Tovar, mahsulot, xizmatlarga boʻlgan talab funksiyasini qurish vazifa: Faraz qilaylik orzu qilib yurgan biznesingiz uchun yetarlicha mablag‘iz bor



Yüklə 84,37 Kb.
tarix13.05.2023
ölçüsü84,37 Kb.
#112953
abdulaziz turgunov


TOVAR, MAHSULOT, XIZMATLARGA BOʻLGAN TALAB FUNKSIYASINI QURISH
Vazifa: Faraz qilaylik orzu qilib yurgan biznesingiz uchun yetarlicha mablag‘iz bor. Har bir talaba orzularidagi virtual zavod, fabrika qurib isteʼmolchilarni qiziqtiradigan mahsulot ishlab chiqarish, yoki biror bir xizmat turi taklif qilish vazifasi qoʻyiladi. Quyidagi savollarga javob topilsin:

  1. Taklif qilinayotgan tovar, mahsulot yoki xizmat turiga bo‘lgan talab ijtimoiy tarmoqlarda (telegrammda, odnoklassniki sayti, meta (facebook) va hokazolar) potensial iste‘molchilardan so‘rovnoma o‘tqazib aniqlansin. So‘rovnoma skrinshotlari ilova qilinsin. -1 ball.

  2. Ushbu mahsulot yoki xizmat turiga bo‘lgan talab aniqlansin – 1.0 ball.

  3. Eng kichik kvadratlar usulida talab funksiyasi qurilsin. Determinatsiya koeffitsiyenti R2 hisoblansin – 1 ball.

  4. Maksimal daromad aniqlansin – 1 ball.

  5. Optimal ishlab chiqarishlar soni aniqlansin – 1 ball.

  6. Olingan natijalar xulosasi keltirilsin – 1 ball.



MISOL
Iqtisodiy darsliklarda talab funksiyasi haqida koʻp gapiriladi, lekin uni qanday olinganligi haqida gapirilmaydi. Shunday boʻlsada uni empirik maʼlumotlar boʻyicha baholash qiyin emas. Biznesni oltin qoidalaridan biri biror bir mahsulotga bo‘lgan talab bormi yo‘qligini bilish uchun buni iste’molchini o‘zidan so‘rash kerak. “Qandaydir tovar, mahsulot yoki xizmat turi uchun qancha mablagʻ bergan boʻlar ediz?” Aytaylik biror bir soha boʻyicha oʻquv kursi haqida gap ketsin. Soʻrovnoma oʻtqazilgan isteʼmolchilar maksimal berishlari mumkin boʻlgan mablagʻ miqdorlari quyidagicha boʻlsin: 150, 200, 250, 300, 350, 400, 450, 500 ming soʻm.

1-rasm. Olingan so’rovnoma rasmi.
Olingan soʻrovnoma maʼlumotlari boʻyicha talabni bahoga nisbatan bogʻliqligi funksiyasini quramiz.

№, i

Baho, pi



Ni

Talab, D(pi)

Foyda


Foyda


Foyda


1

2

3

4

5

6

7

1

150

73

100

2 600

0

-

2

200

2

59

5 900

2 950

-

3

250

5

57

8 550

5 700

0

4

300

4

52

10 400

7 800

2 600

5

350

10

48

12 000

9 600

4 800

6

400

7

38

11 400

9 500

5 700

7

450

2

31

10 850

9 300

6 200

8

500

5

29

11 600

10 150

7 250



Talabni bahoga nisbatan bogʻliqligi – bu 4-ustunni 2-ustunga bogʻliqligidir. Jadvaldagi bogʻliqlikni 10 ta nuqtasi boʻyicha talab egri chizigʻini eng kichik kvadratlar usulida yasaymiz.
Aytaylik bitta mexmondi sarf-xarajat 100 ming soʻmni tashkil qilsin. Hozirgina talab funksiyasi topilgan bozorda ushbu mexmonxonani qanday bahoda sotish lozim? Buning uchun har bir mexmondan olingan daromadni talabkor mijozlar soni ga koʻpaytiramiz. Natijada har bir mexmon uchun baho 700 ming soʻm qilib belgilanganda
Chiziqli regressiya tenglamasi ni qurish uchun, noma’lum va parametrlar topish formulalari quyidagicha:
;
Juft chiziqli regressiyada determinatsiya koeffitsiyenti - juft chiziqli korryelyatsiya koeffitsiyenti kvadratiga teng.

Chiziqli juft korrelyatsiya koeffitsiyenti – y va x belgilar oʻrtasidagi chiziqli bogʻliqlik zichligi koʻrsatkichidir.

Bu yerda - faktorning oʻrtacha kvadratik chetlanishi,
- natijaning oʻrtacha kvadratik chetlanishi,





























Maksimal daromadga erishilishi va u 12 mln soʻmni tashkil qilishini koʻramiz. Bunda 100 ta potensial isteʼmolchidan 48 tasi, yaʼni 36 % i mexmon xona uchun pul toʻlash imkoniga ega boʻladi.
Turli xil sarf-xarajatlarda maksimal daromad optimal ishlab chiqarish, potensial isteʼmolchilar soni quyidagicha jadvalda keltirilgan.

Sarf-xarajatlar

400

450

500

550

600

650

700

750

Optimal talabgorlar soni

48

48

29

22

22

22

22

22

Bahosi (Narxi)

700

700

850

950

950

950

950

950

Shuni taʼkidlash kerakki, ulgurji baho 50 ming soʻmga oshganda, chakana baho 1-holatda o’zgarmayapti, 2-holatda 150 mingga, 3-holatda 100 mingga o’zgarayapti, qolgan holatlarda o’zgarishsiz qolmoqda.


Jadvaldan koʻrinib turibdiki, sarf-xarajatlarning oshib borishi bilan optimal talabgorlar soni kamayapti va mexmon xonanin bahosi ortib borayapti. Sarf xarajatning 50 ming soʻmga oʻzgarishi, mexmon xonani bahosini oʻzgarishiga olib kelishi ham, olib kelmasligi ham mumkin. Talab funksiyasini mikrostrukturasi shunda namoyon boʻladiki – bahoni unchalik katta boʻlmagan miqdorda oʻzgarishi, isteʼmolchilarning juda katta guruhlarini sotib olishdan voz kechishiga olib kelishi mumkin, bu esa foydaning kamayishiga olib keladi.
Shuning uchun ham ishlab chiqaruvchi uchun soliqlarning oshirilishi natijasida tovar narxining oshirilishi, ishlab chiqaruvchi hamma yukni isteʼmolchiga tashlaydi deyish notoʻgʻri fikr. Ishlab chiqaruvchi ham talabni kamayishi, ishlab chiqarilgan mahsulot hajmini kamayishi hisobiga zarar koʻradi. Iqtisodiyot nazariyasiga qonunlariga koʻra soliq oshirilishi oqibatlarini ishlab chiqaruvchi ham, isteʼmolchilar ham boʻlib olishadi.
Shunday qilib sarf-xarajatlar inflyatsiyasi iqtisodiyotga taʼsiri aynan mana shunday. Shuni taʻkidlash lozimki bozor tuzilmalari barcha isteʼmolchilarni qondirish imkoniyatiga ega emaslar, chunki bu foydali emas. 100 ta soʻrov oʻtqazilgan isteʼmolchilardan faqat 48 tasi 36% igina minimal sarf-xarajatlar boʻlgandagina ushbu o’quv kursida qatnashish imkoniyatiga ega boʻlar ekanlar. Agar jamiyat barcha fuqarolarni biror narsa bilan taʼminlashni xohlasa, u holda uni tekinga tarqatish lozim, masalan maktablarda oʻquv darsliklari tekin tarqatilganidek.
Yüklə 84,37 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin