2-Ma’ruza statistik ma’lumotlarni to‘plash nazariyasi va amaliyoti



Yüklə 43,99 Kb.
səhifə1/10
tarix09.02.2023
ölçüsü43,99 Kb.
#83674
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10
2-Ma’ruza statistik ma’lumotlarni to‘plash nazariyasi va amaliyo





2-Ma’ruza




STATISTIK MA’LUMOTLARNI TO‘PLASH NAZARIYASI VA AMALIYOTI




REJA:

    1. 2.1.

    1. Statistik ma’lumotlar nima uchun kerak?

    1. 2.2.

    1. Statistik kuzatishning shakllari, turlari va usullari

    1. 2.3.

    1. Statistik kuzatishning dasturiy-uslubiy va tashkiliy masalalari hamda statistik kuzatish ma’lumotlarini qabul qilish va uni nazorati

    1. 2.4.

    1. Statistik kuzatish ma’lumotlarini qabul qilish va uni nazorati



Tayanch so’z va iboralar: statistik kuzatish, kuzatining dasturiy ta’minoti, statistik kuzatining tashkiliy ta’minoti, kuzatish turlari, statistik guruhlash, guruhlash intervali, guruhlash soni, yoppasiga kuzatish, qisman kuzatish, stredjess formulasi.
2.1. Statistik ma’lumotlar nima uchun kerak?
Har qanday statistik tekshirish o‘sha o‘rganilayotgan obyekt haqida tegishli ma’lumotlarni to‘plashdan, ya’ni statistik kuzatishdan boshlanadi, shuning uchun ham uni statistik tadqiqotning birinchi bosqichi deyiladi. Masalan, tekshiruvchiga respublikadagi yoki viloyatdagi banklarning moliyaviy holatini o‘rganish topshirildi. Bu ishni bajarish uchun tekshiruvchi barcha banklar bo‘yicha moliyaviy holatni tavsiflovchi ko‘rsatkichlar to‘g‘risida ma’lumotlarni boshlang‘ich manbalardan olishi kerak. Bu ko‘rsatkichlarga qanday omillar ijobiy yoki salbiy ta’sir ko‘rsatganligi haqida, moliyaviy holatni yaxshilash uchun qanday zaxiralar mavjud edi va ulardan banklar qanday foydalanganligi to‘g‘risida ma’lumotlar yig‘ish kerak. Bunday ma’lumotlarsiz moliyaviy holatni o‘rganib bo‘lmaydi. Har qanday ma’lumot to‘plash ham statistik kuzatish hisoblanmaydi. Uni o‘tkazishda quyidagi talab va tamoyillarga rioya qilinadi. Statistik kuzatish ma’lumotlarni bir-biri bilan uzviy bog‘langan va bir butunlikda qayd qilish zarur. Masalan, moliyaviy holat o‘rganilayotgan bo‘lsa, uning yaxshilanib yoki yomonlashib borayotganligini tavsiflovchi ko‘rsatkichlarni bir guruhini o‘rganib xulosa chiqarish mumkin emas. Chunki ular bir-biriga bog‘liq, bir-birini taqozo qiluvchi ko‘rsatkichlardir. Agarda bir guruh ko‘rsatkichlarni tahlil qilib xulosa chiqarsak, oldindan ko‘zlangan xatolarni keltirib chiqaramiz. Statistik kuzatishning muhim qoidalaridan biri – kuzatish o‘tkazishda to‘plam birliklarini qamrab olish masalasidir. Bu masala ham makon, ham zamon chegarasida to‘g‘ri hal etilsa maqsadga muvofiqdir. Masalan, o‘sha moliyaviy holatni o‘rganish misolimizga qaytaylik. Agarda birinchi yilda to‘plamning barcha birliklari (faraz qilaylik 114 ta), kelgusi yili to‘plamning bir qismi (94 tasi), uchinchi yilda qolgan bir qismi (20 tasi) kuzatilsa, olingan ma’lumotlar vaqt va to‘plam birliklarini qamrab olish bo‘yicha to‘lato‘kis bo‘lmaydi va ularni taqqoslash mumkin emas.
To‘planayotgan ma’lumotlarning aniqligi, haqqoniyligi va obyektivligi haqida hech qanday shubha bo‘lmasligi kerak. Agarda qandaydir bir shubha tug‘ilsa (uni hajmidan qat’iy nazar), to‘plamga kiritilgan har bir ko‘rsatkich mustaqil ekspertlar tomonidan tekshirib ko‘rilgani ma’qul. Bu erda gap arifmetik hisob-kitob ustida ketmayapti, balki har birini birlikni obyektiv haqiqatni aks ettirishi ustida bormoqda. Ma’lumotlarni to‘plash yagona (hamma obyektlar bo‘yicha) dastur va metodologiya bilan amalga oshirilishi shart, aks holda, ular keraksiz ma’lumotlarga aylanadi. Masalan, aholi fikrini o‘rganmoqchisiz. To‘plamga kiradigan aholi soni 1000 kishi. Ularni barchasiga bir xil savollar bilan murojaat qilish kerak va javoblarni olishdan oldin respondentlar savollarga javob berish yo‘riqnomasi bilan tanishtirish to‘g‘ri javoblar olishga asos bo‘ladi.
Bozor iqtisodiyotining eng muhim talablaridan biri ma’lumotlarni o‘z vaqtida to‘plashdir. Ma’lumki, amaliy menejmentda doimiy to‘ldirilib boriladigan statistik ma’lumotlarga zaruriyat bor. Menejerlarga bu ma’lumotlar juda zarur. Ular ishonchli, to‘liq va obyektiv bo‘lishi hamda o‘z vaqtida to‘planishi kerak. Kechikkan ma’lumot – keraksiz ma’lumotdir.
Shunday qilib, statistik kuzatish deb, o‘rganilayotgan hodisa va jarayonlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni ma’lum bir yagona ilmiy-tashkiliy dastur bo‘yicha qayd qilishga va to‘plashga aytiladi. Statistik kuzatish qanchalik to‘g‘ri, bir necha bor ilmiy-tashkiliy ekspertizalardan o‘tgan dastur bilan o‘tkazilsa, uning ma’lumotlari aniq qo‘yilgan maqsadga erishish uchun kerakli bo‘ladi. Eng asosiysi, kuzatish ma’lumotlarini qayta ishlab to‘g‘ri xulosalar chiqariladi.
Agarda to‘plangan ma’lumotlar noaniq va noto‘g‘ri bo‘lsa, birinchidan sarflangan vaqt va mablag‘ zoe ketgan bo‘ladi, ikkinchidan esa, olingan natijalar va chiqarilgan xulosalar noto‘g‘ri bo‘lishi mumkin.

Yüklə 43,99 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin