Banklarda buxgalteriya hisobining mazmuni Buxgalteriya hisobining hisob varaqlar rejasining mazmuni



Yüklə 30,34 Kb.
səhifə1/3
tarix22.12.2022
ölçüsü30,34 Kb.
#77341
  1   2   3
24 v


24 variant

  1. Banklarda buxgalteriya hisobining mazmuni

  2. Buxgalteriya hisobining hisob varaqlar rejasining mazmuni

  3. Bek ofisining vazifasi va bo’limlari



  1. Bank - bu pul muomalasini boshqaruvchi tashkilot bo’lib, u to’lovlar va hisob-kitoblarni tashkil etish, huquqiy va jismoniy shaxslarning hisobvaraqlarini yuritish, ularning pul mablag’larini saqlash, kreditlash bilan bog’liq bo’lgan xizmatlarni amalga oshiradi. Bank faoliyatida pul mablag’larining harakati va ularning manbalari haqidagi ma’lumotlarni yig’ishda buxgalteriya hisobi katta rol o’ynaydi. Buxgalteriya hisobi ma’lumotlaridan foydalangan holda bankning aktiv va passiv operatsiyalari rejalashtiriladi. Moliyaviy hisobotlarning natijasi bankning moliyaviy holatini ko’rsatadi va bank rahbarlariga bank ishini rivojlantirishda aniq chora-tadbirlar ishlab chiqishga sharoit yaratadi. Shu qabul qilingan siyosat asosida tadbirlarni amalga oshirish mexanizmi yaratiladi, bu faoliyat bank xodimlarining kunlik ish jarayonlarida hamda operatsiyalarni buxgalteriya hisobida aks ettirishda o’z ifodasini topadi.

Banklarda buxgalteriya hisobini tashkil etish asoslari xalq xo’jaligi turli tarmoqlariga qarashli korxona va tashkilotlarning buxgalteriya hisobi asoslari bilan deyarli o’xshash. Ular 1996 yil avgustidagi Oliy Majlis sessiyasida qabul qilingan O’zbekiston Respublikasining «Buxgalteriya hisobi to’g’risida»gi Qonunda o’z ifodasini topgan. Ushbu qonundan kelib chiqqan holda, banklarda buxgalteriya hisobini yuritishning metodologik asoslari quyidagilar hisoblanadi:

  1. xo’jalik faoliyati haqidagi ma’lumotlarni dastlabki hujjatlarda aks ettirish;

  2. xo’jalik operatsiyalarini, bank mulkini puldagi ifodasini belgilash;

v) barcha operatsiyalarni ikki yoqlama yozuv asosida guruhlashtirish, bunda yozuvlarni
hisobvaraqlar rejasidagi hisobraqamlar asosida olib borish;
g) hisob-kitob va boshqa operatsiyalar yakunida ma’lum sanaga bank xo’jalik faoliyatiga tavsif berish, ya’ni bank balansini tuzish.
Banklarda buxgalteriya ishini tashkil etish asoslari korxonalar buxgalteriya hisobiga o’xshash bo’lsa-da, ba’zi bir o’ziga xos xususiyatlari ham mavjud. Shu sababli banklarda buxgalteriya hisobini tashkil qilishda quyidagi hujjatlar asos qilib olinadi:
1.O’zbekiston Respublikasining «O’zbekiston Respublikasi Markaziy banki to’g’risida»gi
Qonuni;
2.O’zbekiston Respublikasining «Banklar va bank faoliyati to’g’risida»gi Qonuni;
3.«Buxgalteriya hisobi to’g’risida»gi O’zbekiston Respublikasi Qonuni;
4.O’zbekiston Respublikasi Markaziy bankining «O’zbekiston Respublikasi banklarida buxgalteriya hisobi va hisoboti to’g’risida»gi 61-sonli yo’riqnoma;
5.O’zbekiston Respublikasi Markaziy bankining boshqa me’yoriy hujjatlari.
Banklarda buxgalteriya hisobini tashkil qilish qoidalari «O’zbekiston Respublikasi banklarida buxgalteriya hisobi va hisoboti to’g’risida»gi 61-sonli yo’riqnomada batafsil yoritilgan, jumladan, yo’riqnomada buxgalteriya hisobi yuritish qoidalari, buxgalteriya apparatining strukturasi berilgan, bank operatsiyalari hisobini yuritish va ularni nazorat qilish qoidalari ko’rsatilgan, mijozlarga xizmat ko’rsatish hamda hujjatlar aylanishini yo’lga qo’yish usullari to’g’risida ko’rsatmalar berilgan. Bundan tashqari, buxgalteriya hisobotini tuzish hamda xalqaro andozalarga asoslangan boshqa bank operatsiyalarini bajarish hajmlari va tartibi belgilab qo’yilgan. Shuningdek, yo’riqnomada buxgalteriya hisobi vazifalari ko’rsatib berilgan bo’lib, bu vazifalar quyidagilardir:

  1. Hisob-kitoblardagi mablag’lar aylanishini tezlashtirish, mijozlarga tez va puxta xizmat ko’rsatish;

  2. Hisob-kitob, kassa, valyuta, kredit hamda boshqa bank operatsiyalarini to’g’ri bajarish;

  3. Bajarilgan operatsiyalar buxgalteriya hisobi va hiso-botida o’z vaqtida hamda aniq aks ettirilishini ta’minlash;

  4. Bankdan chiqadigan hujjatlarni tegishlicha rasmiylash-tirish va buning natijasida bu hujjat borgan joyda ulardan foydalanishni engillashtirish, shuningdek, boshqa banklarda ana shu hujjatlar bilan operatsiyalar bajarilayotganda hamda ular tomonidan xizmat ko’rsatilayotgan mijozlar hisobvaraqlarining hisobi yuritilayotganda yo’l qo’yilishi mumkin bo’lgan xatolarning, g’ayriqonuniy xatti-harakatlarning oldini olish;

  5. Bankda turgan pul mablag’lari, moddiy boyliklar, shuningdek, qat’iy hisobi yuritiladigan blankalarning kam chiqishi yoki ortiqcha sarflab yuborilishining oldini olish;

  6. Operatsiyalar bajarilayotganda bank mansabdor shaxslari qonunga zid xatti-harakatlar qilgan, boyliklar va hujjatlar yo’qotib qo’yilgan hollarda ular javobgarligini hujjatlar bilan asoslash;

  7. Operatsiyalar bajarilishi, rasmiylashtirilishining qo-nuniyligi va to’g’riligi to’g’risida keyinchalik tekshirish va ma’lumotlar olish imkoniyatini yaratish;

  8. Bankda ish kuni tartibiga qat’iy rioya qilish;

  9. Zamonaviy kompyuter texnikasi vositalaridan keng foy-dalanish asosida bank operatsiyalarini bajarish uchun mehnat va mablag’ sarfini kamaytirish, ular hisobini yuritish, hisobotlar tuzish va hakozo.

Umuman, yo’riqnomada bayon etilgan buxgalteriya ishi va buxgalteriya hisobi yuritishni tashkil etishning tartibi yangi kompyuter texnikasi qo’llaniladigan sharoit asosida belgilangan. Yo’riqnomada va uning ilovalarida berilgan operatsiyalarni bajarish, rasmiylashtirish, hisobga olish va nazorat qilish to’g’risidagi ko’rsatmalar O’zbekiston Respublikasidagi barcha banklar uchun majburiydir.
Yuqorida biz, banklarda buxgalteriya hisobining roli, buxgalteriya hisobi oldida turgan vazifalari, buxgalteriya hisobini olib borishning asoslarini ko’rib chiqdik. Endi buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot ma’lumotlarining ahamiyati haqida qisqacha fikr yuritamiz.
Tijorat banklari, mulkchilikning qaysi shakliga taalluqli bo’lishdan qat’iy nazar, ular tomonidan yuritiladigan buxgalteriya hisobi O’zbekiston Respublikasi qonunchiligi, Markaziy bank va Moliya Vazirligi tomonidan chiqarilgan yo’riqnoma va ko’rsatmalar talabi darajasida bo’lish kerak.
Ayni paytda, bu yo’riqnomalar o’z vaqtida bank filiallariga etkazilmog’i, shu bilan birga, mahalliy organlar, soliq nazorati organlari bilan muvofiqlashtirilgan bo’lishi lozim. Chunki bank buxgalteriya hisobi ma’lumotlaridan foydalanish doirasi juda kengdir. Xususan, buxgalteriya hisobi va shu asosda tuziladigan bankning moliyaviy hisobotlari, uning ma’lumotlari Davlat tartibga solish organlari (Markaziy bank, Moliya Vazirligi, Davlat Soliq Qo’mitasi) uchun tijorat banklarining moliyaviy ahvoli, pul muomalasining holati, iqtisodiyotdagi naqd pulsiz hisob-kitoblar holatini o’rganish uchun o’ta muhimdir.
Bank egalari uchun, shu bilan birga, uning hissadorlari uchun bu ma’lumotlar bank mablag’larining qanday jalb qilinayotganligi, ulardan qay usulda foydalanilayotganligi, bank aktiv operatsiyalaridan qanday moliyaviy natijalar kutilayotganligini bilish uchun juda muhimdir. Bundan tashqari, buxgalteriya hisobi ma’lumotlari bank rahbarlari, uning xodimlari, ayni chog’da bank mijozlari uchun ham qiziqarlidir. Chunki bank rahbarlari va barcha xodimlari bankning kunlik aktivlari va majburiyatlarining holati, daromadlari va xarajatlarining strukturasi bilan qiziqsalar, bank mijozlari esa bank likvidligi va uning barqarorlik darajasini bilishni istaydilar. Bank moliyaviy ahvoli yomonlashuvini sezgan mijozlar boshqa barqaror bankka o’z mablag’larini o’tkazib uning xizmatidan foydalanishni afzal ko’radilar.
Demak, bank buxgalteriya hisobi ma’lumotlari bank haqidagi aniq ma’lumotlarni olish nuqtai nazaridan Markaziy bank, Soliq nazorati qo’mitasi, barcha tijorat banklari va mijozlar uchun juda zarurdir. Bu ma’lumotlar asosida bankning likvidligi, yo’l qo’yayotgan xatari, rezervlari, kredit portfeli holatini belgilash imkoniyati yaratiladi.



  1. Hisobvaraqlar rejasi deb, belgilangan tamoyillar asosida tartibga solin-gan hisobvaraqlar ro`yxatiga aytiladi. Yangi hisobvaraqlar rejasi O`zbekiston Respublikasi Moliya vazirligining 2002 yil 9 sentyabrdagi 103 - buyrug`i bilan tasdiqlanib, O`zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2002 yilning 23 oktyabrida 1181-son bilan ro`yxatga olindi va 2002 yilning 2 noyabridan boshlab qonuniy kuchga kirdi. Yangi hisobvaraqlar rejasiga o`tishning zaruriyati quyidagi asosiy sabablar bilan tavsiflanadi:

Respublika iqtisodiyotini bozor munosabatlariga o`tishni boshlashi munosabati bilan xorijiy saromoyadorlarni jalb qilish va buning uchun ularga tushunarli bo`lgan buxgalteriya hisobini yuritishning zarurligi;
davlat mulkini xususiylashtirilishi va buning natijasida yangi xo`jalik birlashmalari va hisob ob`ektlarining yuzaga kelishi (masalan, moliyaviy qo`yilmalar, gudvill, kursdagi farqlar va boshqalar);
korxonalar faoliyatiga baho beruvchi ko`rsatkichlarni jahon miqyosida taqqoslanuvchanligini ta`minlash.
Hisobvaraqlar rejasidan foydalanishning maqsadi barcha xo`jalik yuri-tuvchi subьektlarda yuz berayotgan xo`jalik muomalalarini buxgalteriya hisobining hisobvaraqlarida bir xil tarzda aks ettirishdan iborat.

Yüklə 30,34 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin