Saburov Baxrombek Abayevich 411-19 10-Ish. Fizik va matematik mayatniklarning tebranishlarini o‘rganish va erkin tushish tezlanishini aniqlash



Yüklə 49,6 Kb.
səhifə3/3
tarix04.05.2023
ölçüsü49,6 Kb.
#107309
1   2   3
Saburov Baxrombek Abayevich 411-19 10-Ish. Fizik va matematik ma

d 2 x

+

r




dx

+

k


x = 0.

(3)






dt2


m


dt

m















3)So‘nuvchi tebranishning amplitudasini vaqt o‘tishi bilan o‘zgarish qonunini ayting va formulasini yozing. Chizmasini chizib ko‘rsating.

So’nuvchi tebranishning ampliyudasi deb ataladi. U vaqt o’tishi bilan eksponentsial qonun bo’yicha kamayadi. Bunda b so’nish koeffitsiyenti bo’lib, so’nuvchi tebranish ampliyudasi At 2.718 marta kamayish uchun ketgan vaqtga teskari kattalikka aytiladi.

4)So‘nishning logarifmik dekrementini ta’riflang va formulasini yozing.


Bir-biridan bir marta to‘la tebranish davriga farq qiluvchi amplitudalar nisbatiga
so‘nish dekrementi deyilad

D =

Α (t )


A0 e − βt

βT




=


= e


.




A (t + T )

A0 e − β ( t + T )


Amplitudalar nisbatidan olingan natural logarifmga – so‘nishning logarifmik dekrementi deyiladi:




D = ln

A(t)

= βT .







A(t +T )











3.17-Ish. Stefan-bolsman va plank doimiylarini aniqlash.
1.Issiqlik (termoparali) nurlanish deb qanday nurlanishga aytiladi?
Qizdirilgan modda atomlari va molekulalarining tartibsiz issiqlik harakati tufayli yuzaga keladigan elektromagnit nurlanishlariga issiqlik yoki temperaturali nurlanish deyiladi. Bu nurlanishlar temperaturasi absolyut nol (0K) dan farqli bo‘lgan barcha jismlarda kuzatilib, ular jismning temperaturasiga kuchli boq‘liq bo‘ladi.

2.Issiqlik nurlanishi qanday spektrni beradi?


Barcha qizdirilgan qattiq va suyuq moddalarning issiqlik nurlanishi tutash spektr beradi. Spektrda energiya taqsimoti ham temperaturaga boq‘liq bo‘lib, past temperaturada issiqlik nurlanishi asosan infraqizil (λ=5 10-4 m dan λq=8 10-7 m gacha) nurlanishdan, yuqori temperaturalarda esa, ko‘zga ko‘rinadigan (λ=8ҳ10 -7 m dan 4 10-7 m gacha) va ultrabinafsha (λ=4 10-7 m dan λp=10-9 m gacha) nurlanishlar hosil bo‘ladi.


3.Nurlanish oqimi deb nimaga aytiladi?


Nurlanishning oqimi deb, vaqt birligi ichida yuza orqali o‘tayotgan nurlanish energiyasiga miqdor jihatidan teng bo‘lgan fizik kattalikka aytiladi, ya`ni
Ф=dW/dt
bunda dW berilgan yuza orqali dt vaqt ichda o‘tgan nurlanish energiyasi.

4.Jismning issiqlik nurlanishining energetik yorqinligi yoki integral nurlanishning qobiliyati deb nimaga aytiladi? Spektral nurlanish qobiliyati deb-chi?


Jismning issiqlik nurlanishi energetik yorqinlik yoki integrall nurlanish qobiliyati deb ataluvchi R kattalik bilan ham tavsiflanadi. Jismning nurlanish qobiliyati deb birlik yuzadan vaqt birligi ichida chiqayotgan nurlanish energiyasiga miqdor jixatidan teng bo‘lgan fizik kattalikka aytiladi, ya`ni

RT =

dW

.






Sdt




5.Jismning integral nur yutish qobiliyati deb nimaga aytiladi? Spektral nur yutish qobiliyati deb-chi?


Jismning spektral nurlanish qobiliyati Rν,T yoki Rλ,T deb nurlanish qobiliyatining chastotasi yoki to‘lqin uzunligining bir-birligi oraliq‘iga mos kelgan nurlanish qobiliyatiga miqdor jixatidan teng bo‘lgan fizik kattalikka aytiladi, ya`ni
36


R

= dRT

R

= dRT

ν ,T




, yoki λ,T




,

(13.3) dan integral nurlanish qobiliyati dRT quyidagiga teng bo‘ladi:
dRT = Rν,T dν = Rλ,T dλ.
Spektral nurlanish qobiliyatlari Rν,t va Rλ,t larning o‘zaro boq‘lanishi differensiallab aniqlash mumkin

dλ = −


с



, yoki


d

λ


= −


с

d

ν

,




ν 2




ν2










(13.5) ni (13.4) ga qo‘yilsa, quyidagi hosil bo‘ladi:
(3)
λ = νс ni

R

= −


с

R

λT ,

,= −

ν 2

Rν ,T





2

,

(6)




ν ,T


ν



c











bunda c=3 108 m/s - elektromagnit to‘lqinning vakuumdadi tarqalish tezligi.
Jismning integral nur yutish qobiliyati deb, jism yutgan yoruq‘lik energiyasi DWΥut ning shu jismga tushayotgan yoruq‘lik energiyasi dWtush ga bo‘lgan nisbatiga miqdor jihatidan teng bo‘lgan fizik kattalikka aytiladi.

А= dWyut




.

(7)


dWtush


Jismning nur yutish qobiliyati o‘lchamsiz kattalikdir. Jismning nur yutish qobiliyati chastota (to‘lqin uzunligi) ga boq‘liq bo‘lganligi uchun, u spektral nur yutish qobiliyati Aν,t yoki Aλ,t bilan ham tavsiflanadi: jismning spektral nurlanish qobiliyati deb, to‘lqin chastotasi dν yoki to‘lqin uzunligi dλ intervaldagi nur yutish qobiliyatiga aytiladi:

А


dW yut

А


dWyut


= ν,ν+dν

= λ,λ+dλ


νT




λ,T






dWν,ν+dν , yoki


dWλ,λ+d .


















6.Absolyut qora jism deb nimaga aytiladi? Kulrang jism deb-chi?


Tushayotgan yoruq‘lik energiyasini, ixtiyoriy temperaturada, butunlay yutadigan jismlarga a b s o l y u t q o r a j i s m l a r deyiladi. Boshqa jismlardan farqli ravishda absolyut qora jismning spektral nurlanish va nur yutish qobiliyatlarini mos ravishda rλ,t , rν,t va aν,t, aλ,t kichik harflar orqali belgilaymiz. Ta`rifga binoan absolyut qora jismning nur yutish qobiliyati 1 ga tengdir.
Kulirang jism deb, nur yutish qobiliyati barcha castotalar uchun bir va birdan kichik bo‘lib, tempetaturaga, jism moddasiga va uning sirtiga boq‘liq bo‘lgan jismga aytiladi. Shunday qilib, kul rang jismning nur yutish qobiliyati quyidagiga teng:

Аkul .r

= A

= const < 1

.













7.Kirxgof qonunini ta`riflab, uning matematik ifodasini yozing.


ekshirishdan ma`lum bo‘ldiki, ixtiyoriy jismning nurlanish va nur yutish qobiliyati o‘rtasida aniq boq‘lanish mavjud ekan. Jismlarning nurlanish qobiliyati Rν,t qancha katta bo‘lsa, uning nur yutish qobiliyati A ν ,t ham shuncha katta bo‘lib, ular-ning nisbati o‘zgarmas qoladi, ya`ni





Rν ,T



Rν ,T



Rν ,T










=


=


=... = const

,

(11)




A

A

A















ν ,T 1


ν ,T 2


ν ,T 3








8.Absolyut qora jism nurlanishining emperik Stefan-Boltsman va Vinning siljish qonunlarini ta`riflang?
Kirxgof universal funksiyasi f( ν, Τ) ning ko‘rinishini nazariy keltirib chiqarishdagi urinishlar uzoq vaqt masalaning umumiy yechimini bera olmadi. Avstraliyalik fiziklardan I.Stefan tajriba natijalariga va L.Boltsman esa termodinamik mulohazalarga asoslanib, xususiy holda, absolyut qora jismning integral nurlanish qobiliyati uchun quyidagilarni topdilar:
∞ ∞

rT =∫f (ν,T)dν =∫rν,Tdν =σT4

,

(13)

0

0



bu yerda σ - Stefan-Boltsman doimiysi bo‘lib, uning qiymati quyidagiga teng

σ =5.67 10−8 ВT м2К ,

(13a)

T-absolyut temperatura. temperatura. Absolyut qora jismning integral nurlanish qobiliyati bilan absolyut temperatura orasidagi (13) munosabat Stefan-Boltsman qonunining matematik ifodasi bo‘lib, u quyidagicha ta`riflanadi:
absolyut qora jismning integral nurlanish qobiliyati absolyut temperaturaning to‘rtinchi darajasiga proporsionaldir.

9.Pirometrning tuzilishi va uning elektr hamda optik chizmasini chizib, ishlash


prinsipi tushuntirib berilsin.
10.Plank gipotozasining mohiyati qanday?
Plank gipotezasining moxiyati quyidagidan iboratdir:
Jismning nurlanishi uzluksiz bo‘lmasdan alohida ulushlar-kvantlar sifatida chiqariladi. Har bir yoruq‘lik kvantining energiyasi εo yoruq‘lik chastotasi v ga proporsionaldir, ya`ni:

ε0 = hν ,

(5)

bunda h - Plank doimiysi bo‘lib, uning son qiymati quyidagiga tengdir


= 6,625 10−34 j..




11.Plank formulasini yozib, uni izohlab bering.



ε0 = hν ,

bunda h - Plank doimiysi bo‘lib, uning son qiymati quyidagiga tengdir

= 6,625 10−34 j..

12.Plank formulasidan Stefan-Boltsman va Vinning siljish qonunlari qanday kelib chiqadi?


Plank formulasidan foydalanib, absolyut qora jism nurlanishining emperik ravishda aniqlangan barcha qonunlarini hosil qilish mumkin. (17) ni chastota ν bo‘yicha 0 dan ∞ gacha integrallasak:



∞ 2πν2hν

2π5k4

4


4


rT =∫0

rν,T dν =∫0


dv=


T


=σT

.

(18)

c2ehν KT −1

15c2h3


Bu ifodadan Stefan-Boltsman doimiysi σ quyidagiga teng ekanligi kelib chiqadi:




σ =

2π 4

.

(19)




15ch3







Bunda , Boltsman doimiysi K=1.32 16-23 J/k, Plank doimiysi h=6.625 10-34 J.s 
Yüklə 49,6 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin