Raqamli iqtisodiyot: muammolar va yechimlar



Yüklə 0,49 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə8/9
tarix02.01.2022
ölçüsü0,49 Mb.
#41469
1   2   3   4   5   6   7   8   9
Рақамли иқтисодиёт муаммолар ва ечимлар

Taklif va hulosalar 

Raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish O„zbekiston Respublikasi uchun ham uning 

dunyo  miqyosidagi  raqobatbardoshligini  belgilab  beradigan  strategik  ahamiyatga 

molik  masalalardan  biri  hisoblanadi.  Bu  esa  davlatimizga  raqamli  iqtisodiyotning 

rivojlanishini uchun shart-sharoitlar yaratish, uni eng kerakli sohalarga yo‟naltirish va 

bu  jarayonni  imkoniyat  darajasida  rag„batlantirish  zarurligi  demakdir.Milliy 

iqtisodiyotimizning  yana  bir  muhim  ajralib  turadigan  jihati  shundaki,  YIM  asosiy 

qismi  davlat  korporatsiyalari  (yoki  davlat  ishtiroki  ulushi  katta  bo„lgan 



kompaniyalar)  tomonidan  yaratiladi.  Bunday  sharoitlardaprofilli  vazirliklar  yoki 

davlat  korporatsiyalari  rahbarligi  ostida  industrial  raqamli  platformalar  yaratish  eng 




 

  “Халқаро молия ва ҳисоб” илмий электрон журнали. № 1, февраль, 2019 йил 

5

 



oqilona  qadam  bo‟lib  hisoblanadi.  Bunday  platformalar  raqamli  iqtisodiyotning  tez 

rivojlanishi  va  unga  mos  keluvchi  texnologiyalarning  keng  tarqalishi  uchun  zarur 

infratuzilma bazisini yaratadi. Fikrimizcha, raqamli iqtisodiyot platformalari tuzishda 

asosiy  e‟tiborni  quyidagi  yo„nalishlarga  qaratish  zarur:  telekommunikatsiyalar, 

energetika,  transport,  sog‟likni  saqlash,  soliq  va  soliqqa  tortish,  dori-darmonlar 

logistikasi,ma‟lumotlarni  qayta  ishlash,  turizm,  tashqi  iqtisodiy  faoliyat,  ko‟chmas 

mulk  savdosi  va  ishlab  chiqarish.  Aynan  shu  sohalarning  rivojlanishi  kerakli 

infratuzilma  va  mos  texnologik  bazis  yaratishga  imkon  beradi.So‟ngra  ularni 

iqtisodiyotning 

boshqa  sohalarga  ko„chirgan  holda  O„zbekistondaraqamli 

iqtisodiyotni  maksimal  darajada  tez  shaklllantirish  mumkinboladi.  Bunday 

yondashuv  bugungi  kunda  respublikamiz  uchun  eng  maqsadga  muvofiq  bo„lib 

ko„rinadi,  lekin  u  ham  kamchiliklardan  xoli  emas,  albatta.  Ammo  mos  keluvchi 

strategiya  tanlashda  unga  asoslanishi  lozim  bo„lgan  raqamli  iqtisodiyot 

konsepsiyasini  shakllantiish  uchun  taxmin  qilingan  yo„l  risklarini  ham,  raqamli 

iqtisodiyot  risklarini  ham  hisobga  olish  lozim.  Rivojlangan  mamlakatlar  raqamli 

iqtisodiyotining  ko„plab  dasturlari  (AQSH,  Avstriya,  Avstraliya,  Buyuk  Britaniya, 

Koreyava  boshqalar)  asosiy  e‟tiborni  “raqamli  tibbiyot”  va  “aqlli  shahar”  ijtimoiy 

yo„nalishlariga qaratgan. Bunday loyihalarni rivojlantirish yo‟nalishi jiddiy iqtisodiy 

samaraga ega emas, ammo bu tanlov bir qator dalillar vositasida bir qadar asoslanishi 

mumkin: 


  birinchidan,  har  qanday  keng  ko„lamli  rivojlanish  dasturi  g„arb  turidagi 

ochiq jamiyatda  omma tomondan ma‟qullanishi va qo„llab-quvvatlanishi lozim. Shu 

sababli,  raqamli  iqtisodiyotning  rivojlanishi  ijtimoiy  loyihalar  belgisi  ostida  borgani 

ma‟qul; 


  ikkinchidan,  yirik  sanoatlarda  raqamli  texnologiyalar  joriy  qilish  ertami-

kechmi,  o„z-o„zidan  iqtisodiy  maqsadga  muvofiqlik  tufayli  ro„y  beradi.  Ijtimoiy 

loyihalar esa davlat va halq tomonidan qo„llab-quvvatlashga ehtiyoj sezadi

  uchinchidan,  ko„pchilik  rivojlangan  mamlakatlar  raqamli  iqtisodiyotni 

ma‟lum  bir  ko„rinishda  amalga  oshirishga  imkon  beradigan  sezilarli  texnologik 

asoslarga  keng  aholi  ommasining  bilimli  ekanligiga  tayanadi.  Bizda  esa  raqamli 

iqtisodiyotni  yaratish  aholining  keng  qatlamlari  uchun  tushunarli  tarzda  amalga 

oshirilgani ma‟qul; 

  to„rtinchidan,  raqamli  texnologiyalarni  sanoatda  joriy  qilish  (masalan, 

ishlab  chiqarishda  buyumlar  interneti,  3D-printerlarni  ishlab  chiqarishga  keng 

miqyosda  joriy  qilish  kabilar)  ancha  tor  doiradagi  vazifalarni  hal  qilishi  ko„zda 

tutilgan.  “Raqamli  tibbiyot”  va  “aqlli  shahar”  ijtimoiy  loyihalarini  amalga  oshirish 

esa ko„proq murakkablik va xilma-xillikni talab qiladi hamda bunday loyihalar keng 

halq ommasi tomonidan qo‟llab-quvvatlanadi.  

Barcha  zamonaviy  texnologiyalar  uchun,  ayniqsa,  raqamli  boshqaruv  tizimi 

nuqtai-nazaridan  omma  uchun  shunday  ko‟rinishdagi  «ijtimoiy  stress-test»  zarurdir. 

Yuqorida  aytib  o„tilgan  fikrlar  va  g‟oyalar  tufayli,  ushbu  ijtimoiy  yo„nalishlarning 

ijtimoiy  muhit  uchun  muhimligi  tushunarli  bo‟lgandir.  Lekin  ularning  raqamli 

iqtisodiyot  respublika  dasturida  qanday  o„ringa  ega  bo„lishi  lozimligi  noaniq  bo„lib 

qolaveradi.  Respublikada  raqamli  iqtisodiyotni  rivojlantirishning  ilk  pallasida, 

moddiy, ma‟naviy, dasturiy, texnik va ijtimoiy zahiralar cheklanganligi sababli, sa‟yi-



 

  “Халқаро молия ва ҳисоб” илмий электрон журнали. № 1, февраль, 2019 йил 

6

 



harakatlarni  qaysi  yo„nalishga  qaratish  zarurligi  haqida  qaror  qabul  qilish  zarur 

bo„lishi  ehtimoli  juda  katta,  ya‟ni,  oldimizda  ikki  yo‟l  turibdi:  ularning  biri 

texnologiyalarni  ijtimoiy  moslashtirish  bilan  shug„ullanish,  ikkinchisi  esa  mahalliy 

texnologik  asoslarni  raqamli  iqtisodiyot  vositasida  rivojlantirish  yo‟li.Bizning 

fikrimizcha  esa,  raqamli  iqtisodiyot  va  4.0  Industriyaning  O‟zbekistonda  korporativ 

miqyosdagi  joriy  qilinish  yo‟nalishlariga  takliflar  sifatida  quyidagi  sohalarni 

ko‟rsatishimiz mumkin: 

  Professional  hizmatlar  –  on-demand  professional  services  –  buxgalter 

hizmatlari, dizaynar hizmatlari, maslahatchilar, tarjimonlar va boshqalar. 

  On-layn bank hizmatlari (Banking). 

  Blokcheyn vositasidagi soliq va soliqqa tortish hizmatlari. 

  Jamoaviy  moliyalashtish  –  collaborative  finance  –  kraudfonding  (crowd-



funding), o‟zaro kreditlash (peer-to-peer lending). 

  Moliya bozori operatsiyalari va electron tijorat. 

  Ko‟chmas mulk savdosiva tenderlar. 

  Ishki va tashqi halqaro turizm sohalari. 

  Korporativ va shaxsiy transport hizmatlari. 

  Uyda ko‟rsatiladigan hizmatlar – on-demand household services. 

  Uy-joydan birgalikda foydalanish - peer-to-peer accommodation). 

  Transportdan birgalikda foydalanish - peer-to-peer transportation). 

  3D-printerlarni barcha sohalarga joriy qilish. 

  Ta‟lim sohasida ommaviy ochiq on-layn hizmatarni (MOOC – massive open 



online cources) joriy qilish. 

Raqamli iqtisodning yana boshqa bir hizmatlari, shu jumladan, big data, sun‟iy 

intellect, mashina vositasida ta‟lim berish, kraudsorsing, kraudfunding, blokcheyn va 

bulutli  texnologiyalar  ham  kelajak  iqtisodiyotida  va  korporativ  boshqaruvda  hal 

qiluvchi ahamiyat kasb etishini hayotning rivojlanish tendentsiyalari yaqqol ko‟rsatib 

turibdi. 




Yüklə 0,49 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin