Mantiqiy amallar va ifodalar



Yüklə 259,25 Kb.
səhifə3/5
tarix01.04.2023
ölçüsü259,25 Kb.
#92117
1   2   3   4   5
2-maruza(asosiy)

A

B

A V B

1

1

1

1

0

1

0

1

1

0

0

0


Mantiqiy qo‘shishning natijasi. Mantiqda matematik belgilardan
foydalanish g‘oyasi Gotfrid Vilgelm Leybnisga tegishli yoki Leybnis
binar arifmetikaning asoschisidir.

Natijaviy mulohazaning qiymati: yolg‘on.
A yoki B, A or B, A ∨ B, A + B, A U B ko‘rinishlardan biri orqali ikkita A va B mulohaza dizyunksiyasi bеlgilanadi.

Bеrilgаn А mulоhаzаga “emas” shaklidagi to‘liqsiz fe’lni qo‘shish orqali hosil


qilingan yangi mulohazaga sodda mulohazaning inkori dеyiladi.
A mulohazani qiymati rost bo‘lganda yolg‘on, yolg‘on bo‘lganda rost qiymatga o‘zgartira oladigan amalga inversiya (lot. inversio – to‘ntaraman) – mantiqiy inkor amali deyiladi.


A

ᒣ A

1

0

0

1


Inkor amaliga mos rostlik jadvali quyidagi ko‘rinishda bo‘ladi:
Inkor amali har bir mulohazaning asl ma’nosiga qarama-qarshi bo‘lgan yangi
mulohazani hosil qiladi. Masalan, A =“Bizning uyimiz shahar markazida
joylashgan” mulohazaning inkori
A =“Bizning uyimiz shahar markazida
joylashgan emas” bo‘ladi

A emas, not A, ⏋A, Ā ko‘rinishlardan biri orqali A mulohazaning inversiyasi bеlgilanadi.
A mulohaza rost, B mulohaza yolg‘on bo‘lgandagina yolg‘on, qolgan holatlarda
rost bo‘ladigan mulohazaga A hamda B mulohazalarning
implikatsiyasi deyiladi
“=>” belgi implikatsiya belgisi deb ataladi. A=>B mantiqiy ifoda “Agar A bo‘lsa, u holda B bo‘ladi” yoki “A mulohazadan B mulohaza kelib chiqadi”, degan ma’nolarni anglatadi. Implikatsiya amaliga mos rostlik jadvali quyidagi ko‘rinishda bo‘ladi: Implikatsiya so‘zi mahkam bog‘layapman degan ma’noni anglatadi.
Masalan:
A =“Agar 72 soni 9 ga karrali bo‘lsa, u holda bu son 3 ga
ham karrali bo‘ladi”. A mulohazaning implikatsiyasi rost, chunki murakkab mulohaza tarkibidagi sodda mulohazalarning ikkalasi ham rost.
B =“Agar –3<–1 bo‘lsa, u holda 9<8 bo‘ladi”. B mulohazaning implikatsiyasi yolg‘on, chunki –3<–1 shart – rost, 9<8 esa yolg‘on

A=>B, A–>B ko‘rinishlardan biri orqali A mulohazaning implikatsiyasi bеlgilanadi.
A va B mulohazalar bir vaqtda rost yoki bir vaqtda yolg‘on bo‘lganda rost
bo‘ladigan mulohazaga A va B mulohazalarning
ekvivalensiyasi deyiladi.
<=>belgi ekvivalensiya belgisi deb ataladi. A<=>B yozuv “A mulohazadan B mulohaza va B mulohazadan A mulohaza kelib chiqadi” yoki “A bo‘ladi, faqat va faqat shu holdaki, agar B bo‘lsa” yoki “A ekvivalent B” deb o‘qiladi.
Ekvivalensiya amaliga mos
rostlik jadvali quyidagi ko‘rinishda bo‘ladi:
Masalan,
A =“972 soni 9 ga karrali”, B =“972 soni raqamlarining yig‘indisi 9 ga karrali” mulohazalari berilgan bo‘lsin. U holda A va B mulohazalarning ekvivalensiyasi “972 soni 9 ga karrali bo‘ladi, faqat va faqat shu holdaki, qachon bu son raqamlarining yig‘indisi 9 ga karrali bo‘lsa” kabi bo‘ladi. Bu ekvivalensiya – rost.
A<=>B, A<–>B ko‘rinishlardan biri orqali A mulohazaning ekvivalensiyasi
bеlgilanadi
Ixtiyoriy murakkab mulohazani mantiqiy ifoda kо‘rinishida ham yozish mumkin. Murakkab mantiqiy ifodalar mantiqiy amallar yordamida bog‘langan bir yoki bir necha oddiy (murakkab) mantiqiy ifodalardan tashkil topadi. Bu mantiqiy ifodalar mantiqiy o‘zgaruvchilar, munosabatlar, mantiqiy amallar va qavslarni о‘z ichiga oladi. Masalan, (A ∨⏋B) & (C <=>⏋D)
Mantiqiy ifodalarda mantiqiy amallar quyidagi ketma-ketlikda bajariladi: inversiya ( ); konyunksiya (&); dizyunksiya (); implikatsiya (=>); ekvivalensiya (<=>).
Teng kuchli yoki bir xil amallar ketma-ketligi bajarilayotganda, amallar chapdan o‘ngga qarab tartib bilan bajariladi. Ifodada qavslar ishtirok etganda, dastlab qavslar ichidagi amallar bajariladi. Ichma-ich joylashgan qavslarda eng ichkaridagi qavs ichidagi amallar birinchi bajariladi.

Yüklə 259,25 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin