qiymati va pullarning qiymatiga bogliq boMadi.
Bozordagi talab va
taklif bir-biriga muvofiq kelmaganida tovarning narxi muqarrar ravishda
uning qiymatidan chetga tebranib o'zgaradi. Narxlarning tovarni ishlab
chiqaruvchining qiymatidan yiiqoriga va pastga o ‘zgarishlari qanday
tovarlarning
ortiqcha ishlab chiqarilgani, qaysilarining — kam ishlab
chiqarilganidan dalolat beradi.
Qiymatiga ko‘ra turlicha bo‘lgan tovarlarning narxlarini taqqoslash
uchun ularni
bir masshtabga keltirish, ya’ni ularni bir xildagi pul
birliklarida ifodalash zarur. Metall pullar muomalasida
narxlar masshtabi
deb ushbu mamlakatda pul birligi qilib qabul
etilgan va boshqa barcha
tovarlarning narxlarini o'lchash uchun xizmat qiladigan pullik metalining
vazni miqdoriga aytiladi.
2. Muomala vositasi. Pullardan tovarlar va xizmatlarni xarid qilish
hamda sotishda foydalanish mumkin. Pullar muomala (yoki ayirboshlash)
vositasi sifatida jamiyatni barterli (mavozali)
ayirboshlashning noqu-
layliklaridan xalos qiladi. Pullar hamma joyda va osonlik bilan to ‘lov
vositasi sifatida qabul qilinadi. Ushbu ijtimoiy ixtiro resurslarning
egalariga va ishlab chiqaruvchilarga alohida «tovar» (pullar) bilan haq
to ‘lashga
imkon beradiki, bunday alohida tovar keyinchalik bozorda
mavjud bo‘lgan har qanday tovarni sotib olish uchun ishlatilishi mumkin.
Pullar tovarlar bilan ayirboshlashning qulay usuli bo‘lish bilan jamiyatga
mintaqaviy ixtisoslashuv va odamlar o‘rtasidagi mehnat taqsimotining
mahsullaridan foydalanish imkonini beradi. Tovarlar muomalaga kirishi-
shigacha pullarda ideal baholanadigan
birinchi funksiyadan farqli
ravishda pullar tovarlar muomalasida real ishtirok etishi kerak. Pullar
ning muomalada real ishtirok etishi va ularning ayirboshlashdagi ishtiro-
kining o‘tkinchiligi muomala vositasi sifatidagi pullarning o ‘ziga xos
xususiyati hisoblanadi. Shu sababli to'laqonli boMmagan pullar — qog‘oz
va kredit pullar ham muomala vositasi funksiyasini bajarishi mumkin.
Hozirgi vaqtda kredit pullar deb ataladigan pullar: veksellar, banknotalar,
cheklar, banklarning kredit kartochkalari pul muomalasida hukmron
vaziyatni egallab turibdi.
3. To‘lov vositasi. Pullarning bu funksiyasi kapitalistik xo'jalikda
kredit munosabatlarining rivojlanishi tufayli vujudga keldi.
Pullardan
tovarlarning kreditga sotilishida to'lov vositasi sifatida foydalaniladi,
buning zarurligi tovarlarni ishlab chiqarish va sotishning shart-sharoitlari
bir xilda emasligi, ularni ishlab chiqarish
va muomalasi muddatining
turli xilligi, ishlab chiqarishning mavsumiy tusdaligi, shuningdek,
ishchilarga va xizmatchilarga ish haqining to‘lanishida foydalaniladi.
Dostları ilə paylaş: