Ijtimoiy fanlar


-mavzu:Nogironlikpensiyalarinihisoblashvato’lashtartibi



Yüklə 1,03 Mb.
səhifə42/47
tarix09.11.2022
ölçüsü1,03 Mb.
#68230
1   ...   39   40   41   42   43   44   45   46   47
1cbd23df92212c0f1fb1c1c681754105 МАЖМУА- ДАВЛАТ ПЕНСИЯ ТАЪМИНОТИ

7-mavzu:Nogironlikpensiyalarinihisoblashvato’lashtartibi
Reja:
Nogironlik pensiyalarini tayinlash tartibi va shartlari.
Nogironlik guruhlari va uni aniqlash tartibi.
Nogironlik pensiyalarini olish huquqini beruvchi ish staji.
Ish staji to’liq bo’lmagan holda nogironlik pensilarini tayinlash tartibi.

Aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlari, xususan, bolali va kam ta’minlanganoilalar,yolgizkeksalar,yetim-esirvanogironlar,talabavanafaqa oluvchilarningmanfaatlarinihar tomonlamahimoyaqilishmasalasiOzbekiston Respublikasida alohida ahamiyat kasb etib kelgan. Bu borada nafaqat davlat tashkilotlari, shuningdek nodavlat tashkilotlari ham xayriya ishlari, maqsadli dasturlarni amalga oshirib kelishmoqda. Har yili 3 dekabr xalqaro nogironlar kunidaturlixildagixayriya tadbirlari uyushtirilibkelinmoqda.
Aholining ijtimoiy muhofazaga muhtoj qatlamlarini yanada qollab- quvvatlashmaqsadidaOzbekistonRespublikasidaqonunchilikkashukungaqadar koplabozgartirishva qoshimchalarkiritilib,ushbunormalaramaliyotgaizchil tatbiqetibkelinmoqda.
Ozbekiston Respublikasining Ozbekiston Respublikasida nogironlarni ijtimoiyhimoyaqilishtogrisida”gi(yangitahriri)11.07.2008yildagiqonunining
3-moddasigakora,nogirondegandajismoniy,aqliy,ruhiyyokisensor(sezgi) nuqsonlariborligitufayliturmushfaoliyaticheklanganligimunosabatibilanqonun hujjatlaridabelgalangantartibdanogirondebtopilganhamdaijtimoiyyordamgava himoyagamuhtojshaxstushuniladi.
Nogironlarga tegishli asoslar mavjud bolganida nogironlik pensiyalari, boshqahollarda esa nogironliknafaqalaritayinlanadi.
OzR Fuqarolarning davlat pensiya taminoti togrisidagi qonuni 15- moddasiga koranogironlikpensiyalariqonunhujjatlaridabelgilangantartibdaIva II guruhnogironlaridebtopilganshaxslarga tayinlanadi.
Sogligini yoki mehnat qobiliyatini yoqotganlik darajasiga qarab,
nogironlikninguchguruhianiqlanadi.
Nogironliksabablarivaguruhlari,shuningdeknogironlikboshlanganvaqtva nogironlikningqancha muddatgabelgilanishiOzbekistonRespublikasiVazirlar Mahkamasi tasdiqlaydigan ular togrisidagi Nizom asosida ishlovchi tibbiy- mehnatekspertkomissiyalari(TMEK) tomonidananiqlanadi.
Nogironlik pensiyalari tayinlash paytida qonunchilik va ijtimoiy adolatni ta’minlash shartlaridan biri – oz vaqtida, togri, holisona yondashgan holda nogironlikyuz berganligifaktining belgilanishidir.
Nogironlikpensiyasimehnatdamayibbolishyokikasbkasalligigachalinish tufayli nogiron bolgan shaxslarga ish staji miqdoridan qatinazar,turmushda jarohatlanishyokiumumiykasalliklardannogironbolib qolganshaxslargaesa yoshga mutanosib keluvchi mehnat stajiga ega bolganlarida tayinlanadi. Belgilanganidan kam mehnat stajiga ega bolgan umumiy kasallik yoki turmushdagi jarohatlanish (maishiy jarohat) oqibatida nogiron bolib qolgan shaxslarga toliqbolmaganmiqdordaginogironlikpensiyasi tayinlanadi.
Demak, nogironlik pensiyalari nogironlik sabablariga kora ikki turga bolinadi:
1)Mehnatdamayiblanganyokikasbkasalligigaduchorbolganshaxslarga tayinlanadigannogironlikpensiyalari;
2) Umumiy kasallik va turmushdagi jarohatlanish oqibatidagi nogironlik pensiyalari.
Pensiya hajmiga kora:


1) Toliqmiqdordaginogironlikpensiyalari;


2) Ishstajitoliqbolmaganchogda tayinlanadigannogironlik pensiyalari. Nogironliksabablaritasnifigamuvofiqhamnogironlikpensiyalariniyanabir
qator turlarga bolish hollari uchrab turadi (masalan, harbiy xizmatchilarning nogironlik pensiyalari, Chernobil atom elektr stantsiyasi halokati oqibatlarini bartarafetishdaqatnashganshaxslargatayinlanadigan nogironlikpensiyalariva hokazolar).
Nogironlik pensiyalarini tayinlash bilan bogliq munosabatlar OzR Fuqarolarning davlat pensiya ta’minoti togrisida”gi qonuni, OzR Vazirlar
Mahkamasining 01.07.2011 yildagi 195-sonli qarori bilan tasdiqlangan Fuqarolarni tibbiy-mehnat ekspert komissiyalarida tibbiy korikdan otkazish tartibi togrisidagi Nizom, Mehnatda mayib bolgan yoki kasb kasalligiga chalinganshaxslarningkasbiymehnatgalayoqatiyoqotilishi darajasinianiqlash tartibitogrisidagiNizom,vaNogironlikkaolibkeladiganasosiykasalliklarva ushbukasalliklardanogironliknibelgilashmezonlariroyxatibilan,OzRVazirlar Mahkamasining "Tibbiy-mehnat ekspertiza xizmati boshqarish tuzilmasini va faoliyatinitashkiletishnitakomillashtirishchora-tadbirlaritogrisida"2008yil8 avgustdagi175-sonqarorivaboshqaqonunostinormativhujjatlarbilantartibga solinadi.
Nogironlik pensiyalari tayinlash uchun nogironlikni, uning sabablari, yuz berganmuddatinibelgilashvakolatitibbiy-mehnatekspertkomissiyasi(TMEK)ga berilgan.
Tibbiy-mehnat ekspert komissiyalari togrisida Nizomga kora ularga shaxsninogirondebe’tirof etish vakolatiberilgan.
Tibbiy-mehnat ekspert komissiyalari faoliyati hududiy tamoyil boyicha amalgaoshiriladi.
Tibbiy-mehnat ekspert komissiyalarining xulosalari kollegial, TMEK azolariningmutlaqkopchilikovozberishiasosidaqabulqilinadihamdauning tavsiyalari ish beruvchilar, davolash-profilaktika, tibbiy-ijtimoiy, sport muassasalariva boshqa tashkilotlar uchun majburiyhisoblanadi.
Quyidagilar TMEKningasosiyvazifalarihisoblanadi:
davolash-profilaktikamuassasalaritomonidantaqdimetilgantibbiyhujjatlar va fuqarolarni korikdan otkazish natijalari asosida hayot faoliyatining cheklanganligini ekspertiza qilish, nogironlik guruhini, sabablarini, uning boshlangan vaqtiniva nogironlikmuddatlarinibelgilash;
nogironlar uchun ijtimoiymuhofaza chora-tadbirlarini belgilash;


nogironlarni reabilitatsiya qilishning yakka tartibdagi dasturlarini ishlab chiqishvaularnibajarishga komaklashishhamdanogironninghayotfaoliyatini yoki organizmi funktsiyalarini toliq yoki qisman tiklash, nogironlik guruhini
pasaytirish yoki barqarorlashtirish asosida ushbu tadbirlarning samaradorligini baholash;
nogironlikningholatini,ozgarishinivaungasababbolganomillarnitahlil qilish, nogironlikning oldini olish, nogironlarni tibbiy-mehnat ekspertiza, reabilitatsiya, ijtimoiy muhofaza qilish sohasida kompleks dasturlarni ishlab chiqishda qatnashish.
Fuqarolarni tibbiy tekshirishdan otkazish quyidagi maqsadlarda amalga oshiriladi:
mehnatgalayoqatlilikningholatini,nogironlikguruhi,sabablari,boshlanish vaqti va muddatlarinianiqlash;
mehnat majburiyatlarini bajarish bilan bogliq holda mayib bolgan yoki sogligi boshqacha shikastlangan ishlovchilarning mehnatga layoqati yoqolganligidarajasinivaularningyordamningqoshimchaturlarigamuhtojligini aniqlash;
nogironlarningsogliginingholativamehnatlayoqatinihisobgaolganholda ularnitibbiyva ijtimoiy-mehnatjihatidanreabilitatsiya qilishchoralarinibelgilash;
nogironlarniishga joylashtirishyuzasidantavsiyalar berish.


FuqarolarnitibbiytekshirishdanotkazishTMEKda bepulamalga oshiriladi. Aynanbirkasallikbilan bogliq holatdavaqtinchamehnatgalayoqatsizlik
boshlangankundanboshlabuzluksizmuddatbirvarakayiga4oydanortiqnitashkil etadigan uzoq muddat kasal bolgan shaxslar (sil kasalligiga chalingan bemorlardantashqari);
vaqtincha mehnatga layoqatsizlik davri aynan bir kasallikka chalinganda tanaffuslarbilan6oy mobaynida,vaqtinchamehnatgalayoqatsizlikboshlangan kundanboshlab12oymobaynidadavometganshaxslar(silkasalligigachalingan bemorlardantashqari);
vaqtinchamehnatgalayoqatsizlikdavrikasallikaniqlangankundanboshlab kamida10oynitashkiletadigankasallikbirinchimartaaniqlangansilgachalingan bemorlar, shuningdek asosiy kasallik kuchayganda - vaqtincha mehnatga layoqatsizlikboshlangankundanboshlabkamida6oysilgaqarshimuassasalarda
hisobda turgan sil kasaliga chalingan bemorlar tibbiy tekshirish uchun qabul qilinadilar.
TibbiytekshirishTMEKmajlisida toliq tarkibda otkaziladi.


Tibbiytekshirishdan otkazishshaxsnitibbiykorikdanotkazish va


kasalliktarixini,ambulatoriyakartasini,shuningdekbemorularasosidatibbiy tekshirishga yonaltirilgan boshqa hujjatlarni organish yoli bilan amalga oshiriladi.
TMEKtibbiytekshirishidalolatnomasidankochirma"Fuqarolarningdavlat pensiya ta’minoti togrisida"gi Ozbekiston Respublikasi Qonunida nazarda tutilganpensiyalargaustamalarnihisoblabchiqishda nogironlikboyichapensiya tayinlash, shuningdek zarur hollarda boquvchisini yoqotganlik uchun pensiya tayinlash uchunasoshisoblanadi
Tibbiytekshirishdan otuvchininogirondebetirof etishuchun:
organizmfunktsiyalari barqarorbuzilganholdasogliqningbuzilishi;
hayot faoliyatining cheklanishi (shaxs tomonidan oziga ozixizmat korsatish,mustaqilharakatlanish,moljalolish,muomalaqilish,ozxulq-atvorini nazorat qilish, oqish yoki mehnat faoliyati bilan shugullanish layoqati yoki imkoniningtoliqyokiqismanyoqotilishi) asoshisoblanadi
Quyidagilar nogironlikningsabablarihisoblanadi:
umumiykasallik; mehnatda mayibbolish; kasbkasalligi;
bolalikdannogironlik;
ChernobilAESidagiavariya tufaylikelib chiqqanmayiblikyokikasallik;
frontdabolishbilanbogliqkasallik;
harbiyxizmatmajburiyatlarinibajarishdaduchorbolingankasallik;
harbiyxizmatni otash davrida duchorbolingan kasallik;
Ozbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida xizmat qilish bilan bogliq bolmagankasallik;
OzbekistonRespublikasinihimoyaqilishdaduchorbolinganmayibbolish
(yaralanish, jarohatolish, kontuziya);
Ozbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida xizmat qilish bilan bogliq bolmaganmayib bolish(yaralanish, jarohatolish, kontuziya);
harbiyxizmatvazifalarinibajarishdamayibbolish(yaralanish,jarohatolish, kontuziya);
harbiy xizmat majburiyatlarini bajarish bilan bogliq bolmagan baxtsiz hodisa oqibatida duchor bolingan mayib bolish (yaralanish, jarohat olish, kontuziya);
fuqarolikburchinibajarishbilanbogliqholdaduchorbolingankontuziya, mayibbolish.
Organizm funktsiyalari buzilishining asosiy turlari nogironlikbelgilash mezonlaribolibhizmat qiladi.
Organizm organlari va tizimlari nobarqaror, tiklanadiganmorfologik ozgargandavafunktsiyalaribuzilgandadavolashsamaradorligivareabilitatsiya tadbirlariniotkazish,sogliqningholativaijtimoiymoslashishdarajasinikuzatish maqsadida bir yoki ikki yilda bir marta nogironlar qayta tibbiy tekshirishdan otkaziladi.
Kasbiymehnatlayoqatiyoqotilishidarajasikasbfaoliyatiniamalgaoshirish layoqatiyoqotilishini baholashdankelibchiqibmehnatda mayibbolganyokikasb kasalligiga chalinganshaxslarnikorikdanotkazishsanasida foizlardabelgilanadi.
Nogironlik nafaqasi nogironlik sodir bo’lgan hollarda, yoshidan qat’i nazar, ish stajiga ega bo’lmagan I va II guruh nogironlariga faqat mehnat qobiliyati doimiy yoki uzoq muddatga yo’qotilganda tayinlanadi va to’lanadi.
Nafaqalarni tayinlash va to’lash O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi byudjetdan tashqari Pensiya jamg’armasining tuman (shahar) bo’limlari tomonidan amalga oshiriladi.
Arizaga pasport yoki tug’ilganlik to’g’risidagi guvohnoma nusxasi ilova qilinishi kerak.
Pensiya jamg’armasi bo’limi arizaga tibbiy-mehnat ekspert komissiyasidan olingan tibbiy tekshirish dalolatnomasidan ko’chirmani ilova qiladi.
Mehnat faoliyatiga layoqati cheklanganligi darajasini aniqlash uchun tibbiy tekshirish (mehnatga layoqati doimiy yoki uzoq muddat yo’qotilganda) tibbiy-mehnat ekspert komissiyalari (TMEK) tomonidan amalga oshiriladi.
Fuqaro mehnat faoliyatiga layoqatli emas yoki unga mehnat faoliyati bilan shug’ullanish mumkin emasligi (yoki zid ekanligi) belgilangan taqdirda TMEK mehnat qobiliyatining doimiy yoki uzoq muddatga yo’qotilganligi to’g’risida tegishli xulosa chiqaradi.
Haq to’lanadigan ishni bajarish yoki daromadning boshqa manbaiga ega (alimentlar yoki stipendiyalar olish bundan mustasno) I va II guruh nogironlariga nogironlik nafaqasi to’lanmaydi.
Davlatpensiyata’limotitizimidagipensilarnitayinlashijtimoiy-huquqiyjihatlaridanbirisifatidanogironlikpensiyalario’zigaxosahamiyatgaega. Buboradanogironlaraholiningijtimoiyzaifvayordamgamuhtojtabaqalariqatorigakirganligiuchunqatorhuquqiyhujjatlarqabulqilingan.
1991 yil 18 noyabrdagiO’zbekistonRespublikasining “Nogironlarniijtimoiyhimoyaqilishto’g’risida”giQonun, “Fuqarolarningsog’lig’inisaqlashto’g’risida”giQonunvako’plabbirqatorqarorlarhamdaDavlatdasturlariqabulqilindi.
Yuqoridagime’yoriyhujjatlarnogironlargahuquqvaerkinliklarni, manfaatlariniro’yobgachiqarishdaO’zbekistonRespublikasiningboshqabarchafuqarolaribilantengimkoniyatlarnita’minlash, ularningturmushfaoliyatidagicheklashlarnibartarafetish, nogironlarnito’laqonlihayotkechirishlariga, jamiyatningiqtisodiyvasiyosiyturmushidafaolqatnashishlariga, shuningdeko’zlariningfuqarolikburchlarinibajarishlarigaimkonberadiganqulayshart-sharoityaratishmaqsadidadavlatningnogironlargaoidsiyosatinibelgilaydi.
Jismoniyyokiaqliynuqsonlariborligitufayliturmushfaoliyaticheklanganligimunosabatibilanijtimoiyyordamvahimoyagamuhtojbo’lganshaxsnogironhisoblanadi. Shaxsninogirondebtopishtibbiymehnatekspertkomissiyasi (TMEK) O’zbekistonRespublikasiVazirlarMahkamasitomonidanbelgilangantartibdaamalgaoshiriladi. NogironlarO’zbekistonRespublikasiKonstitutsiyasivaboshqaqonunhujjatlaribilanmustahkamlabqo’yilganbarchaijtimoiy-iqtisodiyhamdashaxsiyhuquqvaerkinliklargaegadirlar.
Davlatnogironlarningijtimoiyhimoyaqilinishinita’minlab, tegishlidavlatdasturlaridanogironlarningehtiyojlarinihisobgaolish, salomatliginisaqlash, mehnatqilish, bilimolishvakasbo’rganish, uy-joylibo’lishvaboshqaijtimoiy-iqtisodiyhuquqlarniro’yobgachiqarishdato’siqlarnibartarafetishmaqsadidaqonunlardako’zdatutilganshakllardaulargaijtimoiyyordamberishyo’libilanularningo’zigaxoskamoltopishlari, ijodiyvaishlabchiqarishimkoniyatlarinihamdaqobiliyatlariniro’yobgachiqarishlariuchunzarurshartsharoityaratibberadi. Davlatnogironbolalarto’g’risidaalohidag’amxo’rlikqiladi.
Nogironlargavaa’zolaridanbirinogironbo’lganoilalargauy-joyberish, uy-joysotibolish, qurishvaulardanfoydalanishyuzasidanengilliklarO’zbekistonRespublikasininguy-joyto’g’risidagiqonunlaridabelgilabberiladi. Nogironlarninghuquqlari, erkinliklarivaqonuniymanfaatlarinihimoyaqilishdavlattomonidansudyo’libilanyokiqonundabelgilanganboshqatartibdata’minlanadi.
Nogironlarninghuquqlari, erkinliklarivaqonuniymanfaatlarinibuzishdaaybdorbo’lganmansabdorshaxslarvaboshqafuqarolarqonundabelgilanganmoddiy, intizomiy, ma’muriyvajinoiyjavobgarlikkatortiladilar.
Nogironlarnipensiyalarvanafaqalarbilanta’minlashtartibipensiyavaijtimoiyta’minotto’g’risidagiqonunlardabelgilabqo’yiladi.
Salomatliknitiklashningyakkatartibdagidasturidako’zdatutilgantexnikavositasiyokio’zgavositanidavlatidorasinogirongaberishimumkinbo’lmasayokinogirontegishlivositanio’zhisobidansotibolganbo’lsa, ungaO’zbekistonRespublikasiqonunlaridabelgilabqo’yilgantartibdatovonto’lanadi.
Boshqalarningparvarishigavayordamigamuhtojbo’lgannogironlargaijtimoiyyordamidoralariuygaboribyokidoimiyishlaydiganmuassasalardatibbiyyokimaishiyxizmatko’rsatadi.
Agarishchiyokixizmatchikorxona, birlashma, muassasa, tashkilotningaybibilannogironbo’libqolganhamdaboshqalarningparvarishigamuhtojbo’lsa, shukorxona, birlashma, muassasa, tashkilotsog’liqnisaqlashorganlarivatibbiymehnatekspertkomissiyalariningxulosasigamuvofiqmehnatgayaroqsizbo’libqolgandavrdabemorniparvarishlashuchuno’zhisobidanuydaqarabturadiganbirkishiniyollashishartvanogirongaetkazilganmoddiyvama’naviyzararningo’rniniqoplaydi.
Nogironlargaijtimoiyyordamrespublikabyudjetivamahalliybyudjetlar, O’zbekistonRespublikasiMoliyavazirligihuzuridagiByudjetdantashqariPensiyajamg’armasi, nogironlarniijtimoiyhimoyaqilishjamg’armalarimablag’larihisobidan, shuningdekkorxonalar, birlashmalar, tashkilotlarvafuqarolarningixtiyoriybadallarihisobidanberiladi.
Sog’lig’iniyokimehnatqobiliyatiniyo’qotganlikdarajasigaqarab, nogironlikninguchguruhianiqlanadi.
Nogironliksabablarivaguruhlari, shuningdeknogironlikboshlanganvaqtvanogironlikningqanchamuddatgabelgilanishiO’zbekistonRespublikasiVazirlarMahkamasitasdiqlaydiganularto’g’risidagiNizomasosidaishlovchitibbiymehnatekspertkomissiyalari (TMEK) tomonidananiqlanadi.
Mehnatdamayiblangandayokikasbkasalligigauchragandaberiladigannogironlikpensiyalariishstajidanqat’inazartayinlanadi.
Umumiykasalliktufayliberiladigannogironlikpensiyalarinogironlikboshlanganpaytgaqadarquyidagichaishstajigaegabo’lgantaqdirdatayinlanadi:



Yosh

Ishstaji

23 yoshgaqadar

2

23 yoshdan 26 yoshgaqadar

3

26 yoshdan 31 yoshgaqadar

5

31 yoshdan 36 yoshgaqadar

7

36 yoshdan 41 yoshgaqadar

9

41 yoshdan 46 yoshgaqadar

11

46 yoshdan 51 yoshgaqadar

14

51 yoshdan 56 yoshgaqadar

17

56 yoshvaundanoshganda

20

Nogironlaruchunpensiyalarningtayanchmiqdorlari I va II guruhnogironlariganogironlikpensiyasiuchunpensiyanihisoblabchiqarishuchunolinadigano’rtachaoylikishhaqining 55 foizi, lekinengkamoylikishhaqiningkamida 100 foizimiqdoridabelgilanadi.


20 yoshgato’lgungaqadarumumiykasalliktufayliishdavridayokiishlashto’xtatilganidankeyinnogironbo’libqolganshaxslargapensiyalarishstajidanqat’inazartayinlanadi.
Mehnatdamayiblangandayokikasbkasalligigauchragandaberiladigannogironlikpensiyasidanumumiykasalliktufayliberiladigannogironlikpensiyasigao’tkazilgandazarurstajnogironlikdastlabbelgilanganvaqtdagiyoshgaqarabaniqlanadi.
To’liqpensiyatayinlashuchunetarlichaishstajigaegabo’lmaganumumiykasallikoqibatidagi I va II guruhnogironlikpensiyalariborstajgamutanosibravishdagimiqdordatayinlanadi.
Ishstajito’liqbo’lmaganchog’daginogironlargapensiyalarborstajgamutanosibmiqdordatayinlanadi:
I guruhnogironlariganogironlikpensiyalariuchunengkamoylikishhaqining 100 foizidan;
II guruhnogironlariganogironlikpensiyalariuchunengkamoylikishhaqining 50 foizidankambo’lmasligilozim.



Yüklə 1,03 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   39   40   41   42   43   44   45   46   47




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin