Iqtisodiyotda kreativ fikrlashni o`rni reja: kreativ fikrlash nima? Iqtisodiyotda kreativ fikrlash kreativ fikrlasjda iqtisodchi olimlarning fikrlari



Yüklə 445,02 Kb.
tarix11.04.2023
ölçüsü445,02 Kb.
#96019
Berdiqobilov G\'iyos (2)


Termiz iqtisodiyot va servis univerisiteti
iqtisod sirtqi yônalishi
1kurs 16-22- guruh talabasi
Berdiqobilov G'iyos Baxodir o'g'li

IQTISODIYOTDA KREATIV FIKRLASHNI O`RNI REJA: 1. KREATIV FIKRLASH NIMA? 2. IQTISODIYOTDA KREATIV FIKRLASH 3. KREATIV FIKRLASJDA IQTISODCHI OLIMLARNING FIKRLARI


Kreativlik (lot., ing. “create ” – yaratish, “creative” – yaratuvchi, ijodkor) – individning yangi g‘oyalarni ishlab chiqarishga tayyorlikni tavsiflovchi va mustaqil omil sifatida iqtidorlilikning tarkibiga kiruvchi ijodiy qobiliyati[2]. Qat’iy aytganda, bugungi kunda muvaffaqiyat va eng muhimi, shaxsiy qoniqish manbai pul yoki texnologiyalar emas, balki yangi g‘oyalardir.
Ijodiy iqtisodiyot ishlab chiqarish, xizmat ko‘rsatish, savdo va ko‘ngilochar sohalarga yangi hayot baxsh etadi. Bu kishilar yashash, ishlash va o‘qishni xohlagan muhitni, shuningdek, ular o‘ylaydigan, ixtiro qiladigan va yaratadigan muhitni o‘zgartiradi.
Iqtisodiy hayotning belgilovchi elementi sifatida ijodkorlikning paydo bo‘lishi uzluksiz o‘zgarishlar jarayonining asosini tashkil etadi. Ijod yangi texnologiyalar, yangi tarmoqlar, yangi boyliklar va boshqa iqtisodiy afzalliklar manbai ekanligi tobora e’tirof etilishi tufayli o‘zining munosib e’tirofini oldi. Xuddi shu sababga ko‘ra, ijodkorlikni rag‘batlantirish va undan foydalanishga qaratilgan tizimlar paydo bo‘ldi.
Aynan turli ko‘rinishdagi ijodkorlikka intilish zamonaviylikning teran ruhini shakllantiradi. Ijodiy mehnatning muhim xususiyatlari shundan iboratki, bu ish ham insonning ichki motivatsiyasini, bilim va tajribasini talab qiladi va zamonaviy xususiyatga ega. Hozirgi kunda muammoni ijodiy hal etishning quyidagi asosiy shartlari ajralib turadi: bilim, tajriba, mehnat ijodiy fikrlash qobiliyati, shaxsiy motivatsiya[3].
Iqtisodchi Pol Romerning fikricha, turmush darajasidagi eng katta yutuqlarga (bozordagi eng muhim raqobatdosh ustunliklarni hisobga olmaganda) faqat “porsiyalarni ko‘paytirish emas, balki retseptlarni yaxshilash” orqali erishish mumkin.
Ikkinchidan, ijodkorlik texnologik innovatsiyalar yoki yangi biznes modellari bilan cheklanib qolmaydi, balki ko‘p qirrali va murakkabdir. Uni qutida saqlash va faqat ofisga kelgandan keyin ommaga namoyish qilish mumkin emas[4].
Ijodiy jarayon nafaqat individual, balki ijtimoiy xususiyatga ega bo‘lib, uni tashkil etishning muayyan shakllariga ehtiyojni keltirib chiqaradi. Biroq tashkilotning ba’zi jihatlari ijodkorlikni bo‘g‘adi va ko‘p hollarda bo‘ladi. Ko‘pincha tashkiliy davr deb ataladigan XX asrning birinchi yarmini belgilovchi xususiyat yirik, yuqori darajada ixtisoslashgan byurokratik tuzilmalarning hukmronligi edi.
1940-yillardayoq iqtisodchi Jozef Shumpeter yirik tashkilotlarning ijodkorlikka salbiy ta’siriga e’tibor qaratgan edi. Ijodkorlik umumlashtirish qobiliyatini nazarda tutadi
Iqtisodchi tarixchi Joel Mokir shunday yozadi: “Iqtisodchilar va tarixchilar iqtisodiy kishi (homo ekonomikus) va ijodkor (homo creativus) o‘rtasida chuqur farq borligini tan olishadi. Birinchisi tabiat unga bergan narsadan maksimal darajada foydalanadi. Ikkinchisi esa tabiat unga buyurgan narsaga norozilik bildiradi. Texnologik ijodkorlik, umuman ijodkorlik kabi, bo‘ysunmaslik harakatidir”[6].
Ijodiy jarayon ba’zida qanchalik rag‘batlantiruvchi va ta’sirli bo‘lsa, bu juda mashaqqatli ish. Tomas Edison (texnik ijodkorlik modeli) va Jorj Bernard Shou (madaniy ijod namunasi) dahoning 90 foizi ter va 10 foizi ilhom ekanligini aytishgan. Jurnalist Red Smit esa o‘z kasbining talablari haqida shunday degan edi: “Yozish oson. Yozuv mashinkasi oldiga o‘tirib, bilagingizni ochishingiz kerak, xolos”. Ixtirochi, dramaturg va sport boshlovchisi bir xil fikrda: Ijodiy axloq intizom, diqqat va mashaqqatli mehnatga asoslanadi [7].
Ijodkorlik o‘ziga ishonch va tavakkal qilish qobiliyatini talab qiladi. Margaret Bouden o‘zining “Creative Mind” kitobida ijodkorlik ishtiyoq va o‘ziga ishonch uyg‘unligini o‘z ichiga oladi, deydi. “Yangi g‘oyalarni o‘ylab topish va tanqidga qaramay xatoga yo‘l qo‘yish uchun kishida o‘zini o‘zi qadrlash tuyg‘usi rivojlangan bo‘lishi kerak», deb yozadi u. - Umumiy qabul qilingan qoidalarni buzish, ulardan tashqariga chiqish o‘ziga ishonchni talab qiladi.
Bu har doim ham oson emas (Betxoven uchun ham oson bo‘lmagan). Ammo bu osonlik bilan kelgan bo‘lsa ham, hayotda boshqa diqqatga sazovor joylar mavjud. O‘z ishiga (musiqa, matematika, tibbiyotga) qat'iy berilishgina kishini kuchini boshqa narsaga sarflashning oldini oladi [8].
Ken Robinsonning fikriga ko‘ra, “kreativlik – o‘z qiymatiga ega original g‘oyalar majmui” sanaladi. Gardner esa o‘z tadqiqotlarida tushunchani shunday izohlaydi: “kreativlik – shaxs tomonidan amalga oshiriladigan amaliy harakat bo‘lib, u o‘zida muayyan yangilikni aks ettirishi va ma’lum amaliy qiymatga ega bo‘lishi lozim”[9].
Patti Drapeau fikricha, kreativ fikrlash, avvalo, muayyan masala yuzasidan har tomonlama fikrlash sanaladi. Patti Drapeau “Agarchi o‘zingizni kreativ emasman deb hisoblasangizda, hozirdanoq kreativ tafakkurni rivojlantirishga qaratilgan darslarni tashkil eta boshlashingizni maslahat beraman. Aslida, gap sizning ijodkor va kreativ bo‘lganingiz yoki bo‘lmaganingizda emas, balki darslarni kreativlik ruhida tashkil etishingiz va yangi g‘oyalarni amalda sinashga intilishingizdadir”, - deb ta’kidlaydi [10].

E`TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT


Yüklə 445,02 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin