Mavzu: Ratsional kasrlarni eng sodda kasrlarga yoyish yo’li bilan ratsional funksiyalarni integrallash



Yüklə 465,5 Kb.
səhifə1/2
tarix11.01.2023
ölçüsü465,5 Kb.
#78919
  1   2
RATSIONAL KASRLARNI SODDA KASRLARGA YOYIB ALMASH


Mavzu: Ratsional kasrlarni eng sodda kasrlarga yoyish yo’li bilan ratsional funksiyalarni integrallash


Ma`ruza rejasi:

1. Kasr - ratsional funksiyani oddiy kasrga ajratish.


2. Ratsional funksiyalarni integrallash.
Kasr-ratsional funksiyani oddiy kasrlarga ajratish.

Ma`lumki,




Pn(x)=a0 xn+a1xn-1+ a2xn-2+....+ an-1x+an

funksiya darajali ko’phad deyiladi. Bunda a0, a1, a2.... an- ko’phadning koeffisiyentlari, n - daraja ko’rsatkichi.


Ta`rif. Ikki ko’phadning nisbati kasr-ratsional funksiya yoki ratsional kasr deyiladi:

Agar mbo’lsa, u holda ratsional kasr to’g`ri, agar mn bo’lsa,u holda ratsional kasr noto’g’ri kasr bo’ladi.
R(x)- ratsional kasr noto’g’ri bo’lgan hollarda kasrning Qm(x) suratini Pm(x) maxrajiga odatdagidek bo’lish yo’li bilan uning butun qismini ajratish kerak:

q(x) bo’linma va r(x) qoldiq ko’phad bo’ladi, bunda r(x) qoldiqning darajasi Pn(x) bo’luvchining darajasidan kichikdir. Qm(x) bo’linuvchi Pn(x) bo’luvchi hamda bo’linmaning ko’paytmasi bilan qoldiqning r(x) yig’indisiga teng bo’lgani uchun
yoki ayniyatni hosil qilamiz.
Bunda q(x) - butun qismi; - esa to’g’ri kasr bo’ladi.
Shunday qilib, noto’g’ri ratsional kasr bo’lgan holda, undan q(x) butun qismni va to’g’ri kasrni ajratish mumkin. Demak, noto’g’ri ratsional kasrni integrallash ko’phadni va to’g’ri ratsional kasrni integrallashga keltiriladi.
Misol:

noto’g’ri ratsional kasrni butun qismini ajrating.
Yechish : R(x) - ratsional kasr noto’g’ri kasr, chunki suratning darajasi maxrajning darajasidan katta (4>2)
Ko’phadlarni bo’lish qoidasi bo’yicha suratni maxrajga bo’lamiz.

Shunday qilib, ni hosil qilamiz.
Ta`rif: Quyidagi ko’rinishdagi kasrlar eng sodda ratsional kasrlar deyiladi.

Bunda A, B- haqiqiy koeffisiyentlar, a, p, q lar ham haqiqiy sonlar.

Ushbu to’g’ri ratsional kasrni qarab chiqamiz, bu kasrning Pn(x) maxraji (x-a)K, (x2+px+q)S ko’rinishdagi chiziqli va kvadrat ko’paytuvchilarga yoyiladi, bunda (x-a)K ko’rinishdagi ko’paytuvchi K karralikdagi haqiqiy ildizga mos keladi.


(x2+px+q)S ko’rinishdagi ko’paytuvchi S karralikdagi kompleks qo’shma ildizlarga mos keladi.
Pn(x)=a1(x-1)K1 (x-2)K2....(x-t)Kt-(x2+p1x+q1)S1 .(x2+p2x+ q2)S2...(x2+px+ qi)Si (1)



Yüklə 465,5 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin