Reja: Yer osti suvlarining kelib chiqishi va tasnifi


Yer osti suvlarining ximiyaviy tarkibi



Yüklə 86 Kb.
səhifə5/6
tarix19.11.2022
ölçüsü86 Kb.
#69889
1   2   3   4   5   6
50.Yer osti suvlarining klassifikatsiyasi — копия

Yer osti suvlarining ximiyaviy tarkibi. Atmosferadan tushib tog’ jinslariga singayotgan suv o’z yulida uchragan tez eruvchan NaCl, Na2SO4, NaCO, MgSO, CaCl va xokazo tuzlarni eritadi. Ulardan tashqari, kislorod, azot va boshqa gazlar xam suvda eriydi. Shu sababli yer osti suvlarida doim ko’p yo oz miqdorda tuzlar, gazlar va boshqa birikmalar erigan xolatda bo’ladi. O’rta Osiyo territoriyasida tarqalgan grunt suvlarining tarkibida erigan tuzlar ko’p miqdorda bo’lganligi uchun ular juda xam sho’rdir.

Suvda erigan organik birikmalar, tuzlar va gazlar suvning ta'miga va xossalariga ta'sir etib, uning xalq xo’jaligida foydalanish uchun yaroqli yoki yaroqsizligini belgilaydi.
Yer osti suvlari tarkibida erigan tuzlarning umumiy miqdoriga qarab quyidagilarga bo’linadi: chuchuk suvlar (erigan tuzlar 1 gG`l), sho’rroq suvlar (erigan tuzlar 1 gG`l dan 10 gG`l gacha), shur suvlar (10-50 gG`l) va namokob suvlar (erigan tuzlar miqdori 50 gG`l dan ko’p).
Ichimlik chuchuk suvlar rangsiz, tiniq, xidsiz, mazasi yoqimli va kishilar sog’ligi uchun zararli elementlardan (uran, ko’rg’oshin, margumush va x.k.) xamda kasallik tarqatuvchi bakteriyalardan xoli bo’lmog’i lozim. Ulardagi erigan tuzlar miqdori 1 gG`l oshmasligi, suvning sifati davlat standarti talablariga javob berishi kerak.
Suv tarkibidagi tuzlarning miqdori va turlari ximiyaviy analiz yordamida aniqlanadi. Bunda suvlarning ximiyaviy tarkibini hosil qiluvchi ionlar xamda kationlar aniqlanadi. Aniqlangan anion va kationlar miqdori milligramm litr (mgG`l) yoki milligramm ekvivalent litr (mg-ekvG`l) da ifodalanadi.
Suvlarda erigan kaltsiy va magniy tuzlar miqdori juda xam ko’p bo’lsa, bug’ qozonlarida quyiqa to’planadi, sovun yaxshi ko’pirmaydi, sabzovotlar yaxshi pishmaydi va ular qattiq suv hisoblanadi. Agar 1l suvda 20,04 mg kaltsiy ioni yoki 12,16 mg magniy ioni bo’lsa, 1 mg-ekv. Qattiqlikka to’g’ri keladi. Suvlar qattiqligiga ko’ra quyidagilarga bo’linadi: yumshoq suv (qattiqligi 3 mg-ekv yoki 8,4o dan kam), o’rtacha qattiqlikdagi suv (3-6 mg-ekv yoki 8,4-16,8o), qattiq suv (6-9 mg-ekv yoki 16,8-25,2o ) va juda qattiq suv (9 mg-ekv yoki 25,2o dan ko’p).
Bug’ qozonlari avtomobil radiatorlari va isitish sistemalarida faqat yumshoq suv ishlatilishi lozim. Mazasi yoqimli chuchuk suvlarning qattiqligi 7 mg-ekv dan oshmaydi. Qattiqligi 18 mg-ekv dan ko’p bo’lgan suvlar ichish uchun mutlaqo yaroqsiz hisoblanadi. Qattiqlik vaqtinchalik va doimiy bo’ladi. Vaqtinchalik qattiqlik bikarbonat (NSO3)lar xisobiga hosil bo’lib, suv qaynatilganda yuqolib ketadi. Doimiy qattiqlik oltingugurtli va xlorli tuzlar xisobiga hosil bo’lib, suv qaynashi bilan yuqolmaydi. Vaqtinchalik va doimiy qattiqliklar yig’indisi umumiy qattiqlik deyiladi.
Yer osti suvlarida erigan tuzlarning qurilish materiallarini yemirish xususiyati agressivlik deb ataladi. Imorat va inshoot poydevorlarida ishlatiladigan portlandtsement betonlariga suv tarkibidagi ozod karbonot kislota (SO2) agressiv ta'sir etadi. Suv bilan tsementning o’zaro ta'siridan bog’lanmagan oxak Sa (ON)2 ajralib, suv tarkibidagi karbonat kislota bilan reaktsiyaga kirishadi. Xosil bo’lgan bikorbonat kaltsiy Sa (NSO3)2 suvda tez eriydi va betondan tashqariga eritma xolida ajralib chiqadi, natijada beton yemiriladi.
Suv tarkibida oltingugurtli tuzlar miqdori ko’p bo’lsa, betonni yemiradi. Betonga nisbatan yer osti suvlarining agressivligi quyidagi turlarga bo’linadi:
1) Umumiy kislotali agressivlik - vodorod ionlari kontsentatsiyasi (RN) miqdori bilan baxolanadi. Agar RN miqdori qumdagi suvlarda 7 dan, gil tuproqda 5 dan kam bo’lsa, u agressiv hisoblanadi;
2) Sulfatli agressivlik - SO4 ion miqdori bilan aniqlanadi, agar uning miqdori 200 mgG`l dan oshsa, portlandtsemenga, 4000 mgG`l bo’lsa, sulfatga chidamli betonlarga agressiv hisoblanadi;
3) Yemiruvchi agressivlik - gidrokarbanat ioni miqdori 0,4-1,5 mg-ekv dan oshganda sodir bo’ladi;
4) Karbonat kislotali agressivlik - SO2 miqdori 3 mgG`l dan oshganda ta'sir etadi;
5) Magniyli agressivlik - tsementning turi va sortiga qarab magniy ion miqdori 750 mgG`l dan oshganda yuzaga keladi.
Yer osti suvlarining agressivligi suvning ximiyaviy analiz natijalarini standart talablari bilan solishtirish orqali aniqlanadi. Imorat va inshoatlar qurishda uning zaminini agressiv suvlardan muxofaza qilish, zovurlar qazib suv satxini pasaytirish lozim, shuningdek, maxsus chidamli tsementlardan foydalanish lozim.



Yüklə 86 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin