SİNİr dokusu dr. Sevda Söker



Yüklə 126.89 Kb.
PDF просмотр
tarix31.03.2017
ölçüsü126.89 Kb.

SİNİR DOKUSU

Dr.Sevda Söker



Amaç

Sinir dokuya giriş



Nöron yapısı

– Perikaryon

– Dendrit

– Akson 

– Sinaps


Nöron tipleri

– Uzantılarına göre

– Fonksiyonlarına göre

Nörogliya



– M.S.S nörogliyaları

Astrositler



Oligodendrositler

Mezogliya



Ependim hücreleri

– Periferik sinir sistemi 

nörogliyaları

Schwann hücreleri



Satellit hücreleri



Sinir Dokusu



Sinir dokusu, sinir hücreleri (nöron), nöroglia 

hücreleri ve çok az gevşek bağ dokusunu (sinir

dokusuna giren damarlar çevresinde) içeren bir 

dokudur. 



Sinir dokusu anatomik olarak beyni ve medulla 

spinalisi kapsayan 

merkezi sinir sistemi

ile 



Sinir fibrilleri ve ganglionları içeren 



periferik 

sinir

sistemi olmak üzere 2 kısma ayrılır. 



Sinir dokusu, hücrelerden ve hücreler arası maddelerden 

meydana gelir. 



Nöron sinir hücresidir.

MSS de ara madde işlevini gören gliya hücreleridir



Gliya hücreleri, daha çok destekleyici işleve sahiptir ve 

bu hücreler,

MSS‟de bağ dokusunun yapmış olduğu görevin büyük 



bir kısmını yerine getirirler. 

PSS de, ara madde işlevini düzensiz sıkı bağ 



dokusundan meydana gelmiş kılıflar ile bunların 

içerisindeki kan damarları, hücreler oluşturur. 

Bu yapıya miyelinli sinirlerde Schwann hücresi de katılır. 



Nöronlar

Sinir  dokusunun ana yapı taşı,



En önemli özellikleri uzantılı hücreler 

olmalarıdır.

Sayıları, büyüklükleri, şekilleri bulunduğu 



yere göre farklılıklar gösterir.



Nöronlar 

post-natal dönemde

bölünmezler

Nöroglialar kısa uzantılara sahiptir.



Sinir dokularında beslenme, koruma, desteklik, 

fagositoz ve miyelinizasyon gibi işlevleri üstlenen 

nöroglialar ise yaşamları boyunca mitotik aktivite 

gösterirler

.



NÖRONLAR

Sinir impulslarını almak ve iletmek,



Belli hücresel aktiviteleri başlatmak,

Nörotransmitter(sinyalleyici moleküller, asetilkolin, 



norepinefrin, glutamik asit, GABA, Dopamin, seratonin, 

glisin, endorfinler, ve enkefalinler) ve diğer bilgi 

moleküllerini salgılamakla görevlidir.


NÖRONLARIN 

BÜYÜKLÜKLERİ



Nöronlar

üç temel bölümden meydana gelirler:



1-

Soma veya hücre gövdesi

; perikaryon da 

denir. Uyarıları alan hücrenin merkezidir.

2-



Dendritler

; uyarıyı çevreden, duyu epitel 

hücrelerinden ve diğer nöronlardan almak üzere 

özelleşmiş çok sayıdaki uzantılardır.

3-

Akson



tek bir uzantı olup,sinir impulsunu 

diğer hücrelere  (sinir hücresi, kas veya bez 

olabilir) yaymak ve iletmek üzere özelleşmiştir.


NÖRONLARIN ŞEKLİ



Küre, piramit, yıldız, 



armut şeklinde ya da 

iğ biçiminde 

gövdeye sahip 

olabilirler.

NÖRONLARIN  

SINIFLANDIRILMASI

Psödounipolar nöron

Multipolar nöron

Bipolar nöron

Nöronlar uzantılarına göre;



– Multiplar nöronlar 

Golgi Tip-I



Golgi Tip-II

– Bipolar nöronlar

– Unipolar nöronlar

Nöronlar fonksiyonlarına göre;



– Duyusal nöronlar

– Motor nöronlar

– Ara nöronlar


Multipolar Nöronlar



Nöronların en sık 



görülen tipidir. 



Çok sayıda dendrit ve 



uzun tek bir akson 

içerirler. 



Omuriliğin ön boynuz 



motor nöronları, 



Piramidal nöronlar, 



Beyincikteki Purkinje 

hücreleri.


Golgi Tip – 1 Nöronlar: Uzun bir aksona 

sahiptirler ve periferik sinirlere dahil 

olurlar. Yine bu tipe ait diğer nöronların 

aksonları, beyin ve omurilikteki uzun sinir 

yollarına (traktus) dahil olurlar. 

Golgi Tip - 2 Nöronlar: Bu tip çok kutuplu 



nöronların aksonları kısadır ve tekrarlayan 

dallanmalarla, genellikle hücre gövdesinin 

yakınında sonlanırlar..


Bipolar Nöronlar



Bu tip nöronlarda tek bir 



dendrit ve bir akson 

bulunur. 



Her iki uzantı hücre 



gövdesinin birbirine 

karşı gelen iki 

kutbundan ayrılırlar. 



Retinadaki iç nükleer 



tabakada, 



koku alma mukozasında 



olfaktör nöronlarda,



iç kulakta kokleadaki 



spiral gangliyonlarda 

bulunur.

Psödounipolar nöron

Yalnızca kısa tek bir uzantıya sahip nöron tipidir.



Perikaryondan kısa seyirli tek bir akson çıkar ve 

daha sonra dallanarak ikiye ayrılır.

Kraniyal ve spinal sinirlerin duyusal 



gangliyonlarında bulunmaktadır.



Embriyolojik olarak bipolar nöronlardan köken alırlar ve başlangıçta 



2 uzantıya sahiptirler. Daha sonra,  bu uzantılar kaynaşarak tek bir 

uzantı haline dönüşürler.



Akson ve dendrit 

perikaryondan tek bir 

uzantı olarak ayrılır. 



Bu tek uzantı bir süre 



seyrettikten sonra (T) 

harfi şeklinde ikiye 

ayrılır. 

Fonksiyonlarına göre

1-

Duyu nöronları

(Afferent  Nöronlar); Dendritleri 

ile duyuları alır ve aksonlarıyla SSS e impulsları iletir.

2-

Motor Nöronlar

(Efferent Nöronlar); SSS den 

kaynaklanıp kaslara, bezlere ve diğer nöronlara impuls 

götürür.


3-

Ara nöronlar

:

(internöronlar) SSS de yerleşmiş 

iletici ve bütünleyici olarak görev görür. Duyu ve motor 

nöronları ve diğer internöronlar arasında ağ oluşturur.



MSS’de fonksiyonel ve yapısal olarak birbirine 

benzeyen nöron gruplarına

çekirdek(nukleus) 

denir. 


PSS’de nöron toplulukları 

gangliyonu 

oluşturur.

MSS’de nöron akson demetleri 



Traktus;

PSS’de ise 

sinir

olarak isimlendirilir



.

.

Akson ve nöron gruplarının 



isimlendirilmesi:

PSS’de nöron toplulukları 

gangliyonu 

oluşturur.

Gangliyonlar 



duyusa

(arka kök 



gangliyonu) ve

motor


(visseromotor veya otonomik 

gangliyon) özellikte olabilir.

Gangliyondan çıkan aksonlar  ise 



periferik 

sinirleri yaparlar.

NÖRONLARIN YAPISI

Nöron Gövdesi

(Perikaryon= Soma)

Nöron Uzantıları

Akson              Dendrit

Tek             

Çok sayıda


Nöronların Yapısı



HÜCRE GÖVDESİ



(Perikaryon)

– Çekirdek

– Organeller


ÇEKİRDEK



Yuvarlak, büyük, 



soluk boyanmıştır. 



Ökromatiktir.



Belirgin ve iyi 

gelişmiş bir 

çekirdekçik içerir.


HÜCRE ZARI



Klasik hücre zarı 



yapısına sahiptir. 

GOLGİ KOMPLEKSİ



Işık mikroskobunda 



ozmik asit veya 

gümüşleme ile siyah 

renkte boyanıp, 

gösterilebilinir

ENDOPLAZMA RETİKULUMU



Sarnıç kümeleri şeklinde 



düzenlenmiş  iyi gelişmiş 

GER.



Stoplazmada sarnıçlar 



arasında çok sayıda 

poliribozom bulunur.



Uygun boya ile GER VE 



serbest ribozomlar IM ile 

Nissl cisimcikleri denen 

bazofilik granüllü alanlar 

olarak görülür.

MİTOKONDRİON



Perikaryon, dendrit ve 



akson boyunca çok 

sayıda yer alır.



En çok da akson 



terminallerinde 

görülür. 

NÖROFİBRİLLER



Özel 



gümüşleme

ya 

da altınlama 

metodları ile ince 

iplikçikler şeklinde 

görülürler. 



Beyin korteksindeki 



piramidal nöronlarda 

daha çok uzunlamasına 

giden demetler halinde 

seyrederler. 



Buna karşılık medulla 



spinalisin ön boynuz 

motor nöronlarında, sık 

ve düzenli bir ağ teşkil 

edecek tarzda 

tertiplenmişlerdir

.

NİSSL TANECİKLERİ



Toluidin mavisi, 



Metilen mavisi, 



Krezil viyole



gibi bazik boyalarla 

boyandıkları zaman, 

büyük, bazofilik, kar 

tanecikleri gibi kaba 

kümeleşmeler görülür. 

Nissl Tanecikleri

olarak 

isimlendirilir. 



Nissl tanecikleri sadece 



perikaryonda ve 

dendritlerde bulunur.



Aksonda ise bulunmaz. 



Nissl 

Tanecikleri



Büyük motor ve piramidal 

nöronların  Nissl tanecikleri 

kaba partiküller şeklindedir



Nissl tanecikleri 

duyu 

nöronlarda ince 

tanecikli ve 

stoplazmanın her 

tarafına dağılmış olarak 

görünür. 



.





İskelet kaslarına akson 

gönderen motor 

nöronların 

perikaryonlarında Nissl 

tanecikleri çok iyi 

gelişmiş olarak gözlenir. 



Perikaryona benekli 



adeta kaplan sırtı gibi 

karekteristik bir 

görünüş kazandırır. 



Nissl taneciklerinin bu 



görünüşüne 

tigroid 

cisim

adı verilmektedir. 



Nissl tanecikleri 

perikaryonun her 

tarafında bulunmasına 

rağmen aksonun, hücre 

gövdesinden ayrılış 

bölgesinde bulunmaz. 



Nissl taneciklerinin 



bulunmadığı bu kısım 

akson tepeciği

olarak 

isimlendirilir. 

NÖRONLARIN UZANTILARI

Akson 


Dendrit

DENDRİTLER



Genellikle kısa, çok miktarda 



dallanan hücre uzantılarıdır. 



Perikaryondan bir ağaç dalları 



gibi çıkarak dallanma 

gösterirler. 



Genellikle çok sayıdadırlar 



ancak tek dendriti olan 

nöronlar da vardır. 



Çoğu zaman kısadırlar ve 



hücre gövdesi civarında 

sonlanırlar. 

Işık mikroskobik 

çalışmalarda gümüşleme 

yöntemi ile hazırlanmış 

preparatlarda dendritlerin 

üzerinde küçük dikenimsi 

çıkıntılar izlenir. 

Bu dikenimsi çıkıntılar 



diğer nöronların 

dendritlerdeki sonlanma 

sahalarına yani sinaptik 

bölgelere uymaktadır.

DENDRİTLER




Sinir dokusunda akson ile 

dendritlerin ağlaştığı ara 

bölgelerde hücre 

gövdeleri seyrek görülür. 



Buralarda çok sayıda 



sinapslar vardır.

DENDRİTLER



Nöronlar, dendritik özelliklerine göre şu 

şekilde sınıflandırılır. 


Radial Düzenlenimli



Dendritler farklı nöronlarda 



farklı şekillerde düzenlenim 

gösteriler. 



Örneğin medulla spinalis’in ön 



boynuz motor nöronlarında, 



talamusun nükleuslarındaki 



nöronlarda, 



dendritler perikaryonun her 



tarafından çıkarlar ve çift 

dallanmalarla her istikamete doğru 

ışın tarzında yayılırlar. 

Stoplazmik Esas Uzantılı 



Beyin korteksinde yer 



alan piramidal 

nöronlarda ana 

dendritik uzantı, 

perikaryonun 

tepesinden kuvvetli bir 

uzantı halinde çıkar. 



Oldukça uzun bir 



seyirden sonra uç 

kısımda dallara ayrılır. 

Beyincik korteksinde yer 

alan purkinje 

hücrelerinde ise hücrenin 

bir kutbundan akson 

çıkar. 


Aksonun çıktığı yerin tam 

karşısından ise dendritler 

çıkar ve son derece bol 

miktarda çalı gibi 

dallanırlar. 

Monopolar Dendritli Nöron


Oppositopolar Dendritli Nöron



Hipokampusdaki 



piramidal nöronlarda  

hücre gövdesinin 

karşılıklı 

kutuplarından püskül 

tarzında iki kuvvetli 

dendrit demeti çıkar. 

AKSON

Sinir hücrelerinin tek ve genellikle uzun 

olan uzantısıdır. 



Akson genellikle 

uzun, bazen ise kısa 

bir seyirden sonra 

son ağaçcık 

(telodendron)

şeklinde dallanarak 

sonlanır.



Akson hücre 

gövdesinden 

akson 

tepeciği

olarak 

adlandırılan huni 

şeklindeki bir yapı ile 

ayrılır. 

AKSONUN ÇAPLARI VE 

UZUNLUKLARI



Aksonların çapları 

oldukça değişiklik 

gösterir.



Aksonların uzunlukları da 



çok farklılıklar gösterir. 

Hemen hücre gövdesi civarında 

sonlanan, birkaç mikron 

uzunluğunda olan aksonlar 

olabildiği gibi, 

1 m. uzunlukta olan aksonlar da 

vardır.

Aksonal transport

Aksonal transport

• Perikaryon ile akson terminali arasında materyal 

taşınması aksonun önemli fonksiyonlarından biridir.

• Aksonun ve  merkez somanın ilişkisini sağlayarak her 

ikisinin de varlığı ve işlevlerini sürdürebilmesi için 

gereklidir.

• Virüsler de hücre içine girmek ve diğer hücrelere 

dağılmak için bu yolu kullanır

.


Aksonal transport



Anterograd (ileriye) akış



:

Somadan akson terminaline doğrudur. Bu 

işlemde nörotubuluslar kullanılır. 

Retrograd (geriye) transport

Akson terminalinden somaya doğrudur. 



AKSONUN KILIFLARI



Aksolemma



Miyelin kılıfı 



Nörolemma kılıfı



Akson topluluğu=periferik sinir



Çok sayıda sinir lifinin (aksonun) bağdokusu 

kılıflarıyla çevrilmesiyle birarayagelirler.

Sinir demetlerine fasikül adı verilir. Makroskopik 



olarak görülür. 

•Miyelinli olanlar beyaz görülür. 



•Her demette hem duyusal hem de motor içerik 

vardır.



Akson çevresindeki bağdokusu kılıfları 



dıştan içe--Epinöriyum--Perinöriyum--

Endonöriyum



Epinöriyum

Siniri saran en dıştaki bağdokusundan kılıftır. 





Düzensiz sıkı bağdokusu yapısındadır. 

Kılıfların en kalınıdır. 

Sinir lifinin gerilmeler sırasında ezilmesini engeller.

Perinörium



Sinir demetlerini saran daha ince sıkı bağdokusundan kılıftır. 

Siniri izole eder ve dışarıdan zararlı makromoleküllerin geçişi engellenmiş 

olur.




Endonöriyum

En içtabakadır. 



Aksonların çevresindedir. 

İnce retikulum tellerinden oluşan gevşek bağdokusu yapısındadır.

Az sayıda fibroblast, kılcal damarlar ve mast hücreleri görülebilir.

.


RANVİER DÜĞÜMLERİ

Ranvier Düğümleri

İnternodal ya da interannuler segment

Myelin kılıfı arasında oluşan 

boğumlanmalar

Ranvier Boğumları



RANVİER DÜĞÜMLERİNİN ELEKTRON 

MİKROSKOBİK YAPISI



Schwann Hücreleri ve Eksternal Lamina

SCHMİDT- LANTERMANN 

YARIKLARI



Bu yarıklar yüzeyden derine 

doğru inen oblik yarıklardır. 



Bu bölgeler miyelin kılıfının 



dışından aksolemmaya doğru 

uzanan stoplazmik 

tünellerdir



SİNİR LİFİ VE MİYELİNİZASYON



Bir sinir lifi bir akson ve onu saran kılıflardan 



meydana gelmiştir. 



Bütün periferik sinirler 



Schwann

hücreleri tarafından 

sarılmıştır.



Bu liflerden bazıları myelinsizken diğerleri Schwann 



hücreleri tarafından oluşturulan myelin zarıyla 

kaplıdır ve bunlara da miyelinli sinir lifleri denir.

Sinir hücrelerinin aksonlarının çevresinde iletimin 

akson boyunca olmasını sağlayan ve izolasyon 

görevi gören 

miyelin kılıf

vardır.

Miyelinin yapısı %70-80 Lipidlerden ,%20-30 proteinlerden 



oluşur.

Rutin incelemelerde lipidler erir ve protein çatısı pembemsi renkte



Nörokeratin Ağını

oluşturur

Miyelinli sinir lifleri miyelinli aksonlardan meydana gelmiştir.

Miyelinsiz sinir liflerinde akson çevresinde miyelin kılıf  

yoktur. 

SİNİR LİFİ VE MİYELİNİZASYON



Periferik

sinirlerin

miyelinizasyonu

Schwann

hücreleri

tarafından gerçekleştirilir.

SİNİR LİFİ VE MİYELİNİZASYON





Myelinli sinir lifleri impulsu myelinsiz sinir 

liflerinden daha hızlı iletir ki  “saltatorik akım adı 

verilir (uyarı düğümler arasında sıçrar).Buna 

göre sinir lifleri 3 gruba ayrılır:

– Group A lifler:



sıkı miyelinli, 15-100 m/sec hız 

derecesinde, motor and bazı duyusal

– Group B lifler:



orta derecede miyelinli, 3-14 

m/sec hız derecesinde, visseral duyusal lifler

– Group C lifler



: Miyelinsiz,, 0.5-2 m/sec, 

otonomik ve bazı duyusal lifler.

SİNİR LİFİ VE MİYELİNİZASYON



SİNAPS 



Sinaps, bir nöronun 



diğer bir nöronla, kas 

hücresi ile veya salgı 

hücresi ile bağlandığı 

yerlerdir. 



Yani kısaca impulsun 



intikal ettiği yerlerdir.

Sinaps Tipleri

1- Akso-dendritik sinaps

2- Akso-somatik sinaps

3- Akso-aksonik sinaps

4- Dendro-dendritik sinaps

Myelinli lifler



Weigert’s metodunda ve osmium 



boyamada miyelin siyah renkte boyanır.



Luxol-fast blue



tekniği ile myelin maviye 

boyarnır.

Nörogliya Hücreleri

Nöronlara metabolik ve mekanik destek sağlar.

Sinir dokusu hücreleri iyi diferansiye hücreler 

olduklarından, 

zedelendikleri zaman yenilenemezler bunların  yerlerini 

çoğalan 

gliya 

hücreleri doldurur.


MSS’nin bağdokusu=Nörogliya

Gliya hücreleri çoğalma özelliği gösterebilen ve 



nörondan çok daha fazla sayıda  bulunan hücrelerdir.

MSS yaralanmalarında gliya hücreleri, hasarlı dokuyu 



temizler.

Merkezi Sinir Sistemi Nörogliya Hücreleri

Astrositler

Oligodendrositler (Oligodendrogliya)

Ependim Hücreleri

Mikrogliya hücreleri (mezogliya)

Periferik Sinir Sistemi Nörogliya Hücreleri

Schwann Hücreleri

Satellit Hücreleri


Astrositler

Astrositler ile beyin kapillerleri arasındaki ilşki 



kan beyin bariyeri oluşumunda önemlidir.

Ve beyin metabolizmasının düzenlenmesinde rol 



oynar. 

Nöronlara mekanik desteklik ve besleme 



fonksiyonuna sahiptir.

Nöronları kılcalkan damarına  ve piamatere 



bağlar.

Protoplazmik Astrositler

Çok sayıda ve kısa dallar 



veren tip.

Gümüşleme ile yıldız 



şekilli yapıları ortaya 

konulabilir.

Gri cevherde yer alır.



MSS i yaralanmalarında 

skar dokusu yaratarak 

hasarlı bölgeyi kapatırlar.



Fibröz Astrosit



MSS’de sadece beyaz cevherde yer alır.



Açık kromatinli, büyük çekirdekleri, ince 

ve az dallanan büyük uzantıları vardır. 


Hem gri hem de beyaz cevherde 

bulunurlar.

Beyaz cevherdeki oranı daha fazla olup, 

miyelinizasyonda görev yaparlar.

Kısa, küçük az dallanan stoplazmik 

uzantılara sahiptir.



Oligodendrosit

Ependim Hücreleri



Beyin ventriküllerini 



ve omuriliğin santral 

kanalının çevresini 

örter.



Kübik/prizmatik 



şekillidirler.

Santral kanal çevresinde yer alan 

ependim hücreleri

Kanal içerisinde yer alan beyin 

omurilik sıvısı (BOS)

CSF= cerebrospinal fluid

Boya : Hematoksilin&Eozin

Mikrogliya Hücreleri

•Diğer nörogliya hücreleri 

ektodermal kökenli

nöroepitelden

gelişirken, 

•Mikrogliya hücreleri 

mezenşimal 

kökenlidir.

•Kemik iliğinden gelişir ve 

mononükleer fagositik sisteme 

dahildir.

•Bu hücrelere MSS nin 

mikrofajları da denir.

•Ameboid hareketlerle fagositoz 

yaparlar.


Schwann Hücreleri

•Periferik Sinir Sisteminde  

görülen gliya hücresidir.

•Aksonları sarar ve aksonların 

çevresinde yer alır.

•PSS de miyelini yapar.

•EM de miyelinin Schwann hücre plazmalemmasının kılıf 

şeklinde ve birçok kez aksonun çevresinde dolanması ile 

oluştuğu görülür. 


SİNİRLERİN DEJENERASYONU VE 

REJENERASYONU



Sinir hücrelerinde perikaryon 



haraplanmışsa rejenerasyon mümkün 

değildir.



Bir akson 

haraplandığında;

*Perikaryonda Nissl 

cisimcikleri parçalanır, 

sitoplazmik bazofili 

azalır (


kromatolizis

).

*Perikaryon hacmi artar,



çekirdek 

ekzentrikleşir

.




Aksonun kesilmiş olduğu 

bölgede schwann hücreleri 

mitoza uğrar.



Nörilemmal bir kılıf meydana 



getirir.



Bu kılıf rejenere olmakta olan 



aksonun inervasyon alanına 

gitmesini sağlar. 

Nörilemmal kılıf oluşmazsa, kesilmiş olan 

aksonların uçları yün yumağı gibi olur. 

Rejenerasyon gerçekleşmez


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə