Litosferin və geoloji MÜHİTİn monitoriNGİ



Yüklə 1,78 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə5/7
tarix09.05.2022
ölçüsü1,78 Mb.
#56939
1   2   3   4   5   6   7
LİTOSFERİN VƏ GEOLOJİ MÜHİTİN MONİTORİNGİ (копия) (копия) (копия) (копия).pptx

Litosferin monitorinqi.

“Monitorinq” termini latın sözü

“monitor” sözündən

əmələ gəlib, müşahidə edən, 

xəbərdaredici deməkdir. İnsanı

əhatə edən təbii mühitin qlobal

monitorinq ideyası və

“monitorinq”termininin özü 1971-

ci ildə BMT-nin ətraf mühit üzrə

Stokholm konfransının

keçirilməsinin (1972) hazırlığı ilə

əlaqədar olaraq yaranmışdır. Hal-

hazırda “ekoloji monitorinq” 

termini dedikdə ətraf

təbii mühitin vəziyyətinin 

müşahidə, nəzarət, 

qiymətləndirilmə

sistemi, proqnozu və idarəedici 

məsələlərin həllinin hazırlığı və

qəbulunun informasiya təminatı 

başa düşülür.



Monitorinq

ətraf mühitin vəziyyətinin

sistemli


baxışı və təhlilidir Monitorinq

zamanı, ilk olaraq onun çirklənmə

dərəcəsinin, eləcə də biosferaya bu

kirlənmələrin təsiri, ona edilən

fəsadların dərəcəsi bəlliləşdirilir və

kirlənmənin nəticəsinin nə olacağı

haqqında proqnozlaşma

aparılır.Monitorinq zamanı mühitin

durumu

haqında məlumatların yığımı



ilə zaman və məkanda baş verən

ç

irklənmələrin səviyyəsindən bilgilər



əldə olunur.  Hər bir monitorinq üç

pillədən ibarətdir: 



baxış



olan



durumun

dəyərləndirilməsi



ola



bilən dəyişmələrin proqnozu

.



Monitorinqin ən başlıca elementi təbii 

çevrənin durumunun 

dəyərləndirilməsidir. Bunu edərkən 

göstəricilərin seçimi, çevrənin 

obyektlərinin xarakteristikaları  və 

onların dəyişmələri çox önəmlidir. 

Mühitin durumunu dəyərləndirmək və 

ola biləcək dəyişikliklərin proqnozunu 

vermək üçün biosferanın 



biotik

və 


abiotik

sahələrinə baxışların keçirilməsi 

olmalıdır. Coğrafi baxışların çevrəsi 

çox genişdir: mikromiqyasda edilən bu, 

ya da başqa təsirə reaksiyadan tutmuş, 

qlobal reaksiyalara, atmosferin 

kirlənməsi haqqında bilgilərə, çevrənin 

meteroloji və hidroloji 

xarakteristikalara, bir mühitdən başqa 

mühitə keçirilən maddələrin miqdarına 

qədər.





Ekoloji monitorinq

zamanı 


aşağıdakı işlər görülür: 

ekosistemlərdə, təbiətin 

komplekslərində dəyişmələrin 

qeydə alınması, onların 

məhsuldarlıq imkanlarını bilinməsi; 

təbii ehtiyatların, suyun, yerin, 

bitkilərin dinamikasının təyin 

edilməsi. Ekoloji monitorinqin 

vəzifəsi ekosistemlərdə antropogen 

xarakterli dəyişiklikləri ortalığa 

çıxartmaqdır.



lnsan fəаliууətiпiп təsiri altında təbii geoloji рrоsеslэr 

kəmiууət və Kеуfiууаtсə dayişir: güсlənir, zəifləуir, 

bəzən isə Ьаşa çatır, tam təbii olmur və texnogen

təzаhürlərin əlаmət və istiqamətini götürür. Atmosferiп, 

səth və yeraltı sularının fəаliууаti ilə bağlı olan geoloji

рrоsеslər texnogenezin təsiri altında daha yüksək 

dərəсədə dəyişir. Daxili geodinamika рrоsеslərinе 

texnogenez пisЬətən az tэsir еdir.

Antropogen fəаtiууətiп nəticəsi təЬii mühitin çirklənməsi 

və texnogen geoloji рrоsеsləriп təzahürüdür.Təbii

antropogen sistemləra təbii və

texnogen рrоsеsləriп birlikdə təsiri texnogen fəlаkətlərin

və insan tələfаtlаrının səЬəЬi ola Ьilаr. ТəЬiətə ən böyük

zərəri faydalı qazıntıların çıxarılması, emalı va nəqli, 

energetika, sənауе, hidrotexniki tikinti və şəhər

tikintisi, avtomobil пэqliууаtı vurur.




Y

еrin sahasinin tэхminən 60%-i 10 km dərinliуə qədər 

antropogen təsirə məruz qalmışdır.

Litоsfеrə аntrороgеn təsirin



nətiсələri bunlardır:münbit 

torpaqların sıradan çıxması,süni 

səth və yeraltı suların 

yaranması,böyük həcmdə

süxurların yerdəyişməsi,relyefin 

dəyişməsi,texnogen 

zəlzələlər,torpağın 

oturması(enməsi),torpaqların 

kimyəvi radioaktiv çirklənməsi 

vəs..


Тоrраqlаr Yеrdə həуаtın

əsаsıdır.Yaşayış məntəqələrində

qalınlığı bir neçə on metrlərlə olan 

yeni-antropogen qrunt tipi 

formalaşır.Arxeoloqlar onu 

mədəni 

təbəqə


adlandırırlar.Bu təbəqə

özündə insan fəaliyyətinin 

qalıqlarını saxlayır.qədim 

qurğular,inşaat və təsərrüfat 

zibili,kül,ölmüş insan və

heyvanların basdırılma yerlərini və

s..




Yüklə 1,78 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin