0,71,  p<  0,01). 

VAS  gece  ve VAS  gündüz  skorları  ile  Cobb, Tanjant  açıları  ve 

efektif lordoz arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunmadı 

(Tablo III). Sağ rotasyon, sol rotasyon, ekstansiyon, fleksiyon, sağ 

lateral fleksiyon ve sol lateral fleksiyon açıları ile Cobb, Tanjant 

açıları ve efektif lordoz arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki 

bulunmadı.

Tartışma

Bulgularımız servikal ağrı şikayeti olan olgularda Cobb ve Tanjant 

açıları  arasında  pozitif  yönlü  ve  istatistiksel  olarak  anlamlı 

düzeyde yüksek korelasyon olduğunu göstermiştir. Cobb açısı ve 

efektif lordoz arasında orta düzeyli, Tanjant açısı ile efektif lordoz 

arasında ise nispeten daha yüksek düzeyli korelasyon saptanmıştır 

ve  bu  ilişkilerin  istatistiksel  olarak  anlamlı  olduğu  görülmüştür. 

Literatürde  servikal  lordozun,  normal  populasyonda  lateral 

servikal grafiler ile ölçülen değerleri değişkenlik göstermektedir 

[4]. Bu durum servikal lordoz ölçüm tekniklerinin gelişmesine ve 

bu  ölçüm  tekniklerinin  güvenilirliklerini  değerlendiren 

çalışmaların  yapılmasına  yol  açmıştır  [5–8].  Cobb  ve Tanjant 

metodları  servikal  açı  ölçümleri  servikal  lordozun 

değerlendirilmesinde yüksek güvenilirliğe sahip olup pratikte en 

sık kullanılan yöntemlerdir [7,9]. Ancak Cobb metodunda vertebra 

alt  uç  platolarının  kullanılması,  dejeneratif  hastalıklara  bağlı  bu 

metodun  tanısal  kesinliğinin  vertebra  korpuslarının  posterior 

kenarlarını  kullanan Tanjant  metoduna  göre  daha  düşük  olduğu 

gösterilmiştir [7]. Bir çalışmada servikal spinal cerrahi planlanan 

hastalarda efektif lordoz ölçümünün servikal lordozu göstermenin 

yanında,  servikal  lordozu  bozmadan  spinal  kanala  uzanan 

osteofitleri göstermede daha duyarlı olduğu, bu nedenle Cobb ve 

Tanjant  metodlarına  göre  basit  ve  daha  güvenilir  olduğu 

bildirilmiştir [8]. 

  Bizim çalışmamız, Cobb ve Tanjant yöntemlerinin servikal 

lordoz açı ölçümlerinde yüksek güvenilirlikle kullanılabileceğini 

göstermektedir. Tanjant metodunun efektif lordoz ile ilişkisi Cobb 

metoduna göre daha yüksek bulunmuştur, bunun yanında ölçüm 

tekniği Cobb metoduna göre daha pratiktir. Çalışmamızda efektif 

lordoz ölçümü ile Cobb ve Tanjant metodları arasındaki ilişkinin, 

Cobb ve Tanjant metodlarının birbiri ile olan ilişkisine göre daha 

düşük  olmasını  hasta  grubumuzda  dejeneratif  değişiklerin  ileri 

düzeyde olmamasına bağlayabiliriz. Bunun yanında efektif lordoz 

ölçümünün  rutin  pratikte  kolaylıkla  uygulanabilecek  etkin  bir 

yöntem olduğunu düşünüyoruz.

    Bununla  birlikte,  çalışmamızın  sonuçları  her  3  yöntem  ile 

elde  edilen  servikal  lordoz  açılarının  boyun  ağrısı  ve  fizik 

muayenede  saptanan  boyun  eklem  hareket  açıklıkları  ile  ilişkili 

olmadığını  göstermiştir  (p<  0,05).  Literatürde  boyun  ağrısı  ve 

servikal lordoz kaybının ilişkili olduğunu gösteren bazı çalışmalar 

bulunmaktadır  [10–12]. Ancak  servikal  lordozdaki  değişiklerin 

herhangi  prognostik  ya  da  tanısal  değeri  olmadığını  gösteren 



Tablo I. Hastaların VAS skorları, fleksiyon, ekstansiyon, sağ lateral ve 

sol lateral fleksiyon açı değerleri



VAS 

gündüz    

VAS 

gece 

Fleksiyon Ekstansiyon

Sağ 

lateral 

fleksiyon

Sol  

lateral 

fleksiyon

Median

4

4



50˚

70˚


27,5˚

32,5˚


Minimum

1

0



15˚

10˚


10˚

10˚


Maksimum

8

9



80˚

115˚


80˚

80˚


Tablo II. Hastaların Cobb ve Tanjant açı değerleri

Cobb

Tanjant

Median

 11,6˚


 17,6˚

Minimum

-18,3˚


-17,2˚

Maksimum

 50,2˚


 60,2˚

Tablo III. VAS gündüz, VAS gece, Cobb ve Tanjant açısı ile efektif 

lordoz arasındaki korelasyon değerleri



Cobb Tanjant Efektif 

lordoz

VAS 

gündüz

Korelasyon katsayısı (r)

p değeri

-0,03


0,86

0,03


0,84

0,007


0,97

VAS gece

Korelasyon katsayısı (r)

p değeri

-0,1


0,55

-0,78


0,65

-0,12


0,47

Cobb

Korelasyon katsayısı (r)

p değeri

 1

.



0,92

0,0007


0,6

0,0006


Tanjant

Korelasyon katsayısı (r)

p değeri

0,92


0,0007

1

.



0,71

0,0008


Efektif 

lordoz

Korelasyon katsayısı (r)

p değeri

0,6


0,0006

0,71


0,0008

1

.



Marmara Medical Journal 2014; 27: 112-5

Soylu Boy ve ark.

Boyun ağırısı ve servikal lordoz açıları

115

çalışmalar  da  vardır  [2,13].  Grob  ve  arkadaşları  boyun  ağrısı 



şikayeti  olan  54  hasta  üzerinde  Tanjant  metodu  ile  yaptıkları 

ölçümlerde  boyun  ağrısının  servikal  açı  ile  ilişkili  olmadığını 

göstermişlerdir  [2].  Bizim  çalışmamız  servikal  lordoz  kaybı  ile 

boyun ağrısı ilişkisinin anlamlı olmadığını bildiren çalışmalar ile 

uyum göstermektedir.

    Çalışmamız  sınırlılıklara  sahiptir.  Bunlardan  ilki  hasta 

sayımızın  nispeten  az  olmasıdır.  İkincisi,  hasta  yaş  aralığının 

18–60 arasında olması nedeniyle ileri yaşlarda görülen spondilotik 

değişikliklerin  çalışma  grubunun  eşit  dağılımını  etkileme 

potansiyelidir. Üçüncüsü ise akut ağrılı hastaların çalışmada yer 

almaması olarak değerlendirilebilir.

    Sonuç  olarak,  Cobb, Tanjant  ve  efektif  lordoz  metodları 

birlikte değerlendirildiğinde Tanjant metodunun efektif lordoz ile 

ilişkisinin  Cobb  metoduna  göre  daha  yüksek  olması  ve  ölçüm 

tekniğinin  daha  pratik  olması  nedeniyle,  servikal  lordoz 

ölçümünde  kolaylıkla  ve  güvenilirlikle  kullanılabileceğini 

düşünmekteyiz. Boyun ağrısı  ile  servikal  lordoz  açıları  arasında 

anlamlı ilişki olmadığını düşünüyoruz. Bu nedenle günlük pratikte 

servikal  lordoz  kaybını  boyun  ağrısının  ana  sebebi  olarak 

değerlendirilmemesi gerektiği görüşündeyiz. 



Kaynaklar

1.  McAviney J, Schulz D, Bock R, Harrison DE, Holland B. Determining 

the relationship between cervical lordosis and neck complaints. J Ma-

nipulative Physiol Ther 2005;28:187-93. 

2.  Grob D, Frauenfelder H, Mannion AF. The association between cer-

vical  spine  curvature  and  neck  pain.  Eur  Spine  J    2007;16:  669–

78.  doi: 10.1007/s00586-006-0254-1 

3.  Helliwell PS, Evans PF, Wright V. The straight cervical spine: does it 

indicate muscle spasm? J Bone Joint Surg Br 1994;76:103-6. 

4.  Gore DR, Sepic SB, Gardner GM. Roentgenographic findings of the 

cervical spine in asymptomatic people. Spine 1986;11:521–4.

5.  Harrison DD, Janik TJ, Troyanovich SJ, Holland B. Comparisons of 

lordotic cervical spine curvatures to a theoretical ideal model of the 

static sagittal cervical spine. Spine 1996;21:667–75.

6.  Cobb JR. Outlines for the study of scoliosis. Instructional Course Lec-

tures. Vol 5. Ann Arbor, Michigan: American Academy of Orthopedic 

Surgeons, 1948: 261- 75.

7.  Harrison  DE,  Harrison  DD,  Cailliet  R,  Troyanovich  SJ,  Janik  TJ, 

Holland  B.  Cobb  method  of  Harrison  posterior  tangent  method: 

which  to  choose  for  lateral  cervical  radiographic  analysis.  Spine 

2000;25:2072–8. 

8.  Gwinn  DE,  Iannotti  CA,  Benzel  EC,  Steinmetz  MP.  Effective  lor-

dosis: analysis of sagittal spinal canal alignment in cervical spondy-

lotic myelopathy. J Neurosurg Spine 2009; 11:667-72. doi: 10.3171/ 

2009.7.SPINE08656

9.  Kumagai G, Ono A, Numasawa T, et al. Association between roent-

genographic  findings  of  the  cervical  spine  and  neck  symptoms  in  a 

Japanese  community  population.  J  Orthop  Sci  2014;  J  Orthop  Sci 

2014; 19:390-7. doi: 10.1007/s00776-014-0549-8 

10.  Harrison DD, Harrison DE, Janik TJ, et al. Modeling of the sagittal 

cervical spine as a method to discriminate hypolordosis: results of el-

liptical and circular modeling in 72 asymptomatic subjects, 52 acute 

neck  pain  subjects,  and  70  chronic  neck  pain  subjects.  Spine  2004; 

29:2485–92. doi:10.1097/01.brs.0000144449.90741.7c

11.  Harrison DE, Jones EW, Janik TJ, Harrison DD. Evaluation of axial 

and flexural stresses in the vertebral body cortex and trabecular bone 

in lordosis and two sagittal cervical translation configurations with an 

elliptical shell model. J Manipulative Physiol Ther 2002; 25:391–401. 

12.  Harrison  DE,  Harrison  DD,  Janik  TJ,  William  Jones  E,  Cailliet  R, 

Normand M Comparison of axial and flexural stresses in lordosis and 

three buckled configurations of the cervical spine. Clin Biomech 2001; 

16:276–84. 

13.  Gay RE. The curve of the cervical spine: variations and significance. J 

Manipulative Physiol Ther 1993; 16:591–4.





Поделитесь с Вашими друзьями:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə