3-Amaliy mashg‘ulot Mavzu: Xotira turlari va xususiyatlari. Ishdan maqsad



Yüklə 106,48 Kb.
tarix25.01.2023
ölçüsü106,48 Kb.
#80661
3-Amaliy ish
tarix-fanidan-6-sinf-testlar-2 chorak 1396-6-20-6-40 (1), O’zbekiston Respublikasi Oliy va O’rta maxsus ta’lim Vazirligi U, 9----TEMA

3-Amaliy mashg‘ulot
Mavzu: Xotira turlari va xususiyatlari.
Ishdan maqsad: xotira elementlari va uni tashkil qilishni o’rganish.
Nazariy ma’lumotlar
Asosiy xotira – kompyuterning dasturlar va ma’lumotlarni saqlash uchun mo‘ljallangan komponentidir. Xotira ma’lum bir uzunlikka ega bo‘lgan axborotlarni saqlovchi yacheykalardan iborat bo‘ladi. Hozirgi kompyuterlarning xotirasi 8-bitli, ya’ni bir baytli yacheykalardan iborat bo‘lib, xotiraga ana shu baytlarning adreslari orqali murojaat qilinadi. Baytlarni guruhlarga birlashtirilib so‘zlar (rus tilida – слово) hosil qilinadi. 1, 2, 4 va 8 baytli, ya’ni 8, 16, 32 va 64-bitli yoki razryadli so‘z uzunliklariga ega kompyuterlar mavjud [1,5,11]. Ushbu qo‘llanmada kompyuter xotirasining so‘z uzunliklarini, protsessorlar ichki registrlarining uzunliklarini ifodalashda va boshqa holatlarda razryad iborasi qo‘llanilgan.
5.1-rasmda 8-razryadli so‘z uzunligiga ega asosiy xotira tasvirlangan

5.1-rasm. 8-razryadli so‘z uzunligiga ega 64 Kbaytli asosiy xotira


Ushbu asosiy xotirada yacheykalar adreslarining qiymati 0000 dan FFFF gacha o‘zgarishi mumkin. Asosiy xotiraning umumiy xajmi 64 Kbayt (FFFF – 16 bit, 216=65536 bayt). Hozirda bunday hajmli xotiralar – o‘rnatiladigan kompyuterlarda, ya’ni kontrollerlarda ishlatilmoqda. Odatda asosiy xotira adreslari 16-lik sanoq sistemasida ifodalanadi.


5.2-rasmda so‘z uzunligi 32-razryadga teng bo‘lgan asosiy xotira tasvirlangan. Bunday so‘z uzunligiga ega xotiralar, Pentium protsessorlari o‘rnatilgan kompyuterlarda ishlatilmoqda. Ularda yacheykalarning adreslari 0000 0000 dan FFFF FFFF gacha o‘zgarishi mumkin. Xotiraning umumiy xajmi 4 Gbayt (FFFF FFFF – 32 bit, 232= 4294967296 bayt). So‘z uzunligi 32-razryadli xotiralarda baytlar o‘ngdan chapga yoki chapdan o‘ngga qarab joylashtirilishi mumkin

5.2-rasm. 32-razryadga so‘z uzunligiga ega, baytlari teskari tartibda
joylashtirilgan 4 Gbaytli asosiy xotira

5.2-rasmda keltirilgan xotirada Pentium protsessorli kompyuterlardagi kabi, baytlar o‘ngdan chapga qarab joylashtirilgan. Bu baytlarni teskari tartibda joylashtirish deb ataladi (rus tilida – обратный порядок следования байтов).


3.3-rasmda esa baytlar to‘g‘ri tartibda joylashtirilgan xotira chizmasi keltirilgan. Bu xildagi xotira baytlar to‘g‘ri tartibda joylashtirilgan xotira deb ataladi (rus tilida – прямой порядок следования байтов) va u SPARС oilasiga mansub protsessorlarga ega bo‘lgan serverlarda ishlatiladi.

5.3-rasm. 32-razryadga so‘z uzunligiga ega, baytlari to‘g‘ri tartibda
joylashtirilgan 4 Gbaytli asosiy xotira.


Doimiy xotira qurilmalari. Elektr manbai uzilganda ham ma’lumotlarni saqlay oladigan xotira – doimiy xotira qurilmasi (DXQ) deb ataladi (ROM - Read-Only Memory, rus tilida – постоянное запоминающее устройство - ПЗУ). Odatda doimiy xotira qurilmalaridagi axborotni o‘zgartirish yoki o‘chirib tashlash mumkin emas. Ammo hozirda DXQni ishlab chiqarish paytidagina emas, balki uni qo‘llashdan avval, ya’ni uni ishlatish paytida ham axborotni yozish mumkin bo‘lgan va axborotni o‘chirib yozish mumkin bo‘lgan doimiy xotira qurilmalari ham ishlab chiqilgan. Ular quyidagicha nomlanadilar:
- PROM (Programmable ROM) – programmalanadigan doimiy xotira qurilmasi (rus tilida – программирумые ПЗУ).
- EPROM (Erasable PROM) – axborotni o‘chirish va qayta yozish mumkin bo‘lgan programmalanadigan doimiy xotira qurilmasi (rus tilida – стираемое программируемое ПЗУ);
- EEPROM (Electronically EPROM) - axborotni elektron tarzda o‘chirish va yozish mumkin bo‘lgan programmalanadigan doimiy xotira qurilmasi (rus tilida – электронно-перепрограммируемое ПЗУ);
- flesh-xotira.
Triggerlar
Bir nechta ventillar yordamida 0 va 1 raqamlarini saqlay oladigan 1 bitli xotira elementlari, ya’ni triggerlar hosil qilinadi. Masalan SR, JK, T va D kabi triggerlar (1.4-rasm). Umuman kompyuter ham - ventillardan tashkil topgandir.

1.4-rasm. SR-triggeri
Guruhlarga birlashtirilgan xotira elementlari esa, registrlarni hosil qiladi. Registrlar 8, 16, 32 yoki 64 bit uzunliklarga ega bo‘lishlari mumkin
Kompyuterning qanday tuzilganligi va qanday ishlashini o‘rganishda juda ko‘p marotaba so‘zga olinadigan tushunchalardan biri - bu registrlar hisoblanadi. Kompyuterda va protsessorning ichida kechayotgan, ma’lumotlarni ishlash jarayonlarini amalga oshirishda ham, turli xil vazifalarni bajarish uchun mo‘ljallangan registrlardan foydalaniladi.

5.4-rasm. Registr

5.5-rasm. D-trigger
Yüklə 106,48 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2023
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə