Dərs vəsaiti Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin



Yüklə 1,42 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə2/9
tarix12.12.2016
ölçüsü1,42 Mb.
növüDərs
1   2   3   4   5   6   7   8   9

 
 
 

14 
 
AORTALGİYA 
 
Aortalgiya  (aorta  +  yunanca  algos  –  ağrı  mənasını  verir)  – 
döşarxası  ağrı  tutmaları  olub,bəzən  kürək  arasına  və  ya  boyun 
hissəsinə  irradiasiya  edir.Ağrının  əmələ  gəlməsi  aterosklerotik 
genezli  anevrizma  zamanı  və  yaxud  aortit  nəticəsində  aortanın  döş 
şöbəsinin  patoloji  dəyişikliyə  uğramış  divarının  gərilməsi  ilə  əlaqə-
dardır.  Hesab  edilir  ki,aortalgiya  paraaortal  sinir  kələfinin 
qıcıqlanması nəticəsində əmələ gəlir.  
Aortalgiya  stenokardiya  ağrı  tutmalarına  oxşadığı  üçün, 
onları differensiasiya etmək lazımdır. Aortalgiya tutmaları adətən, 
uzun  müddət  davam  edir  (2  saata  qədər  və  daha  çox),  ağrı  nadir 
hallarda  sol  qola  irradiasiya  edir  və  az  dəqiqdir.  Stenokardiya 
zamanı  ağrı  fiziki  yüklə  bağlıdır.  Aortalgiyanı  ayırmaq  üçün 
bəzən,  zədələnmiş  aortanın  əlamətləri  köməklik  edir,  belə  ki, 
təngnəfəslik  və  göyöskürəyə  bənzər  öskürək  fonunda  döşarxası 
ağrıların  əmələ  gəlməsi  və  eyni  zamanda  ağrıların  əllərin  yuxarı 
qalxması ilə meydana çıxması mümkündür (başı darayarkən və ya 
başı  yuyarkən).  Çox  hallarda  aortalgiya  arterial  təzyiqin  qalxması 
ilə  də  bağlı  ola  bilir.Stenokardiyadan  fəqrli  olaraq  aortalgiya 
nitratlarla  aradan  götürülmür,  lakin  çox  hallarda  ağrı  hipotenziv 
preparatlar,  kalsium  ionu  antaqonistlərinin  qəbulundan  sonra  tam 
keçir  və  ya  xeyli  azalmış  olur.  Digər  hallarda  aortalgiya  və 
stenokardiya  tutmaları  birgə  rast  gəldikdə,  aortalgiya  ilə  yanaşı 
EKQ  -  da  miokardın  işemiyası  dəyişkənliyi  yaranır  və  nitratlar 
verərkən  ağrı  əleyhinə  effekt  alınmış  olur.  Aortalgiyanın                
əmələ 
gəlməsi 
zədələnmiş 
aortanın 
cərrahi 
müalicəsinin 
mümkünlüyünü  ortalığa  qoyur.Əgər  cərrahiyyə  əməliyyatı  əks-
göstərişdirsə,  onda  əsas  xəstəliyin  konservativ  terapiyası 
simptomatik  müalicə  ilə  həyata  keçirilir:  hipotenziv  dərmanlar, 
fenigidin və analgetiklər.  
 
 
 

15 
 
AORTANIN ATEROSKLEROZU 
 
 
 
 
 
Periferik  arteriyalarda  trombotik  və  xolesterin  emboliyası 
aortanın  kifayət  dərəcədə  aterosklerotik  zədələnməsi  nəticəsində 
(onun  divarında  morfoloji  və  funksional  dəyişikliklərlə  birgə)  baş 
verə bilir.Əksər hallarda aterosklerotik piləklər və xoralar aortanın 
qövsündə və enən aortada meydana çıxır.  

16 
 
Piləklərin  xüsusiyyətindən  asılı  olaraq  aortanın  intimasının 
quruluş təsnifatı aşağıdakı kimi olur: 
 I mərhələ: dəyişilməmiş intima; 
 II mərhələ: mənfəzdə dəyişiklik olmadan intimanın exosıx-
lığının artması; 
 III  mərhələ:  vahid  və  ya  çoxsaylı,  yaxşı  təyin  olunan, 
ölçüsü    3  mm  olan  aterosklerotik  piləklərlə  birgə  intimanın 
exosıxlığının artması; 
 IV  mərhələ:  ölçüsü  >  3  mm  olan,  hərəkətli  və  ya 
xoralaşmış aterosklerotik pilək.  
Aortanın  aterosklerozunun  erkən  təzahürü  aortanın  gərilmə-
sinin  azalması  hesab  olunur  ki,  bu  da  öz  növbəsində 
aterosklerozun  proqressivləşməsini  sürətləndirə  bilər.Belə  aydın 
olur ki,laylanmış  nahiyələr və anevrizmatik genişlənmələr aortada 
laminar  qan  axınını  pozacaq  və  beləliklə  də  əksər  hallarda 
tromboemboliya  yaradacaq.  Öz-özünə  baş  verən  emboliya  adi 
piləyin  və  ya  polipə  bənzər  və  hərəkətli  sahələri  olan  piləklərin 
xoralaşması  zamanı  baş  verir  və  hansı  ki,  ateromatoz 
materiallardan və ya trombositar kütlədən təşkil olunmuşdur.  
 Kalsifikatı  olan  piləklər  əsasında  emboliya  daha  çox 
hallarda baş verir. ExoKQ - da belə nahiyələr exoneqativ görünür. 
Aortada trombun dağılması 2- 5% təşkil edir.  
Öz-özünə  baş  verən  emboliyadan  başqa  yatrogen  emboliya 
da  mümkündür.  Kateter  və  ötürücülərin  istifadəsi  zamanı 
(məsələn,  ürəyin  kateterizasiyasında)  mexaniki  təsir  piləklərin 
hərəkətliliyini  artıra  bilər  və  bu  da  əsasən  aortanın  zədələnmiş 
nahiyəsində məhdud laylanmanın inkişafına gətirib çıxarır. Ürəyin 
kateterizasiyası  zamanı  piləkdən  kiçik  xolesterin  kristallarının 
xaric  olması  1-2%  hallarda  baş  verir  ki,  bu  da  dəri  təzahürləri, 
böyrək çatışmazlığı  və C  - reaktiv zülalın səviyyəsinin artması  ilə 
müşayiət  oluna  bilər.  Damar  daxili  müdaxilə  yolu  ilə  cərrahi 
əməliyyat,  aortanın  konyulalaşdırılması,  həmçinin  aortanın 
sıxılması  böyük ehtimalla damar divarından aterosklerotik piləyin 
hissəvi qopmasına səbəb ola bilər. 

17 
 
Bu  növ  emboliyaların  inkişafının  risk  amillərinə  siqaret 
çəkmək, hiperxolesterinemiya, arterial hipertenziya, şəkərli diabet, 
qanda  hemosistein  və  fibrinogenin  miqdarının  artması  aid  edilir. 
Bundan  əlavə  hormonal  dərmanların  qəbulu  və  hiperkoaqulyasiya 
trombositlərin 
aqreqasiyasını 
sürətləndirərək 
tromb 
əmələ 
gəlməsinə  şərait  yarada  bilər.Aşağı  ətraf  damarlarının  və  qarın 
boşluğu orqanları damarlarının emboliyası az hallarda  əhəmiyyətli 
kliniki  təzahürlərlə  müşayiət  olunmasına  baxmayaraq  baş  beyinin 
və  gözün  torlu  qişasının  arteriyalarının  emboliyası  bir  qayda 
olaraq  əhəmiyyətli  kliniki  təzahürlərin  inkişafı  ilə  özünü  göstərir. 
Amarenko həmkarları ilə birlikdə təsdiq etmişlər ki, aortada 4 mm 
ölçüdə pilək, həmin damarın divarının qalınlığı - insultun ən vacib 
risk  amili  FP-nin  əmələ  gəlməsi  və  daxili  yuxu  arteriyasının 
stenozunun 
inkişafıdır. 
Belə 
aterosklerotik 
piləkləri 
olan 
xəstələrdə  diaqnozun  qoyulması  emboliyanın  ilk  təsadüfündən 
sonra  əsasən  sürətlənir.  Qida  borusundan  aparılan  ExoKQ-ya  ilk 
növbədə  daha  vacib  diaqnostik  müayinədir,  hansı  ki,  aorta 
qapağının,  qalxan  aortanın,  həmçinin  diafraqmaya  qədər  enən 
aortanın  vəziyyətini  kifayət  qədər  dəqiq  qiymətləndirməyə  imkan 
verir.  Qeyd  etmək  lazımdır  ki,bu  üsul  qarın  aortasını  və  aorta 
qövsü hissəsini  müayinə etməyə  imkan vermir,belə ki,qida borusu 
və aorta qövsü arasında sol baş bronx yerləşmişdir. Aortadan əlavə 
olaraq  kontrastlaşdırılmış  KT-nin  və  ya  MRT-nin  köməkliyi  ilə 
yüksək həlledicilik qabiliyyətinə və 1,5 ql gücə malik aparatlardan 
istifadə etməklə  müayinə etmək olar (əsasən aorta divarında kiçik 
patoloji  ocaqların  qiymətləndirilməsi  üçün).  Damar  daxili  USM 
qeyri-invaziv  üsullara  nisbətən  daha  yüksək  ağırlaşma  riskinə 
malikdir,  amma  o  digər  üsullara  nisbətən  daha  məlumat  verici  və 
keyfiyyətlidir,  buna  görə  də  ondan  differensial  diaqnostikada 
istifadə olunur.  
Emboliyanın  müalicəsi  üzrə  dəqiq  göstərişlər  yoxdur,əsasən 
tibbi  köməklik  risk  amillərinin  təsirinin  aradan  qaldırılmasına  və 
onların  azaldılmasına  doğru  yönəldilməlidir.  Statinlərdən  istifadə 
etməklə  yanaşı  arterial  təzyiqin,  xolesterinin  səviyyəsinin  və 
karbohidrat  mübadiləsinin  kompensasiyasının  saxlanılmasına 

18 
 
böyük  əhəmiyyət  verilməlidir.  Bundan  əlavə  trombositar 
antiaqreqatlar profilaktik məqsədlə göstərişdir, bu halda eritrositar 
antiaqreqatların  və  antikoaqulyantların  tətbiqinə  tələbat  dəqiq 
təyin  olunmuşdur.  Antikoaqulyantlar  ehtiyatla  istifadə  olunmalı-
dır.  Wader  tədqiqatlarında  müəyyən  etmişdir  ki,  xolesterin 
emboliyası  olan  xəstələrdə  antikoaqulyantların  qəbulu  emboliyanı 
sürətləndirə  bilər  (məsələn,  “göyərmiş  barmaq  ”sindromu). 
Mülahizələrlə  razılaşmaq  olar  ki,  antikoaqulyantların  qəbulu 
xoralaşmış piləklər üzərində tromb əmələ gəlməsinin qarşısını alır. 
Bununla  belə,  antitrombotik  dərman  preparatlarının  qəbulu  haq-
qında  fikirlər  ziddiyyətlidir,  bu  xəstələrdə  damar  ağırlaşmaları 
riski yüksəkdir. Aortanın aterosklerotik zədələnməsində, həmçinin 
emboliya  riskinin  yüksəlməsində  varfarin  və  antiaqreqatlardan 
istifadəyə  nisbətən  statinlərin  təyini  zamanı  daha  yaxşı  nəticələr 
əldə olunmuşdur .  
Müalicə  hər  xəstə  üçün  risk  amillərinin  təsirinin  azaldıl-
masına yönəldilməli və mütləq olaraq statinlər təyin olunmalıdır.  
 
 
 

19 
 
AORTA KÖKÜNÜN PATOLOGİYALARI 
 
 
Aortanın  qapaqcıqları  -  aorta  qapağı  üç  qapaqcıqdan  ibarət 
olan  trikuspid  bir  qapaqdır.  Qapaqcıqlar  eyni  ölçülərdə  və 
ağırlıqdadırlar, 
ancaq 
meyit 
diseksiyalarının 
50%-də 
bir 
qapaqcığın  digərlərindən  bir  az  daha  böyük  olduğu  müəyyən 
edilmişdir. Hər qapaqcığın ortasında və sərbəst kənarında Arantius 
düyünü adı verilən fibroz bir nodul tapılır.  
Aorta  kökü  -  aorta  qapaqcıqlarını  dəstəkləyən  sol 
mədəcikdən  başlayan  qalxan  aortanın  başlanğıc  hissəsinin  bir 
parçası  olaraq  qəbul  edilir.  Aorta  kökünün  ən  geniş  kəsimi 
Valsalva sinusları səviyyəsindədir.  
Valsalva  sinusları-aorta  kökünün  genişlənmiş  hissəsidir. 
İtalyan  anatomu  Antonio  Valsalvanın  adı  ilə  tanınır.Valsalva 
sinuslarının  aorta  qapağının  bir  parçası  olduğu  və  qapaqcıqların 
açılıb  qapanmasındakı  əhəmiyyəti  Leonardo  da  Vinci  tərəfindən 
1513-cü  ildə  vurğulanmışdır.  Aorta  kökünün  sistola  sırasında, 
komissuralar  səviyyəsində  genişləndiyi  və  bunun  aorta  qapağının 
açılma mexanizmindəki rolu 1970 -ci illərdə aşkarlanmışdır.  
Aorta  dəliyinin  stenozu-sol  mədəciyin  çıxacağında  subval-
vulyar,  valvulyar,supravalvulyar  formada  rast  gəlinən  və  qan 
axınına  mane  olan  obstruksiya  şəklində  özünü  göstərir.Valvulyar 
aorta  dəliyinin  stenozu  revmatizm  mənşəli  ürək  xəstəliyi, 
anadangəlmə bikuspid,unikuspid aorta qapağı və ya trikuspid aorta 
qapağının  degenerativ  kalsifikasiyası  səbəbi  ilə  əmələ  gələ 
bilər.Aorta  qapaqlarının  sklerozu  -  qapaqların  zəif  qalınlaşmasına 
səbəb olur.  
Degenerativ  kalsifik  aortal  stenozun  əmələ  gəlməsi  Avropa 
və  Şimali  Amerikada  öyrənilmiş  və  lipokalsifik  depozitlərin 
qapaqların qalınlaşmasına səbəb olduğunu müəyyənləşdirmişdilər. 
Kalsifikasiya  qapaqcıqların  aorta  divarı  ilə  kəsişdiyi  yerdə 
başlayır və qapaqcıq kənarlarına doğru davam edir.  
Revmatizm mənşəli aortal stenoz - qapaqcıqların qalınlaşma-
sı,sərtləşməsi,deformasiyası  və  kalsifikasiyası  ilə  xarakterizə 
olunur.  

20 
 
Aortal stenoz yavaş  meydana gələn  bir  xəstəlik  olduğu üçün 
xəstələr  illərcə  asipmtomatik  qalırlar.  Aortal  stenozun  klassik 
simptomları angina, ürək çatışmazlığı ilə bağlı dispnoye,sinkopiya 
və ya presinkopiyadır.  
Aortal  stenozun  dərəcələndirilməsi-exokardioqrafiya  metodu 
ilə  müəyyənləşir.  Normal  bir  yetkin  insanda  aorta  qapaq  sahəsi 
təxminən  3-4  sm
2
-dir.  Aorta  qapaq  sahəsinin  0,75-1,0  sm
2
-ə 
düşməsi ciddi aortal stenoz hesab olunur. Qəbul edilən aorta qapaq 
sahəsi  1  sm
2
-dən  kiçikdirsə  ciddi,  1-1,5sm
2
  orta  və  1,5sm
2
-dən 
böyükdürsə yüngül dərəcəli qəbul edilir.  
Asimptomatik  aortal  stenozu  olan  bütün  xəstələrdə  endo-
karditin profilaktikası məsləhət görülür. Aortal stenozun proqnozu 
ağır  olduğu  üçün  erkən  aorta  qapaq  replasmanı  mütləq  müalicə 
metodu  hesab  olunur.  Non-kalsifik  qapaqlı  yetkinlərdə,  gənclərdə 
komissurotomiya tətbiq olunur.  
Aorta  qapaqlarının  çatışmazlığı  anadangəlmə  və  ya  qazanıl-
mış  xəstəliklərə  bağlı  olaraq  əmələ  gələ  bilir.  Aorta  qapaq 
çatışmazlığının  əmələ  gəlməsinə  səbəb  olan  anatomik  faktorlar 
araşdırıldıqda  qapaqcıqlar,  aorta  kökü  və  ya  hər  ikisi  birdən  rol 
oynaya bilir.  
Aorta  qapaqlarının  çatışmazlığı  -  revmatizm  mənşəli  ürək 
xəstəliyi,  anadangəlmə  aorta  qapaq  deformasiyaları,  degenerativ 
qapaq  xəstəlikləri,  infeksion  endokardit,  travma,  iştah  kəsici  bəzi 
dərmanların  istifadəsi,  antifosfolipid  sindromu  kimi  bəzi  etioloji 
faktorlar 
valvulyar 
aorta 
çatışmazlığı 
səbəbi 
olaraq 
göstərilməkdədir.  
Aorta  qapaqlarının  endokarditi  -  mikroorqanizmlər  ilə 
tutulması  nəticəsində  aşkarlanır.  Son  illərdə  bu  xəstəlik  artmaq 
tempindədir.  Ürəkdə  mikroorqanizmlərin  kolonizasiya  olunması 
ilə  meydana  gələn  infeksiyon  endokarditlərdə  temperatur,  küy, 
splenomeqaliya,  emboliya  halları,  anemiya,  ürək  çatışmazlığı 
simptomları,  bakteriemiya  və  ya  fungemiya  ola  bilər.  Diaqnozun 
erkən  qoyulması  çox  önəmlidir.  Transtorakal  exokardioqrafiya  və 
rəngli  doppler  çox  böyük  əhəmiyyət  kəsb  edən  metoddur.  Bu 
xəstələrin müalicəsində uyğun antibiotik müalicəsi vacibdir.  

21 
 
QALXAN AORTANIN ANEVRİZMASI 
 
Anevrizmaların  meydana  çıxması  baxımından  vacib  risk  fak-
torları  arasında  arterial  hipertenziya,  anadangəlmə  bikuspid  və  ya 
unikuspid  aorta  qapağı  və  Marfan  sindromu  hesab  olunur.  Anevriz-
maların  yaranmasında  generalizə  olunmuş  ateroskleroz  böyük  rol 
oynayır.Siqaret çəkmək anevrizmanın meydana çıxma riskini artırır.  
Qalxan  aorta  anevrizması  Valsalva  sinuslarının  dilatasiyası  və 
aorta  anulus  dilatasiyasının  birlikdə  göründüyü  vəziyyətlər  annulo-
aortik  ektaziya  olaraq  adlandırılır.Aortada,yaşla  bağlı  fraqmentasiya 
və  tunika  mediada  elastin  itkisi  aorta  divarının  zəifləməsinə  səbəb 
olur.Siqaret  çəkmək  ferment  səviyyələrini  artıraraq  yaşa  dolduqca 
elastin itkisini sürətləndirir.  
Günümüzdə  izolə  aorta  qapaq  çatışmazlığının  ən  sıx  etioloji 
səbəbi qalxan aortanın dilatasiyasıdır.  
Marfan  sindromlu  xəstələrin  75-85%-də  aorta  kökü  və  ya 
qalxan aorta dilatasiyası mövcuddur. Murdoch həmkarları ilə birlikdə 
Marfan  sindromu  tapılan  257  xəstənin  uzun  müddətli  təqiblərində  5 
illik yaşam nisbətinin ancaq 30% olduğunu müəyyən etdilər. Ehlers - 
Danlos sindromlu xəstələrdə isə aorta dilatasiyasının 28% nisbətində 
tapıldığı bildirilmişdir.  

22 
 
Qalxan  aortanın  degenerativ  anevrizmalarının  əmələ  gəlməsinin 
ikinci səbəbi ateroskleroz hesab olunur. Aterom piləklərın varlığı, aorta-
nın medial təbəqəsində elastik liflərin və düz əzələ hüceyrələrinin pozul-
ması və yox olması ilə birlikdə müşahidə olunur. Yerini alan ekstrasel-
lulyar  matriks  və  yağ toxuması  aorta divar  müqavimətini zəiflətməklə, 
anevrizmanın degenerasiyaya uğramasına zəmin hazırlamış olur.  
Qalxan  aortanın  dilatasiyası  ilə  bikuspid  aorta  qapağı  arasında 
ciddi  bir  birlik  mövcuddur.  Bikuspid  aorta  qapağı  olan  xəstələrdə 
aorta  divar  quruluşunda  patoloji  əlamətlər  meydana  çıxır.  Döş  aorta 
anevrizmaları ölümcül bir xəstəlikdir. Qalxan aorta anevrizmalarında 
spontan cırılma  və  ya diseksiya  meydana çıxması  ən qorxulu kliniki 
vəziyyət sayılır.  
Elektrokardioqrafiya ürəkdə dəyişikliklər olmadıqda normal ola 
bilir,lakin,aorta  çatışmazlığı  olan  xəstələrdə  sol  mədəciyin  hipertro-
fiyası  və  yüklənmə  əlamətləri  (ST  depressiyası  və  T  dalğasının 
tərsləşməsi) müşahidə edilir. Döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası zamanı 
asimptomatik  xəstələrdə  bəzən  anevrizma  görmək  mümkün  olur. 
Postero-anterior  rentgenoqrafiyada  genişlənmiş  divararalığı,  traxeya 
və ezofageal yerdəyişmə təyin edilir.  
Exokardioqrafiya  -  qalxan  aorta  anevrizmalarının  diaqnoz  və 
müalicəsində  böyük  bir  rol  oynayır.  Dilatasiya  olmuş  aorta  kökü  və 
ya  aorta  anevrizmalarında,  aorta  qapaq  çatışmazlığının  exokar-
dioqrafik  dəyərləndirilməsi  olmalıdır.  Multiplanar  trans-ezofageal 
izolə  qalxan  aorta  anevrizmaları  ilə  diseksiya  və  ya  intramural 
hematomaları ayırmaqda sürətli və etibarlı bir diaqnostik metoddur.  
Aortaqrafiya  -  aorta  anevrizmasında  hələ  də  istifadə  olunan 
informativ  bir  diaqnostik  metoddur.Bu  zaman  anevrizmanın  qövs 
şaxələri açıqca görünür.  
Komputer  tomoqrafiya  -  intravenoz  kontrast  istifadə  edilərək 
aparılan  müayinədə  aorta  anevrizması  ölçü  və  genişliyinin  dəqiq 
diaqnozunu  verir.  Xüsusilə,  intra-arterial  tromb  və  ya  diseksiya 
varlığında komputer tomoqrafiya tamamlayıcı rol oynayır.  
Koronar  angioqrafiya  40  yaşdan  yuxarı  və  ya  koronar  arteri-
yanın  xəstəlik  simptomları  olan  xəstələrdə,  qalxan  aorta  xəstəlyinin 
dəyərləndirilməsində məsləhət görülür.  
Qalxan  aorta  anevizmalarında  simptomların  ortaya  çıxması  və 
ya kəskin aorta diseksiyasının meydana çıxması təcili cərrahi göstəriş 
hesab olunur.  

23 
 
Anevrizmanın  genişlənməsini  aortanın  cırılmasının  formalaş-
masının ilkin təhlükəli xəbərdarlığı kimi qəbul etmək olar. 
Qaixan  aortanın  birincili  infeksion  (mikotik)  anerizmaları  
nadir  rast  gəlinir.Çox  vaxt  qapaq  endokarditlərindən  sonra  meydana 
çıxır.  
Qalxan aortanın psevdoanevrizmaları-kardial və torakal vaskul-
yar cərrahiyyə əməliyyatlarından sonra rast gəlinir. Toxuma degene-
rasiyası, texniki səhvlər, qreft materialının çatışmazlığı və ya infeksi-
ya  başlıca  səbəbdir.  Diaqnoz  çox  vaxt  döş  qəfəsinin  rentgenoqra-
fiyası və komputer tomoqrafiyası ilə qoyulur.  
Qalxan  aorta  qreftlərinin  infeksiya  ilə  yoluxması  təxminən                   
1-2%-dir.  Aortik  qreftlərdə  infeksiya  yoluxma  risk  faktorları:  cərra-
hiyyə  əməliyyatında  yetərsiz  steril  texnikaların  istifadə  olunması, 
uzun  müddətli  əməliyyat,  massiv  qan  transfuziyası,  peroperativ 
bakteriemiya və reoperasiya hesab olunur.  
  
 
 

24 
 
AORTA QÖVSÜNÜN ANEVRİZMASI 
 
 
 
Aorta  qövsünün  anevrizmaları  etioloji  olaraq  aortanın  digər 
sahələrindəki  anevrizmalardan  əsaslı  olaraq  fərqlənmir.Aorta 
qövsünün anevrizmaları aortanın digər bölmələrinin anevrizmaları 
ilə  (qalxan  aorta,  aorta  kökü,  döş  aortası,  torakoabdominal  aorta 
və ya abdominal aorta anevrizmaları) birlikdə rast gəlinə bilir.  
Aorta  qövsünün  anevrizmasının  ölçüsü  və  qonşuluğundakı 
normal  qalxan  aorta  və  ya  proksimal  enən  aorta  ölçüləri  ilə 
anevrizma  ölçüləri  nisbəti  cırılma  meydana  gəlməsi  üçün  ən 
önəmli aşkarlayıcıdır.  
Herose  həmkarları  ilə  birlikdə  döş  aortasının  anevriz-
malarında illik genişlənmə nisbətinin 0,42 sm olduğunu bildirirlər. 
Arterial  hipertenziya  şikayəti  və  siqaret  çəkmək  anevrizmanın 
meydana gəlməsi sürətini və cırılma riskini artırır.  
 Aorta  qövsünün  anevrizmaları  qonşuluğundakı  mediastinal 
orqanlara:  vena  kava  superior,  innominat  venalar,  pulmonar 
arteriya,  traxeya,  bronxlar,  ağciyər  və  sol  qayıdan  laringeal  sinirə 

25 
 
təzyiq  edə  bilir.  Simptomlar  isə  hava  çatmamazlığı,  stridor,  səs 
qısalığı,  hemoptiziya,  öskürək  və  sinə  ağrısı  olaraq  ortaya  çıxa 
bilir.  Ancaq,  xəstələrin  əksəriyyəti  asimptomatikdirlər,  aşkar-
lanması  rutin  müayinələrlə  və  ya  başqa  xəstəliklərin  araşdırılması 
zamanı  döş  qəfəsinin  rentgenoqrafiyası  və  komputer  tomoqrafiya 
ilə qoyulur.  
Torakal  aortaqrafiya  dəqiqləşdirmə  üçün  mühüm  müayinə 
hesab  olunur.  Aortaqrafiyada  aorta  ilə  birlikdə,  aorta  qapağı  və 
braxiosefalik  şaxələrdə  görüntülər  aşkarlanır.  Braxiosefalik  sis-
temdəki  anomaliyalar  bu  yolla  müəyyənləşir.  Komputer  tomo-
qrafiya  üç  ölçülü  tomoqrafiya  texnikaları  və  maqnetik  rezonans 
görüntüləmələr  xüsusilə  aorta  diseksiyonlu  xəstələrin  dəyərlən-
dirilməsində  son  dərəcə  faydalıdır.  Exokardioqrafiya  da  aorta 
qövsünün  anevrizmalarının  dəyərləndirilməsində  istifadə  olunan 
bir  görüntüləmə  metodudur.  Ayrıca  exokardioqrafiya  kardial 
funskyaların  və  qapaqcıkların  dəyərləndirilməsində  xüsusilə  aorta 
çatışmazlığının  aşkarlanmasında  faydalıdır.  Koronar  arteriyaların 
dəyərləndirilməsi lazım gəldikdə koronar angioqrafiya edilməlidir.  
 
 
 

26 
 
AORTANIN TORAKOABDOMİNAL ANEVRİZMALARI 
 
 
 
Subklavian arteriyanın distalından  etibarən enən döş aortası və 
abdominal  aortanı  tutan  anevrizmalara  torakoabdominal  aorta 
anevrizmaları deyilir.  
Torakoabdominal anevrizmaların etiologiyasında  ən  vacib  fak-
tor  media  təbəqəsinin  aterosklerozun  hesabına  degenerasiyaya  uğra-
masıdır.  
Torakoabdominal  aorta  anevrizmaları,  anevrizmanın  toraks  və 
qarın boşluğunda  yerinə və uznluqlarına görə Crawford tərəfindən 4 
tipə ayrılır: 
Tip  I:  enən  aortanın  proksimal  hissəsindən  başlayıb  qarın 
aortasının başlanğıcına qədər davam edir.  
Tip  II:  enən  aortanın  sonu  və  qarın  aortasından  çıxan  renal 
arteriyaların başlanğıc yerlərinə qədər olan böyük bir hissəsini əhatə 
edir.  
Tip  III:  enən  aortanın  aşağı  hissəsi  ilə  qarın  aortasının  böyük 
bir hissəsi daxildir.  
Tip  IV:  diafraqma  sərhəddindən  başlayaraq  qarın  aortasının 
böyük bir hissəsi və ya bütövlükdə daxildir.  
Torakoabdominal  aorta  anevrizmaları  uzun  müddət  simptom-
suz keçir. Xəstələrin  yarıya  yaxın  bir hissəsində təsadüfən bir radio-
diaqnostik  araşdırma  sırasında,  ya  da  nonspesifik  bəzi  şikayətlərin 

27 
 
araşdırılması  ilə  diaqnoz  qoyulur.  Simptomatik  xəstələrdə  də  simp-
tomlar ümumiyyətlə, anevrizmanın ətraf toxuma və orqanlara etdiyi təz-
yiq  və  verdiyi  ziyanla  bağlıdır. Daha şanssız  bir qrup xəstə  isə  birbaşa 
anevrizma  cırılmasına  bağlı  şikayətlər  və  ya  ani  hemodinamik  kollaps 
ilə  meydana  çıxırlar.  Torakoabdominal  aorta  anevrizmalı  xəstələrin  
9%-də  diaqnoz  qoyulanda  artıq  cırılma  mövcud  olur.  Simptomatik 
xəstələrdə  ən  çox  rastlanan  şikayət  beldə  və  yan  nahiyəsində  olan 
ağrılardır. Traxeya və ya daha aşağı tənəffüs yollarının təzyiqə uğraması 
və zədələnməsi  ilə  bağlı olaraq öskürək, hava çatmamazlığı, stridor  və 
hemoptiziya ola bilir. Anatomik olaraq arteriyalara ən yaxın qonşuluqda 
yerləşən  venalara  təzyiq  zamanı  arteriovenoz  fistullar  meydana  çıxa 
bilər  və  bu  xəstələrdə  hiperdinamik  ürək  çatışmazlığı  inkişaf  edir. 
Anevrizma kisələrinin böyük bir hissəsinin divarında tromb yarana bilir. 
Bəzən qopan tromb parçaları və ya piləklər periferik emboliyalara səbəb 
ola  bilir.  Tromboembolik  hadisələrin  intraabdominal  orqanların 
arteriyalarında baş verməsi ani və ya yavaş - yavaş orqanlarda meydana 
çıxan  işemiyalara səbəb ola bilər. Bu şəkildə  xəstələrdə çatışmazlıq  və 
ya bağırsaq işemiyası baş verir.  

Yüklə 1,42 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə