Dərs vəsaiti Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin



Yüklə 1,42 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə6/9
tarix12.12.2016
ölçüsü1,42 Mb.
növüDərs
1   2   3   4   5   6   7   8   9

 
 

73 
 
AORTİT 
 
  
 
Aortit-aortanın  iltihabıdır.  Aortit  infeksiya  (sifilitik  və  qeyri-
sifilitik:bakterial  və  ya  göbələk)  və  qeyri-infeksiya  (iri  damarların 
aterosklerozu və  ya  vaskuliti  nəticəsində,məsələn:Takayasu xəstəliyi 
və ya giqant hüceyrəli arteriit) mənşəli inkişaf edir.  
Aortitin  etiologiyasını  müəyyənləşdirmək  xüsusi  əhəmiyyət 
kəsb  edir,beləki,immunosupressiv  dərman  maddələri  infeksiya 
prosesinin aktivliyini kəskinləşdirə bilər.  
Aortitin yayılması tam öyrənilməyibdir,giqant hüceyrəli arteriit 
və  Takayasu  xəstəliyinin  epidemiologiyası  öyrənilmişdir.  Giqant 
hüceyrəli  arteriit  xəstəliyi  100000  nəfərə  18,8  nəfər  düşür,  uygun 
olaraq  kişi  və  qadın  -  2:1  nisbətində  və  orta  ömür  -  75  yaş  təşkil 
edir.Ədəbiyyat məlumatlarına görə,Takayasu xəstəliyi 1 milyona 0,4 
- 1,0 nəfər təşkil edir.  
Aortitlər iki grupa bölünür:  
a) infeksiya mənşəli;  
b) qeyri-infeksiya mənşəli.  
İnfeksiya  mənşəli  aortitlər  başlıca  mikotik  anevrizmalardır. 
İnfeksiya mənşəli olmayan aortitlər iki grupa bölünür: 

74 
 
a) aortanın zədələnməsi ilə gedən .  
b) aorta xaricində başqa orqanların zədələnməsi ilə gedən.  
Aortanın  media  və  ya  adventisiyasında  iltihab  hüceyrələrinin 
tapılması  aortiti  göstərir.Makroskopik  olaraq  aortada  divar 
qalınlaşması baş verir.  
Birincili  aortanı  zədələyən  qeyri-infeksiya  mənşəli  aortitlərin 
arasında  ən  çox  rast  gəlinəni  Takayasu  xəstəliyidir.  Bu  xəstəlik  çox 
vaxt  gənc  qadınlarda  rast  gəlinir.Nevroloji  simptomlar  və  aorta 
qövsünün yan şaxələrinin stenozu olur.  
Takayasu  xəstəliyi  1908-ci  ildə  21  yaşında  bir  qadında  xarak-
teristik  retinal  arteriovenoz  anastomozlarını  və  mikroanevrizmaları 
görmüşdü.  Xəstələrdə  radial  arteriya  nəbzlərinin  itdiyi,digər  fun-
doskopik  əlamətlər: venoz qan dolğunluğu, neovaskulyarizasiya, he-
morragiyalar müşahidə olunur. Xəstəliyin bir çox fərqli adları vardır: 
nəbzsizlik  xəstəliyi,  idiopatik  medial  aortapatiya,  aortit  sindromu, 
aortanın  giqant  hüceyrəli  arteriti,aorta  qövsü  sindromu,  aortanın 
birincili  arteriti,  braxiosefalik  arterit,  panaortit,revers  koarktasiya, 
tıxayıcı tromboaortapatiya və non- spesifik aortit.  
Takayasu xəstəliyinin  histoloji araşdırılmasında aorta divarının 
və  fibrozlaşmayla  əlaqədar  intimanın  qalınlaşması,  düz  əzələ 
hüceyrəsi  və  elastik  toxuma  itkisi  ilə  bağlı  medial  degenerasiyanın 
olması  müəyyənləşmişdir.  Hemorragiya,  vasa-vasorumların  prolife-
rasiyası,  adventisiyanın  genişlənməsi  digər  əlamətlər  hesab  edilir. 
Sifilitik  aortitdə  plazma  hüceyrələri  tapılmır  və  qranulomalar  ancaq 
seyrək şəkildə ola bilir.  
Takayasu  xəstəliyində  qadın  kişi  nisbəti  4:1-dir.Xəstələrdəki 
aortanın  zədələnməsi  baxımından  yayılmasına  görə  ABŞ-da  Hindis-
tana  görə  daha  çox  yayılmışdır,  lakin  Yaponiyada  bu  xəstəlik  ön 
planda hesab olunur.  
Aşağıdakı  simptomlar-temperatur,  yorğunluq,  çəkinin  itməsi, 
tərləmə, zəifləmə və leykositoz müşahidə olunur. Digər simptomlar: baş 
ağrısı,  sinkopiya,  görmə  pozğunluğu,  aritmiya,  ürək  çatışmazlığı, 
dispnoye,  çirpıntı,  öskürək,  hemoptiziya,  sinə  ağrısı  və  pulmonar 
emboliya  rast  gəlinir.  Tonzillit,  hamiləlik  və  stress  kimi  faktorlar 
xəstəliiyin kəskin halını provokasiya edə bilər. Yaralı kolit ilə Takayasu 

75 
 
xəstəliyi  arasında  birlik  vardır.  Xəstəliyin  kəskin  faza  simptomları 
gözdən  qaça  bilər.Ətraf  arteriya  yaralanmaları  ətraflarda  işemik 
simptomlara,abdominal  visseral  tıxanıqlıqlar  bağırsaq  işemiyasına  və 
pulmonar  arteriya  darlıqları  pulmonar  hipertenziyaya  səbəb  ola  bilər. 
Anevrizmalar  çox  vaxt  tapıldıqları  yerlə  bağlı  simptom  və  əlamətlərə 
səbəb 
olurlar.Məsələn: 
abdominal 
aorta 
anevrizmaları 
bel 
ağrısı,həssaslıq,qonşu nahiyələrə təzyiq simptomları verir.  
Takayasu  xəstəliyinin  tanınmasında  gənc  bir  qadında  xüsusilə 
karotis,subklavian,braxial və ya radial nəbzlər alınmırsa, səbəbi bəlli 
olmayan temperatur varsa,onda Takayasu xəstəliyindən şübhələnmək 
lazımdır.  
İshikaüa  kəskin  Takayasu  xəstəliyinin  diaqnozunu  qoymaq 
üçün kriteriyalar irəli sürmüşdür: 
1) Xəstələr ümumiyyətlə,40 yaşdan aşağı olmalıdırlar.  
2) Sağ və ya sol körpücükaltı arteriya stenozunun tapılması.  
3) Dörd və ya daha çox minor kriteriyanın tapılması.  
Daha  çox  sol  ana  karotis  arteriya  və  ya  sol  subklavian 
arteriyalar  tutulur,fəqət  əgər  hər  iki  subklavian  arteriya  tutularsa, 
diaqnoz üçün iki minor kriteriya yetərlidir.  
Medikal  müalicə-steroid  müalicəsi  uyğun  deyildir,çünki 
steroidlər  yara  sağalmasını  gecikdirir  və  sepsisə  yol  aça  bilər. 
Tıxayıcı  və  ya  anevrizmal  xəstəlik  medikal  müalicəyə  baxmayaraq 
irəliləyə  bilər  və  patoloji  kəskindən  yarımkəskin  vəziyyətə  keçə 
bilər.Steroidlər anevrizmaların cırılma riskini artıra bilir.  
Uzun  müddətli  proqnoz  simptomların  başlanmasından  sonra 
xəstələrin  uzun  müddətdə  sağ  qalma  nisbəti  5  illik  91%  və  10  illik 
84%-dir.Ciddi 
hipertenziya,funksional 
pozğunluq 
və 
kardial 
zədələnmə ölümün aşkarlayıcısıdır.  
İkincili  aortanı  zədələyən  qeyri-infeksiya  mənşəli  aortitlərin 
əmələ  gəlməsinə  ən  çox  səbəb  autoimmun  xəstəliklər  hesab  edilir. 
Buraya  aşağıdakıları  aid  etmək  olar:giqant  hüceyrəli  arteriit, 
revmatoidli  artrit,polixondrit,Şeqren  sindromu,Reyter  xəstəliyi, 
ankilozlaşdırıcı  spondilit,sistemli  lyupus,polimialgiya  romatika, 
Kawasaki  xəstəliyi,Kron  xəstəliyi,yaralı  kolit,sarkoidoz,Behçet 
xəstəliyidir.Ən yayılmış olanı isə giqant hüceyrəli arteritdir.  

76 
 
Giqant hüceyrəli arterit-orta ölçülü arteriyaları və bəzən aortanı 
zədələyən autoimmun xarakterdə bir arteritdir.Aorta divarının iltihabi 
qranulomasında  histoloji  olaraq  xəstəliyin  adını  verən  giqant 
hüceyrələr  vardır.Temporal  arteriyaların  zədələnməsinə  bağlı  olaraq 
temporal  arterit  əmələ  gəlir.Giqant  hüeyrəli  arteritin  digər  iki  adı 
temporal  arterit  və  Horton  xəstəliyidir.Giqant  hüceyrəli  arterit  və 
polimialgiya  romatika  arasında  əlaqələr  vardır.Bəzən  xəstələrdə 
giqant  hüceyrəli  arterit  olmadan  əvvəl  polimialgiya  romatika 
meydana çıxır.  
Histoloji  əlamətlərdən  intimanın  qalınlaşmasıdır.  İltihabı  hü-
ceyrələr,  qranulomalar  ilə  aorta  mediasının  infiltrasiyası,  multi-
nukleuslu  giqant  hüceyrələri,epitel  hüceyrələri,T-limfositlər,  mono-
nuklear  limfositlər  və  fərqli  tipdə  digər  leykositlər  intimanın  qalın-
laşmasını meydana gətirir.  
Xəstələrdə çox vaxt baş ağrısı ilə bərabər görmə pozğunluğu və 
səbəbi  bilinməyən  tempertaur  olur.  Xəstələrin  təxminən  60%  -  də 
temporal nəbzlər olmur. Görmə itkisi çox vaxt optik nevritə bağlıdır. 
Alfa  1-antiximotripsin  səviyyəsi  xəstəliyin  aktiv  olduğu  dövrlərdə 
yüksəkdir  və  0,7  qr\l  -  dən  aşağı  endikdə  xəstəlik  daha  az  aktivdir, 
steroid müalicəsi azaldıla bilər.  
Diaqnoz temporal arteriyanın  biopsiyası  ilə qoyula bilər.  Uzun 
müddətli  yüksək  doza  kortikosteroid  müalicəsi  temporal  arteriya 
biopsiyasında diaqnoz qoymağı çətinləşdirə bilir.Orbita qan axımının 
rəngli doppler araşdırmasında  mərkəzi retinal və qısa posterior siliar 
arteriya  qan  axım  sürəti  azalmışdır  və  damar  müqaviməti  artmışdır. 
Arterioqrafiya xüsusilə karotid arteriyalar, körpücükaltı arteriyalar və 
şaxələrindəki  tıxanıqlıqları  göstərir.  Xətəliyin  xroniki  dövrlərində 
xəstələrin  10%-də  aortanın  zədələnməsi  simptomları  ola  bilər.  Daha 
seyrək olaraq abdominal visseral damarlar,vertebral arteriyalar, koro-
nar  arteriyalar  və  karotid  arteriyaların  intrakranial  şaxələri  zədələnə 
bilir.  Aortanın  cırılması  nadir  hallarda  olur.  Angioqrafiyada  aorta 
şaxələrindəki  zədələnmə  Takayasu  xəstəliyindən  fərqli  olaraq  daha 
distaldadır.  
Kəskin  dövrdə  steroid  müalicəsi  görmə  pozğunluqları  və  baş 
ağrısı  ilə  birlikdə  korluğu  qabaqlaya  bilir.Xroniki  fazadakı  aorta 

77 
 
yaraları  cərrahi  olaraq  müalicə  edilir.Xroniki  dövrün  kəskin 
dövründə  aorta  toxuması  cırılmaya  həssasdır.Birincili  anevrizmalar 
qalxan arotada meydana çıxıb,daha sonra aortanın digər  hissələrində 
də genişlənmə rast gəlinə bilir.  
Revmatoid  artritli  xəstələrdə  aortanın  zədələnməsi  nadir 
hallarda baş verir. Fəqət aorta zədələnmiş olarsa onda,qalxan aorta və 
aorta  qapaqlarının  zədələnməsi  baş  vermiş  olur.Digital  yaralar, 
digital  qanqrena,Reyno  fenomeni  və  mezenteriya  qanqrenası  tapıla 
bilir.  
Nuksedən  polixondritli  xəstələrdə  vaskulyar  ağırlaşmalar 
ölümə  səbəb  olur.Bu  xəstəlikdə  zədələnmələr  birincili  olaraq 
qığırdaq  toxumasına  təsir  edir.Xəstəliyin  erkən  dövrlərində  səbəbi 
aydın  olmayan  temperatur,halsızlıq  olur.Aortanın  hər  hansı  br 
seqmentində anevrizma və diseksiyalar meydana çıxa bilir.  
Ankilozlaşdırıcı  spondiliti  olan  xəstələrdə  seyrək  olaraq  aortit 
rast  gəlinir.Aorta  qapaqlarının  və  qalxan  aortanın  zədələnməsi 
yayılmış  halda  olur.Çox  hallarda  aortanın  bütün  təbəqələrində 
iltihabi  yaralar  inkişaf  edir.Periferik  arterit,  perikardit  ilə  birlikdə 
ürək və aortanın zədələnmələri daha çoxdur.  
Behçet  xəstəliyi  olan  xəstələrin  ən  əsas  əlamətləri  ağızın 
selikli  qişasında  və  genital  sahədə  ən  çox  meydana  çıxan  aftoz 
yaraların  varlığıdır.Bunlara  əlavə  olaraq  uveit  də  olur.Xəstəlik 
ümumiyyətlə, 
20-40 
yaşlarında 
meydana 
çıxır. 
Kardial 
ağırlaşmalar pankardit,qan axının defektləri,qapaq deformasiyaları, 
koronar  anevrizmalar  ola  bilir.Orta  ölçülü  arteriyalarda  izolə 
olunmuş  anevrizmalar  baş  verir,nəticədə  həmin  anevrizmalar 
pulmonar  damar  yatağında  hemoptiziyaların  yaranmasına  səbəb 
olur.Behçet  xəstəliyi  autoimmun  köklüdür  və  bu  səbəblə  steroid 
və  ya  klorambusil  müalicələrinə  cavab  verir.Behçet  xəstələrində 
aortada  iltihabi  anevrizmaların  əmələ  gəlməsi  müşahidə olunduğu 
hallarda,  cərrahi  müalicə  standart  hesab  edilir.Bu  xəstələr 
ümumiyyətlə,  postoperativ  trombozislə  üz-üzə  qalır  və  venoz  və 
ya  qraft  trombozunun  qarşısını  almaq  üçün  antikoaqulyant 
profilaktikası məsləhət görülür.  

78 
 
Polimialgiya  romatikalı  xəstələrin  10-15%-də  aorta  zədələnir. 
Aortada  anevrizma,diseksiya  və  ya  aorta  şaxələrinin  tıxanması 
meydana  çıxır.Xəstədə  çiyin,boyun  və  qalça  ağrılarına  əlavə  olaraq 
səhərlər oynaqlarda yorğunluq olur.Xəstəliyin vaskulyar simptomları 
ortaya çıxdıqdan sonra cərrahi göstəriş olarsa müalicə edilir.  
Aortitin  ən  çox  rast  gəlinən  səbəbləri  iri  damarların  qeyri-
infeksion  vaskulitləridir  (Giqant  hüceyrəli  arteriit  və  Takayasu 
xəstəliyi).  Bundan  başqa  aortanın  divarlarını  müxtəlif  növ 
bakteriyalar,mikobakteriya  və  göbələklər  infeksiyalaşdıra  bilər 
(cədvəl 6.).  
Mikroorqanizmlərin aortaya keçməsi aşağıdakı yollarla baş tuta 
bilər:  
  Hematogen yolla damardan damara keçmə; 
  Aorta  divarının  patoloji  dəyişiklikləri  zamanı  mənfəzdən  bila-
vasitə aorta divarına; 
  Bir sıra törəmələrdən infeksiyanın yayılması; 
  Aortanın travmatik zədələnmələri; 
  Septik embollar.  
Bakterial  və  ya  göbələk  infeksiyaları  immunkomplekslərin 
əmələ  gəlməsi  nəticəsində  və  ya  autoimmun  mexanizmlərlə  qeyri-
infeksion  vaskulitlər  yaranır.  İnfeksion  endokarditlə  yanaşı  olaraq, 
bakterial  və  ya  göbələk  mənşəli  aortit  bakteriemiyadan  sonra  da-
marın çox kiçik  bir  müqavimət nahiyəsində (məsələn: aterosklerotik  
pilək, anevrizma ) inkişaf edir.  
Aortit-üçüncülü  sifilisin  əsasən  qalxan  aortada  meydana  çıxan 
ürək-damar təzahürüdür. Bununla  belə keçən əsrin  başlanğıcında ürək-
damar  sisteminin  sifilitik  zədələnməsi  nisbi  olaraq  çox  rast  gəlinən 
xəstəlik  idi.  Hazırda  isə  üçüncülü  sifilis  benzilpenisillin  vasitəsilə 
tamamilə  aradan  qaldırılmışdır,belə  ki,  onun  meydana  çıxması  tibbidə 
artıq  rast  gəlinmir.  Buna  baxmayaraq  üçüncülü  sifilisdə  yaranan 
zədələnmələr immun sistemin pozğunluqları olan xəstələrdə mükəmməl 
müalicənin aparılması zamanı da saxlanıla bilər.  
 
 
 

79 
 
Cədvəl 6. 
 Aortitin etiologiyası 
Qeyri infeksiyalı aortit 
 İri damarların vaskuliti.  
 Qiqanthüceyrəli arteriit.  
 Takayasu xəstəliyi.  
 Revmatoid artrit.  
 Sistem qırmızı qurdeşənəyi.  
 Spondiloartrit - B
27 
kompleks histiouyğunluğu olan antigenin 
mövcudluğuzamanı.  
 Antineytrofil sitoplazmatik autoantitellərlə əlaqəli vaskulitlər.  
 Vegener qranulomatozu.  
 Çerc –Stross sindromu 
 Kavasaki xəstəliyi 
 Behçet xəstəliyi 
 Sarkoidoz 
 Krioqlobulinemiya 
 Şönleyn - Henox purpuru 
 Qudpasçer sindromu 
İnfeksion qeyri - sifilitik aortit 
 Qrammüsbət (60%) 
 Staphlococcus aureus (30–50%) 
 Streptococcus növü (20%) 
 Qrammənfi (20-40%) 
 Salmonella növü 
 İnfeksion sifilitik aortit.  
Staphylococcus aureus-qram  müsbət infeksiyaların ən çox rast 
gələn  səbəbidir:streptokokk  infeksiyası  ilə  əlaqədar  olan  aortitlər  də 
mümkündür.  Bundan  əlavə  ədəbiyyatda  qram  mənfi  bakteriyalar 
tərəfindən  törədilən  (salmonella  və  Proteus,  həmçinin  Escherichia 
coli)  aortit  halları  da  qeydə  alınmışdır.Az  hallarda  xəstəliyi 

80 
 
mikobakteriyalar və göbələklər, əsasən də Candida, Cryptococcus və 
Aspergillus törədə bilər.  
Autoimmun  pozğunluqlar  vasa  vasorum-un  əhəmiyyətli 
dərəcədə  zədələnməsini  yaradır  və  medianın  qan  təchizatını  azalda 
bilir.Aortanın  zədələnməsi  ilə  müşayiət  olunan  xəstəliklər  kifayət 
qədər çox saylıdır.Onlara zərdab xəstəliyi,krioqlobulinemiya, system 
qırmızı  qurdeşənəyi,revmatoid  artrit,residivləşən  polixondrit,Behçet 
xəstəliyi,Şönleyn-Henox  purpuru,həmçinin  postinfeksion  və  ya 
dərman maddələri ilə əlaqədar yaranan immunokompleks xəstəlikləri 
aid  edirlər.Bundan  əlavə  antineytrofil  sitoplazmatik  autoantitellərlə 
əlaqədar yaranan kiçik damarların vaskulitləri də yaranır.Sonuncular 
(antineytrofil  sitoplazmatik  autoantitellər)  iri  damarları  da  zədələyə 
bilər  ki,bu  da  Vegener  qranulomatozunda,mikroskopik  poliangiitdə 
və  Çerc-Stross  sindromunda  meydana  çıxır.Buna  uyğun  (oxşar) 
dəyişikliklərin yaranmasında həmçinin digər antitellər də yumaqcığın 
bazal membranına qarşı antitellər (Qudpasçer sindromu) və endotelə 
qarşı  antitellər  (Kavasaki  xəstəliyi)  iştirak  edə  bilir.Transplantatın 
kənarlaşdırılması,bağırsağın  iltihabi  xəstəlikləri  və  paraneoplastik 
vaskulitlər  də  iri  damarların  zədələnməsi  ilə  müşayiət  olunması 
mümkündür.  
Takayasu  arteriitində  və  giqant  hüceyrəli  arteriitdə  (gicgah 
arteriiti,  qranulomatoz  arteriit)  aortitin  səbəbi  məlum  deyil.Belə 
ehtimal  olunur  ki,onlar  ikisi  də  hüceyrə-vasitəli  autoimmun 
proseslərdə buraxılmış antigenlərlə əlaqəlidir.  
Takayasu  artеriiti-iri  damarların  xroniki  iltihabi  xəstəliyi 
olub,əsasən döş aortası və onun şaxələrinin zədələnməsi ilə müşayiət 
olunur,bununla  belə  damar  sisteminin  digər  nahiyələrində  də 
meydana  çıxır.  Giqant  hüceyrəli  arteriitdə  adətən  orta  ölçülü 
ekstrakranial  arteriyalar  zədələnir,amma  10-15%  xəstələrdə  aortada 
da  dəyişikliklər  yarana  bilir.Giqant  hüceyrəli  arteriit  və  Takayasu 
arteriiti  mediya,  adventisiya  və  aortanın  vasa  vasorum-na  iltihab 
hüceyrələrinin  (limfositlər,makrofaqlar  və  giqant  çox  nüvəli 
hüceyrələr)  infiltrasiyası  ilə  əlaqədardır.Vaxt  keçdikcə  aorta  divarı 
mediyasının  çapıqlaşması  və  elastik  membranın  pozğunluqları  baş 
verir.  

81 
 
Histoloji  nöqteyi-nəzərdən  aortit  aorta  divarının,həmçinin 
fibroplastların nekrozu və aorta divarının fibrozunun inkişafı nəticəsində 
baş verir.Sifilitik aortitdə Greponema palladium vasa vasarum-a keçərək 
iltihabi dəyişikliklər (limfositar və plazmositar perivaskulyar infiltratlar) 
yaradır  ki,bu  da  obliterizəedici  endoarteritin  inkişafı,adventisiyanın 
çapıqlaşması,medianın  ocaqlı  nekrozu,həmçinin  elastiki  liflərin 
zədələnməsi  ilə  müşayiət  olunur.Aorta  divarında  olan  iltihabi 
dəyişikliklər divarın möhkəmliyini ocaqlı (məhdud) şəkildə zəiflədir və 
bu da sonradan anevrizmanın əmələ gəlməsinə qədər onun genişlənməsi 
ilə  nəticələnir.Ürək-damar  sitemi  xəstəliklərinə  klinki  əhəmiyyətli  cəlb 
olunan  uzun  müddət  davam  edən  və  müalicə  olunmayan  xəstələrin 
təxminən  10%  -  də  meydana  çıxır.  10  ildən  artıq  sifilisi  olan                        
və  müalicə  olunmayan  xəstələrin  yarısında  autopsiya  vasitəsilə             
təyin  olunmuş  ürək-damar  sisteminin  zədələnməsi  əlamətləri  mövcud 
olur.  
Göbələk  anevrizmaları  əksər  hallarda  sürətli  genişlənmə  ilə 
müşayiət  olunur.Bundan  əlavə  aortit  aorta  divarının  fibroz 
qalınlaşmasını yaradır ki,bunun da nəticəsi olaraq arteriyanın xroniki 
okkluziyasına qədər inkişaf edən aortanın əsas şaxələrinin daralması 
baş verir.  
Aortitin kliniki diaqnostikası  çətindir,belə ki,onun simptomları 
qeyri-spesifikdir.  Onlara  yorğunluq,  əzginlik,  oynaqlarda  ağrı,  sub-
febril bədən hərarəti, həmçinin qan zərdabında iltihab göstəricilərinin 
səviyyəsinin  yüksəlməsi  aiddir.  Ən  çox  yayılmış  simptom 
qızdırmanın (70%) olmasıdır.  
Çox hallarda ağrılar çiyində,beldə və ya döşdə (60%), nisbətən 
az  hallarda  (20%)  qarında  olur.Aortitin  əsas  simptomu  karotodiniya 
olur ki,bu da damarların iltihabı nəticəsində meydana çıxır və boyun 
nayihəsində  ağrılı  hissiyat  şəklində  təzahür  olunur.  Əsas  arteriya 
şaxələrinin  iltihabi  stenozu  nəticəsində  yaranan  bu  simptomlar  daha 
spesifik  kliniki  əlamətlərlə  müşayiət  oluna  bilər  ki,bunlara  da 
periferik  nəbzin  zəifləməsi  və  ya  itməsi,görmənin  pozulması, 
nevroloji  pozğunluqlar,  işemik  qanqrenaya  qədər  inkişaf  edən 
axsama,tac  arteriyaların  patoloji  prosesə  qoşulması  hallarında 
miokard  infarktına  qədər  inkişaf  edən  stenokardiya  aiddir.Aortitlə 
şərtlənən qalxan aortanın anevrizması aorta üzərində diastolik küyün 

82 
 
eşidilməsi  və  aorta  qapağınin  çatışmazlığı  zamanı  ürək  çatışmazlığı 
əlamətlərinin meydana çıxması ilə təzahür oluna bilir.  
İnfeksiyanın  kliniki  əlamətlərinin  qoşulması  (qızdırma,  qanda 
iltihab göstəricilərinin səviyyəsinin artması),əvvəllər olmayan küyün 
meydana çıxması,  həmçinin çox saylı işemik pozğunluqlar infeksion 
endokarditi  xatırlada  bilər.Sifilitik  və  göbələk  mənşəli  anevrizmalar 
müalicəyə çətin tabe olur və sürətlə proqressivləşir (cədvəl 7.) .  
Həkim  baxışı  zamanı  xəstənin  yorğun  görüntüsü  olur  və 
subfebril  qızdırmadan  şikayətlənir.Arterial  təzyiqin  aşağı  olması  və 
ya  sağ  və  sol  qolda  təzyiqlər  fərqinin  olması  (10  mm  c.  süt.  -  dan 
artıq) damarların okklüziyasını ehtimal etməyə imkan verir.  
İstənilən  ətraflarda  nəbz  azalmış  ola  bilər.Yuxu  arteriyasında, 
qarın  aortasında,hətta  körpücükaltı  və  kürək  arteriyalarında  küy 
eşidilir.Klinki  şəklə  görə  aortitin  diaqnozunun  qoyulması  zamanı 
şübhənin yarandığı hallarda şüa müayinəsi aparılır.  
 
Cədvəl 7. 
Aortitin kliniki xüsusiyyətləri 
Əlamətlər 
Göstəricilər 
Kişi və qadın nisbəti 
3 : 1 
Orta yaş 
 65 yaş 
Simptomlar
 
 Qızdırma 
70 % 
 Ağrı: 
 
 Beldə və döşdə 
60 % 
 Qarında 
 20 % 
Sıxılma simptomları 
 
Anevrizmanın inkişafı 
 
Ürək tərəfdən meyllənmə 
 
Distal embolizasiya ilə aortanın trombozu 
 
Aortanın laylanması 
 
 
Qanın  bakterioloji  müayinəsi  infeksiyanın  inkişafı  məsələsinin 
həllində  böyük  əhəmiyyət  kəsb  edir.  Onlara  cərrahi  və  ya  damar 
daxili  müalicə  ərəfəsində  və  tam  səmərəli  antibiotikoterapiyanın 

83 
 
seçilməsində  mikrobioloji  diaqnostikanın  yeganə  üsulu  kimi  baxılır. 
Qanın  bakterioloji  müayinəsinin aparılması zamanı 50-90% hallarda 
müsbət  nəticələr  alınır.  Yəqin  ki,  bu  qismən  qanın  bakterioloji 
müayinəsində  materialın  götürülməsinə  qədər  olan  dövrdə  xəstələrə 
antibiotiklərin  təyini  ilə  əlaqədardır.Bununla  belə,aortanın  diaqnozu 
bir  qayda  olaraq  kliniki  şəklə  və  şüa  diaqnostikasının  nəticələrinə 
(aortada  dəyişikliklər)  əsasən  qoyulur,əsas  laborator  analizlərin 
nəticələrini  də  bilmək  vacibdir.  Kəskin  baza  zülallarının  (C-reaktiv 
zülal,  fibrinogen  səviyyəsinin,eritrositlərin  çökmə  sürətinin)  artması 
mümkündür ki, bu da iltihabi prosesin olduğunu göstərir.  
Əlavə  laborator  müayinələr  xəstələrin  müayinəsinin  tamam-
lanması və differensial diaqnostikanın aparılması zamanı göstərişdir.  
 Döş  qəfəsinin  adi  rentgenoqrafiyasında  divararalığında  olan 
müxtəlif ölçülü kölgəliklərin olmasına əsasən aortanın anevrizmasını 
təyin  etmək  olar.Aortitin  diaqnostikasında  damarın  mənfəzindəki 
dəyişiklikləri (əsas şaxələrin anevrizması və ya stenozu) aşkar etmək 
üçün  tətbiq  olunan  angioqrafiya  “  qızıl  standart  ”  hesab  olunur 
lakin,o,erkən  mərhələdə  divar  daxili  dəyişiklikləri  aşkar  etmək  üçün 
faydalı deyil.Hazırki dövrdə müasir tomoqrafik müayinə üsullarından 
istifadəyə  daha  üstünlük  verilir,  belə  ki,onlar  damar  divarındakı 
erkən  dəyişiklikləri  aşkar  etməyə  və  qiymətləndirməyə  imkan  verir. 
Vena  daxili  kontrastlaşdırma  ilə  aparılan  MRT-ı  və  ya  qida  borusu 
daxili  ExoKQ-ı  tipik  əlamətləri  aşkar  etməyə  (aorta  divarının 
qalınlaşması,həmçinin  aortanın  əsas  şaxəsinin  stenozunun  olması  və 
ya  olmaması,  periaortal  nahiyənin  kontrastlaşmasının  davamlı 
olmayan  güclənməsi,  aortanın  genişlənməsi  və  aortanın  daimi 
olmayan  anevrizmalarının  inkişafı)  imkan  verir.  Qanın,  mayenin, 
qazın  periaortal  toplanması  və  ya  fəqərələrin  osteomieliti  infeksion 
aortit  ehtimalını  artırır.  Bu  üsuldan  həmçinin  əməliyyatdan  sonrakı 
dövrdə  xəstələrin  müşahidəsi  zamanı  istifadə  olunur,  belə  ki,  MRT-
nin  və  KT-nin  nəticələrinə  əsasən  müalicənin  başlanmasından  sonra 
divarın  qalınlığının  azalması  haqqında  mühakimə  yürütmək 
olur.Blüdezoksiqlükozanın  [F
18
]  tətbiqi  ilə  aparılan  PET  vasitəsilə 
aortada iltihabi dəyişiklikləri aşkar etmək mümkündür.  

Yüklə 1,42 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə