1- mavzu: Darsliklar, maktab darsliklariga qo’yiladigan talablarni yoritish metodlari. Ulardan amaliyotda foydalana olish qobiliyatini shakllantirish



Yüklə 23,25 Kb.
səhifə1/2
tarix07.05.2023
ölçüsü23,25 Kb.
#109125
  1   2
1- mavzu Darsliklar, maktab darsliklariga qo’yiladigan talablar


1- Mavzu:
Darsliklar, maktab darsliklariga qo’yiladigan talablarni yoritish metodlari. Ulardan amaliyotda foydalana olish qobiliyatini shakllantirish.
Ta’lim metodlari muayyan pedagogik jarayondan ko’zda tutilgan maqsadlarga erishish uchun bajarish lozim bo’lgan vazifalarii amalga oshirishda qo’llaniladigan turli-tuman ish usullari va shakllarini o’z ichiga oladi. Bu ishlarni amalga oshirishning shakllangan va amaliyotda qo’llanilayotgan har turli usullari va shakllari asosida ko’plab ta’lim metodlari hosil bo’lgan va bu jarayon davom etmoqda. Muayyan ta’lim-tarbiyaviy maqsadga qaratilgan biror harakatni amalga oshirish yo’li, usuli yoki ko’rinishidan iborat bo’lib shakllangan faoliyat shu maqsadga erishishga xizmat qiluvchi o’ziga xos ta’lim metodini hosil qiladi.
Darslik – davlat ta’lim standarti, o‘quv dasturi, uslubiyati va didaktik talablari asosida belgilangan, milliy istiqlol g‘oyasi singdirilgan, muayyan o‘quv fanining mavzulari to‘liq yoritilgan, tegishli fanning asoslarini mukammal o‘zlashtirilishiga qaratilgan xamda turdosh ta’lim yo‘napishlarida foydalanish imkoniyatlari hisobga olingan nashr
Darslik tuzish har bir mutaxassisdan yuqori mas’uliyat, bilimdonlik, tajriba va bilim talab etadi va uni tuzishda quyidagilarga rioya qilish kerak:

  • har bir darslik yuksak g‘oyaviylik va ilmiylik asosida tuzilishi zarur. Dastur mazmuniga mos kelishi kerak;

  • qulay va ixcham bo‘lishi;

  • fikrlar aniq va ravshan, bilimlar jonli bo‘lishi;

  • uslubiy tomonlar kuchaytirilishi;

  • amaliy yo‘naltirilishi;

  • predmetlararo o‘zaro bog‘liqlik nazarda tutilishi zarur.



  • Har qaysi o‘quv fani uchun yaratiladigan darslikda ilmiy bilimlar tizimi va uning hajmi dastur talablariga hamda shu sinf o‘quvchilarining yosh xususiyatlariga mos keladigan bo‘lishi kerak.

  • Darslikda bayon kilingan ilmiy bilimlarning nazariy asoslari va g‘oyaviy yo‘nalishi tizimli va izchil bo‘lishi, darslikda keltirilgan dalillarning ishonchli bo‘lishi, ular to‘g‘ri tahlil, anik ta’rif etilishi, tegishli xulosalar chikarilishi hamda shu orqali o‘quvchilarda ilmiy dunyoqarash, eng yaxshi insoniy fazilatlar tarkib topishini ta’kidlashi lozim.

  • Nazariy bilimlar ishlab chiqarish amaliyoti bilan bog‘langan bo‘lishi kerak.

  • Darslikda bayon kilinayotgan materialning xarakteriga bog‘liq holda tegishli qoida va ta’riflar berilishi, dalillar keltirilishi hamda darslik yaxshi bezatilgan bo‘lishi, ba’zi materiallar rasm, sxema, diagramma va boshka illyustratsiyalar bilan boyitilishi talab etiladi.

  • Darslik o‘quvchilar tushunishi oson bo‘lgan jonli tilda yozilishi, ayni zamonda fikrlar anik va qisqa bo‘lishi kerak.

  • Darslikda ta’lim mazmunining muhim komponentlari o‘z ifodasini topgan bo‘lishi lozim: tabiat, jamiyat, texnika, insoniyat, faoliyat usullari, tushuncha va iboralar to‘g‘risidagi nazariy bilimlar, nazariya va qonuniyatlar, metodologik va qimmatli fikrlar bo‘lishi kerak.

  • Darslik materiallari o‘quvchilarda ilmiy dunyoqarash, ma’naviyat, axloqiy-hulqiy tushuncha va odatlarni shakllantirishga xizmat qiladi.

  • Unda materiallarning izchil, sistemali bayon etilishiga, bilish metodlari bilan uzviy bo‘lishiga e’tiborni qaratish kerak.

  • Darslikda o‘quvchi ijodiy qobiliyatini, bilish imkoniyatlarini oshirish, mustaqil bilishni shakllantirish yuzasidan topshiriqlar, ko‘rsatma, yo‘l-yo‘riqlar, tavsiyalar beriladi.

  • Metod – (grekcha “metodos” so’zidan olingan bo’lib, yo’l, ahloq usuli ma’nolarini anglatadi). Tabiat va ijtimoiy hayot hodisalarini bilish, tadqiq qilish usuli. Faoliyat, harakatning yo’li, usuli yoki qiyofasi, shakli, ko’rinishi.


  • Ta’lim metodi – o’qituvchining o’quvchilar bilan muntazam qo’llaydigan, o’quvchilarga o’z aqliy qobiliyatlarini va qiziqishlarini rivojlantirish, bilim va ko’nikmalarni egallash hamda ulardan amalda foydalanish imkonini beruvchi ish usuli. Belgilangan ta’lim berish maqsadiga erishish bo’yicha ta’lim beruvchi va ta’lim oluvchilar o’zaro faoliyatini tashkil qilishning tartibga solingan usullari majmuasidir.

  • Yozma bahslar” metodi


  • Bu metod o’quvchilarga o’quv xonasidagi tengdoshlari bilan birgalikda shu onda jamoatchilik fikrini to’lqinlantirayotgan mavzularda muloqotlarni rejalashtirish imkonini beradi. Uslub o’quvchilarning berilgan mavzu sohasidagi bilimlarini chuqurlashtirish sharoitini yaratish, munozara madaniyatini o’rgatish va o’z fikrini asoslash qobiliyatini rivojlatirishga xizmat qiladi.


  • Bu metoddan foydalanishda o’qituvchi o’quvchilarni baholash uchun asos xizmatini o’tovchi ajoyib materialga ega bo’ladi. Yozma bahslar uslubiyoti bunday muloqotlarni o’quv xonasidagi barcha o’quvchilar ishtirokida yozma shaklda o’tkazish imkonini beradi.

  • Mashg’ulotni o’tkazish tartibi:

  • O’quvchilar bahs mavzusi bilan oldin o’tkazilgan mashg’ulotda tanishadilar. Bahs arafasida o’qituvchi bo’lajak mavzu to’g’risida o’quvchilarga axborot berar ekan, bahslar qay yo’sinda o’tishini qisqacha tushuntiradi (bu, albatta, bahslar birinchi marta o’tkazilayotgan bo’lsa, juda ham muhimdir).

  • O’qituvchi guruh o’quvchilarini ikkiga ajratadi va ularni o’quv xonasining ikki tomoniga qator qo’yilgan stollar atrofiga yuzma-yuz holatda o’tkazadi va har bir guruh qatnashchilari qaysi nuqtayi nazarni himoya qilishlarini belgilaydi (masalan, 1 -guruh – ijobiy holat joriy qilinishi tarafdorlari, 2-guruh – bunga qarshilar).

  • Shundan so’ng o’qituvchi O’quvchilarni juftliklarga ajratadi, har bir juftlikda qarama-qarshi qarashlar tarafdorlari bo’lishi kerak. Juftliklarni tartib raqami yoki alifbo harflari bilan belgilanadi. Agar o’quv xonasida o’quvchilar soni toq bo’lsa, o’qituvchi munozaraga yetishmagan sherik huquqida qatnashishi mumkin. O’qituvchi 1-guruh o’quvchilariga (keltirilgan misolda – ijobiy holat joriy qilinishi tarafdorlari) har bir juftning raqami (harfi yoki ramzi) bilan belgilangan katak qog’oz varaqlarini tarqatadi

  • O’quvchilar o’quv xonasining ikki tomonida o’tirib, juftma- juft yozma muloqotni boshlaydilar. 1-guruh o’quvchilariga o’zlari makullayotgan nuqtai nazar foydasiga bitta ochiq dalilni shakllantirish uchun 5 daqiqa vaqt beriladi. Ular bu dalilni qog’oz varag’iga puxta tahrir qilingan paragraf shaklida yozadilar. Bu vaqtda 2-guruh o’quvchilari o’zlari bahs jarayonida bayon etishlari mumkin bulgan nuqtayi nazarlarini isbotlashlari mumkin.

  • Yozilgan varaqlar qarshi guruhdagi sheriklarga (ijobiy holatning joriy qilinishiga qarshi chiquvchilarga) beriladi. Ularga juftlik bo’yicha sheriklarining dalillariga qarshi javob topish va yozish uchun hamda o’z qarshi dalilarini bayon qilishlari uchun 8 daqiqa vaqt ajratiladi.

  • Dalillar almashishning bunday tartibi 2-3 marta takrorlanadi bunda har bir o’quvchi sherigining dalil-isbotiga javob qaytarishi va o’zining aks dalilini keltirishi shart. O’quvchilarning bilimlarini aniqlash uchun 3-4 raund etarlidir. Ohirgi raundda o’quvchilarga yakuniy paragrafni yozish imkoni beriladi. Shundan so’ng yozma ish yig’ib olinadi.

  • Bahslarni samarali yakunlashning eng qulay shakli – ikkala tomonga qaratilgan savoldir: “Qarshi tomonning eng yaxshi dalil- isbotlari qaysilar bo’ldi?” Har ikkala tomon vakillari qarshi taraf yozgan fikrlarni o’qib yuqoridagi savolga javob beradilar.

  • O’qituvchi ishni yakkama-yakka yoki juftlik bo’yicha baholashi mumkin. Agar o’qituvchi yozma ishni baholashni rejalashtirgan bo’lsa, bu haqda o’quvchilarni darsning boshidayoqogohlantirishi kerak.

  • Ta’lim muassasalaridagi mashg’ulotlarda yozma bahslar usulidan foydalanish davomida quyidagi jadval ko’rinishda keltirilgan tarqatma materialdan foydalanish mumkin:

Bunda o`quvchilar 2 guruhga ajratilib hozirgi kundagi amaldagi kitob darsliklar va elektron darsliklarning yaxshi va yomon taraflarini tahlil qilishadi. 1-guruh elektron darsliklarning avzal taraflarini misol qilib o`z fikrini barchaga yetkazib berishga xizmat qiladi.
2-guruh esa amaldagi kitob darsliklarni himoya qiladi.

Yüklə 23,25 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin