4-mavzu: Iqtisodiyotni rivojlantirishda kommunikatsiya majmui Reja



Yüklə 473,87 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/2
tarix04.02.2023
ölçüsü473,87 Kb.
#82789
  1   2
4-mavzu Iqtisodiyotni rivojlantirishda kommunikatsiya majmui Re



4-mavzu: Iqtisodiyotni rivojlantirishda kommunikatsiya majmui
 
Reja: 
1. Transport kommunikatsiyasining tuzilmasi. 
2. Respublika transport majmuasini tartibga solish. 
Tayanch so’z va iboralar: Transport tizimi, transport kommunikatsiyasi, passajir aylanmasi, yuk 
aylanmasi, tarnsport majmuasi, tashiladigan yuklarning hajmi,yuk tashishning o’rtachi masofasi, statik va 
dinamik og’irlik. 
1- savol bayoni: Temir yo’l transportining iqtisodiyotda tutgan o’rni 
Xalq xo’jaligida temir yo’l transportining yo’lovchilar hamda yuk tashishda salmog’i katta. Respublika 
temir yo’lida bu transport turi MDX doirasida qo’shni davlatlar bilan iqtisodiy aloqalarni amalga oshirishda 
muhim o’rin tutadi. O’zbekiston 1972 yilda qurilgan Qo’ng’irot-Beynov magistrali Qozog’iston orqali 
Rossiyaning Markaziy, Janubiy Ural mintakalariga tutashgan. Xovas-Aris magistrali ham mamlakatni 
Qozog’iston orqali Rossiyaning Sibir, Uzoq Sharq mintaqalari bilan, Toshkent-Turkmanboshi yo’li 
Turkmaniston bilan bog’laydi, Navoiy – Nukus yo’li Qozog’iston orqali Rossiyani bog’laydi.
1995 yilda respublikada xalq xo’jaligiga tegishli temir yo’llarning uzunligi 6,6 ming km, shu jumladan, 
umumiy foydalanadigan qismining uzunligi 3,5 ming km ortiq, asosan sanoat korxonalariga tortilgan 
(umumiy foydalanilmaydigan) temir yo’llarning uzunligi 3,1 ming km.ni tashkil etdi. 
O’zbekistonda dastlabki temir yo’l 1886-88 yillarda Farob stantsiyasidan Samarqandgacha yotkizilgan 
(Krasnovodsk-Chorjuy temir yo’lining davomi). Bu temir yo’l 1895-97 yillarda Qo’qongacha, 1899 yilda 
Toshkentgacha etkazildi. 1906 yilda Toshkent-Orenburg temir yo’li ishga tushirildi. 
1994 yil noyabrda O’zbekiston Respublikasida joylashgan temir yo’l korxonalari va muassasalari 
negizida «O’zbekiston temir yo’llari» davlat-aktsiyadorlik kompaniyasi tashkil etildi. O’zbekiston 
Respublikasi mamlakat mustaqilligi va iqtisodiyoti uchun ulkan ahamiyatga ega bo’lgan, Xitoy, Koreya, 
Yaponiya, Eron, Turkiya va G’arbiy Evropaning janubi bilan tutashtiradigan Transosiyo magistrali 
(Istanbul-Toshkent-Olmaoto-Pekin) qurilishida hissaboy ishtirok etmokda. Bu magistralning Tajan-Saraxs 
va Eronda Saraxs-Mashxad qismlari qurilib foydalanishga topshirildi (1996y. 13 may) va yo’lda poezdlar 
qatnovi boshlandi. Respublika quruvchilari uzunligi 133 km bo’lgan Tojan-Saraxs yo’lini qurishda faol 
qatnashdi. O’zbekiston temir yo’li kelajakda bu katta yo’lning markaziy bo’g’ini bo’lib qoladi. Bu yo’ldan 
Buxora-Beynov orqali Evropaga, Tajan-Saraxs orqali Yaqin Sharq mamlakatlariga chiqish mumkin. 
Respublika temir yo’l transportini rivojlantirish istiqbollarining Iqtisodiy Hamkorlik Tashkiloti mamlakatlari 
(Eron, Turkiya, Pokiston, Markaziy Osiyo davlatlari Afg’oniston, Ozarbayjon) o’rtasidagi katta rejasida 
belgilangan vazifalar bo’yicha hamkorlik yunalishlari ham ishlab chiqilmoqda.
«O’zbekiston temir yo’llari» 50 mingdan ortiq turli tipdagi yuk vagoni va Germaniyada tayyorlangan 
refrejeratorlarga, 1450 yo’lovchi tashiladigan vagonga ega. Kompaniyaning temir yo’ldan foydalanishga 
mas’ul bo’lgan Toshkent, Farg’ona, Buxoro, Orol bo’yi, Qarshi temir yo’l bo’limlari bor. 2001 yil umumiy 
foydalaniladigan temir yo’l transportida 66,2 mln.t yuk tashildi. 20 tonnali konteynerlar bilan yuk tashish 
respublikadagi 12 stantsiyada (Shumilov, Jizzax, Kakar, Marg’ilon, Andijon, Rauston, Ulug’bek, Tinchlik, 
Buxoro-2, Qarshi, Urgench)da amalga oshiriladi, kelajakda Nukus temir yo’l stantsiyasi shular jumlasiga 
kiradi.
Tashiladigan yuklarning asosiy qismini qurilish materiallari (umumiy tashiladigan yuk hajmining 21%i), 
paxta tolasi (3%), neft va neft mahsulotlari (35%), g’alla, tsement, kimyoviy mahsulotlar va mineral 
o’g’itlar, ko’mir, sabzavot va boshqa xalq xo’jaligi yuklari tashkil etadi. Yuk tashishda teplovozlar, 
yo’lovchilar tashishda teplovoz va elektropoezdlar xizmat ko’rsatadi. 2001 yil temir yo’l transportida 18,4 
mln. yo’lovchi tashildi. O’zbekistonda transport turlari bo’yicha yuk tashish tarkibi (umumiy hajmga 
nisbatan foiz hisobida). 
Avtomobil transporti va yo’llari. Respublika xalq xo’jaligining barcha tarmoqlari va mamlakat aholisi 
ehtiyojlarini qondirish darajasida rivojlangan avtomobil transportiga ega. Xalq xo’jaligining sanoat, qishloq 
xo’jaligi, qurilish, suv xo’jaligi, aloqa, savdo, sog’liqni saqlash, kommunal xo’jaligi, madaniyat, mudofaa va 
boshqa tarmoqlarida ixtisoslashtirilgan yirik avtotransport korxonalari mavjud. 
2015 yil respublikada umumiy foydalanadigan avtomobil transportida yo’lovchilar tashishga 
mo’ljallangan 16,7 ming avtobus, 5,5 mingdan ko’proq engil taksi mashinalari ishladi. Respublika bo’yicha 
2992 avtobus marshrutlarida (jumladan, 623 shaxar, 1798 shaxar, 572 shaxarlararo) avtobuslar qatnadi. 
Avtobuslar bilan 6 mln. ga yakin yo’lovchi tashiladi. Respublikada 27 avtovokzal, 120 avtostantsiya xizmat 
ko’rsatadi. Faqat shaxarlardagi avtobus marshrutlarida turli markadagi 3,65 minga yakin avtobus qatnaydi.


O’zbekiston va Qoraqolpog’iston xalq xo’jaligi tasarrufida turli maqsadlarga mo’ljallangan 200 migga 
yakin yuk avtomobillari, 45,4 ming avtobus, 50,9 ming engil avtomobil xizmat ko’rsatadi. Shuningdek, 
fuqarolarning shaxsiy mulki bo’lgan 801,2 ming engil avtomobil bor.
Yuk va yo’lovchilar tashuvchi umumiy foydalaniladigan avtomobil transportining yirik korxonalari 
«O’zavtotrans» davlat aktsionerlik korporatsiyasi tarkibiga kiradi. Korporatsiya 1993 yil yanvarda tashkil 
etilgan. Tarkibida aktsiyadorlar jamiyatlariga aylantirilgan, yo’lovchi tashishni amalga oshiridigan 99, yuk 
tashish bilan shug’ullanadigan 99 va aralash 67 avtokorxona bor. Bu avtokorxonalarda 14 mingdan ortiq 
avtobus, 24,6 ming yuk avtomobili (10 mingga yakini o’zi ag’daruvchi mashinalar) bo’lib, ularda 2001 yili 
420,6 mln.t ga yaqin yuk tashildi. Bu jami transport turlarida tashilgan umumiy yuk hajmining 24,7 foizini 
avtomobil transportida tashilgan yukning 36,8 foizini tashkil etadi.
Korporatsiyasining «O’ztashqitrans» savdo-transport birlashmasi va «O’zbekavtotur» firmasi xalqaro yuk 
tashish va yo’lovchilar qatnoviga xizmat ko’rsatadi. Keyingi yillarda korparatsiya aholiga avtotransport 
xizmati ko’rsatishni rivojlantirmoqda. Shaxarlararo yuk tashishni «O’zshaxarlararotrans» ishlab chiqarish 
birlashmasi korxonalari amalga oshiradi. Avtomobil transporti tizimida «Yo’lovchi» O’zbekiston 
aktsiyadorlik sug’urta kompaniyasi yo’lovchilarni sug’urta qilish ishlari bilan shug’ullanadi. Keyingi 
yillarda bozor iqtisodiyotidan kelib chiqib, yuk avtomobillari gaz yoqilg’isi bilan ishlashga o’tkazilmoqda.
O’zbekiston va Qoraqolpog’iston Respublikasi rivojlangan, zamonaviy talablarga javob beradigan, 
xalqaro, respublika mahalliy ahamiyatliga molik yo’l xo’jaligiga ega. Yo’l xo’jaligi tarmoqlararo 43,5 ming 
ishchi va muxandis-texnika xodim band. Respublikadagi avtomobil yo’llarining jami uzunligi 175 ming km 
dan ortiq. Umumiy foydalaniladigan avtomobil yo’llarining uzunligi 53,4 ming km. Ularning jumladan 3843 
kilometri xalqaro, 1980 kilometri davlat (respublika) ahamiyatliga, 23439 km mahalliy (viloyat) ahamiyatga 
ega yo’llardir. Shuningdek, respublikada idoralar (korxona, jamoa xo’jaliklari, xo’jalik tashkilotlari) ga 
qarashli yo’llar ham mavjud.
1992 yil 3 iyulda «Avtomobil yo’llari to’g’risida» O’zbekiston Respublikasi qonuni qabul qilindi. 1992 
yil fevralda O’zbekiston avtomobil yo’llarini qurish va undan foydalanish davlat-aktsiyadorlik kontserni 
(«O’zavtoyo’l») tuzildi. Kontsern tarkibida Qoraqalpog’iston Respublikasi va viloyatlar avtomobil yo’llari 
boshqarmalari, 532 ta yo’llarni asrash va ulardan foydalanish bo’limlari, «O’zyo’lloyiha» respublika yo’l va 
inshootlar qurish, qayta qurish va tamirlash bo’yicha loyiha- qidiruv instituti, ko’prik temir – beton 
qurilmalari zavodi va boshqa korxonalar bor. 
XX-asr boshida O’zbekistonda 27 ming km yo’l bo’lib, 
asosan ot-arava, karvon va yo’lovchilarga mo’ljallangan, shundan faqat 2 ming km ga shag’al yotkizilgan 
edi. Respublika mustaqillikka erishgandan keyin mavjud avtomobil yo’llarni xalqaro andozalarga moslash, 
ularni saqlash va ta’mirlash, yangi barpo etilayotgan sanoat rayonlarini xalqaro magistrallar bilan 
bog’laydigan yo’llar qurilishi masalalariga etibor kuchaydi. Bu borada republika Xitoy va Pokistonga 
chiqish imkoniyatini beruvchi Andijon-Ush-Ergaitom-Qashqar avtomobil yo’lini ishga tushirishda (1997yil 
21iyul) Hind okeaniga chiqishga imkon beradigan Termiz-Xirot-Karachi avtomobil yo’li qurilishida o’z 
ulushi bilan qatnashmoqda. Respublikaning o’zida Farg’ona vodiysi bilan Toshkent vohasini Kamchik 
davoni (tankel) orqali bog’laydigan yirik avtomobil yo’li Hamda Qo’ng’irot-Beynov avtomagistrali qurilishi 
jadal olib borilmoqda.
Respublikada jami yo’llarning 95,6% iga qattiq qoplamalar yotqizilgan, jumladan, tsement-beton 
qoplamali yo’llar 0,8%ni (336 km), asfalt-beton koplamali yo’llar 49,6% (21819km), qora shag’alli va qora 
qoplamali yo’llar 40,6% (17796 km)ni tashkil etadi.
Havo, suv va boshqa transport vositalari. O’zbekiston jahondagi ko’p mamlakatlarning poytaxtlari, yirik 
shaxarlar, sanoat markazlari bilan havo yo’llari orqali bog’langan. 
Respublikaning havo transporti-fuqaro aviatsiyasi tarixi 1920 yillardan boshlanadi. 1924 yil 12 mayda 
uzunligi 800 km bo’lgan Toshkent-Avliyoota (Jambul)-Pishpek (Beshkek)-Olmaota marshrutida dastlabki 
yo’lovchilar tashish reysi amalga oshirildi. O’sha yili uzunligi 450 km bo’lgan Kogon-Oktukay-Darg’onota-
Xiva hamda Buxoro-Termiz-Dushanbe havo yo’llari ochildi. 1930 yildan Toshkent –Moskva yo’lida 
samolyotlar muntazam qatnay boshladi. 
Aviatsiyadan qishloq xo’jaligi zararkunandalariga qarshi ko’rashda va sanitariya maqsadlarida ham 
foydalanildi. 
Respublika mustaqillikka erishganidan keyin 1992 yildan sobiq ittifoq tasarrufida bo’lgan O’zbekiston 
Fuqaro aviatsiyasi boshqarmasi, fuqaro aviatsiyasining 243-ta’mirlash zavodi, «Aviaqurilish» birlashmasiga 
qarashli «Aviamaxsusmontajsozlash» negizida «O’zbekiston havo yo’llari» milliy aviakompaniyasi tashkil 
etildi. 


Respublikaning, ayniqsa, xorijiy mamlakatlar bilan tashqi iqtisodiy, turistik aloqalarini yo’lga qo’yishda 
O’z havo transporti muhim rol o’ynamoqda. «O’zbekiston havo yo’llari»ning bir qancha Evropa va Osiyo, 
Amerika mamlakatlarida vakolatxonalari ochildi. 1993-95 yillarda 18 ta yangi xalqaro marshrutlarda 
samolyotlar qatnovi yo’lga qo’yildi: 1993 yildan Toshkentdan MDX dan tashqari London, Manchester, 
Frankfurt-Mayn, Tel-Aviv, Sharja, Jidda, Istanbul, Karachi, Dexli, Kuala-Lumpur, Bangkok, Pyokin, Afina, 
Amstyordam, Seul va Nyu-York shaxarlariga muntazam xalqaro aviareyslar, Xalab (Amppo), Singapur 
Hamda Osiyo va Evropaning ko’pgina mamlakatlariga yo’lovchi tashish reyslari bajariladi. 
«O’zbekiston Havo yo’llari» milliy aviakompaniyasi Germaniya, Frantsiya, Rossiya firmalari bilan turli 
sohalarda hamkorlik qilmoqda. 1993 yildan shunday hamkorlik natijasida Evropaning yirik «Erbas indastri» 
kontsernidan «O’zbekiston Havo yo’llari» milliy aviakopaniyasi sotib olgan «Erbas»-A-310-300 avtobuslari 
xalqaro marshrutlarda yo’lovchilarga xizmat ko’rsata boshladi.
«O’zbekiston Havo yo’llari» aviakompaniyasi va Nukusdagi bo’linmasi xilma-xil tipdagi havo 
kemalariga ega: qishloq xo’jalik ishlariga mo’ljallangan «AN-2», mahalliy (respublika ichida) havo 
yo’llarida qatnaydigan «AN-24», «YaK-40», xalqaro klassdagi «IL-76», «IL-62», «IL-86», «TU-154», «A-
310» kabi samolyotlar, vertolyot parkida «MI-2», «MI-8», «KA-26» kabi mashinalar bor. Respublikada 
«AN-2» samolyoti, «MI-2», «MI-8», «KA-26» vertolyotlaridan iborat maxsus maqsadlardagi aviatsiya parki 
qishloq xo’jaligi, tibbiy-sanitariya xizmati, meteorologiya, geologiya-qidiruv, gaz sanoati va boshqa 
sohalarda unumli ishlatiladi. 1996 yildan «BOING-757» va «BOING-764» samolyotlari, mahalliy havo 
yo’llarida IL-114, Rj-85 samolyotlaridan foydalanilmoqda.
«O’zbekiston Havo yo’llari» milliy aviakompaniyasi tarkibida 12 zamonaviy aerovokzal (aeroport)bor. 
Bular Toshkent. Samarkand, Andijon, Buxoro, Navoiy, Namangan, Nukus, Termiz, Urganch, Farg’ona, 
Qarshi, Qo’qon shaxarlarida. Sergeli, Uchkuduq, Zarafshon, Sariosiyo, Shaxrisabz, Ko’ng’irot, Turtkul, 
Mo’ynoq shaxarlaridagi aeroportlar viloyat markazidagi aeroportlarga qaraydi, «YaK-40», «AN-24» 
samolyotlarini qabul qilishga moslashtirilgan.
Viloyat markazlaridagi aeroportlar «TU-154»,Samarqand, Namangan, Urganch, Termiz aeroportlari «IL-
62», «IL-76», Nukus aeroporti «IL-86», «A-313» aerobuslarni qabul qilishga qodir. 
Toshkent, Samarkand, Termiz, Nukus aeroportlari xalqaro maqomga ega. Respublika Xukumati qaroriga 
ko’ra, yangi yirik xalqaro aeroport, Uchkuduqda jahondagi eng ilg’or andozalarga mos keladigan katta 
aeroport qurilishi boshlandi. 
XX-asr boshlarida Amudaryo va Orol dengizidagi suv yo’llari bo’ylab yuklar va yo’lovchilarning ancha 
qismi tashilgan. 1924 yilda kema va qayiqlar qatnaydigan suv yo’llarining umumiy uzunligi 887 km edi. 
Amudaryo xarbiy floti, «Xiva», «Merkuriy» aktsiyadorlik jamiyatlari kemalarida, shuningdek xususiy 
qayiqlarda yo’lovchilarga xizmat ko’rsatilgan, zarur yuklar tashib berilgan. O’sha davrda O’rta Osiyo suv 
yo’llarida umumiy yuk ortish quvvati 7 ming t bo’lgan kema va 50 barja, umumiy yuk ortish quvvati 24 
ming t bo’lgan 1500 kayik bor edi. 1980 yilda O’zbekistonda suv yo’llarining umumiy uzunligi 2800 km ga 
etdi. Amudaryo Panji (Tojikiston) bandargoXidan Mo’ynoqqa qadar paraxodlar qatnovi amalga oshirildi. 
Daryo suvining kamayishi va Orol dengizining qurib borishi natijasida suv yo’llari keskin qisqardi, 
ammo shunga qaramay 1980 yili daryo transportida 1420 ming t. yuk tashildi. O’rta Osiyo respublikalari 
mustaqillikka erishganlaridan keyin O’rta Osiyo paroxodchiligi Turkmaniston, O’zbekiston, Tojikiston 
o’rtasida taqsimlandi. 1994 yil may oyida O’zbekiston Respublikasida joylashgan daryo floti bo’linmalarini 
boshqarish tartibi qayta tashkil etildi. O’rta Osiyo paroxodchiligining O’zbekistondagi bo’linmalari negizida 
«Termiz daryo porti», «Xorazm daryo floti», «Qoraqalpog’iston daryo floti» ishlab chiqarish birlashmalari 
tashkil etildi. «O’zavtotrans» korparatsiyasi hududida daryo floti ishini muvofiqlashtirish bo’yicha bosh 
boshqarma (Toshkentda) tuzildi. Respublikada Termiz daryo porti, Sharlovuk, To’rtko’l, Beruniy, Qaratov, 
Xo’jayli bandargoxlari, Amudaryo orqali To’rtko’l-Xonka, Chalish-Beruniy suzma ko’priklari, Xo’jayli 
kema tamirlash zavodi ishlab turibdi. Termiz daryo porti yiliga 2,5 mln. t. yukni qabul qilish - jo’natish 
quvvatiga ega. U Afg’onistonning Xayraton bandorgoxi orqali eksport-import yuklarini etkazib berishda 
xalqaro ahamiyatga molik. Respublika daryo flotida 150 ga yaqin teploxod, shuningdek barjalar, 
zemlesoslar, suzuvchi ekskavatorlar, port kranlari va boshqa yordamchi kemalar, texnika vositalari bor. 
Respublika suv yo’llarining umumiy uzunligi 1000 km ga yakin. Xalq xo’jaligi yuklari asosan Termiz-
Xayraton, Sharlovuk-To’rtko’l, Xo’jayli-To’rtko’l, Xo’jayli-Beruniy, Koratov-Taxiyatosh yo’nalishlarida 
tashilmoqda. O’zbekistonning port va bandorgoxlari temir yo’llar bilan bog’langan. 
Respublikada truboprovod transporti ham alohida o’rin tutadi. O’zbekistonda 20 km uzunlikdagi birinchi 
nefteprovod 1905 yil Chimyon neft konidan Vannovsk (hozirgi Oltariq) neftni qayta ishlash zavodi tortilgan. 
Keyinchalik Farg’ona vodiysi, Surxondaryo viloyatida yangi neft konlari ochilishi bilan transportning bu 


turi jadal rivojlantirildi. Neft konlaridan Farg’ona va Oltariq neftni qayta ishlash zavodlariga umumiy 
uzunligi 228,5 km bo’lgan nefteprovodlar qurildi. Respublika janubida-Surxondaryo viloyatida 1947 yil 
Lalmikor - Qumko’rg’on va 1969 yil Amudaryo- Amu-Zang liniyalari barpo etildi (umumiy uzunligi 40 
km). Qashqadaryo yangi neft konlari ochilganidan keyin 1967 yil G’arbiy-Toshloq-Qashqadaryo statsiyasi 
(3,3 km) Shimoliy O’rtabulok-Oltingugurt zavodi (72 km) nefteprovolari ishga tushirildi. 1994-1997 
yillarda uzunligi 100 km bo’lgan Ko’kdumaloq-Buxoro neftni qayta ishlash zavodi nefteprovodi qurilib, 
ishga tushirildi. Farg’ona neftni qayta ishlash zavodini xom ashyo bilan uzluksiz ta’minlashga xizmat 
qiladigan Kamchik davoni orqali o’tadigan Xonobod-Angren nefteprovodi qurulishini loyihalash ishlari olib 
borilmoqda. Buxoro, Qashqadaryo viloyatlarida ulkan gaz konlarining topilishi va ishga tushirilishi bilan 
O’zbekistonda gazprovod transporti rivoj topdi. 
Shaxar yo’lovchilar tashish transporti 
Respublika shaxarlarida aholiga yo’lovchilarni belgilangan marshrutlarda tashiydigan jamoat ko’cha 
transporti-avtobus, tramvay, trolleybus, er osti transport (metropoliten), engil avtomobil transporti (taksi) 
xizmat ko’rsatadi. Shaxar yo’lovchilar tashish transportining ijtimoiy turi XIX-asrning ikkinchi yarmida 
yirik shaxarlarda paydo bo’lgan ko’psonli izvoshlar edi. 1901 yilda Toshkentda konka - tor temir yo’li 
izidan otlar sudraydigan bir vagonli aravachalar dastlabki shaxar transporti, 1912 yil birinchi tramvay qatnay 
boshladi. 1913 yili tor izli tramvay yo’lining uzunligi 38 km ga etkazildi. Unda 68 tramvay vagoni qatnadi, 
27 mln. yo’lovchi tashildi. 
Trolleybus qatnovi 1947 yil Toshkentda boshlandi (trolleybus yo’li uzunligi 18 km, 10 ta mashina). 
Keyingi yillarda Samarqand (1967), Olmaliq (1968), Farg’ona (1970), Andijon (1971), Namangan (1973), 
Buxoro (1987), Nukus (1992), Urganch (1997), Jizzax(1997) shaxarlarida ham trolleybuslar qatnay 
boshladi. Trolleybus yo’llarining umumiy uzunligi 403 km (1998 Toshkent shaxrisiz), shu shumladan, 
Andijonda (72,2 km) Buxoroda (30,7 km), Namanganda (65,5 km), Nukusda (15 km) Olmaliqda (53,2 km), 
Samarqandda (65,5 km), Farg’onada (56 km), Uranchda (5 km), Jizzaxda (14 km), Toshkent shaxrining 
o’zida esa 296,5 km. 1997 yilda Xivaning 2500 yilligini nishonlash arafasida Urganch shaxrida aeroport 
bilan temir yo’l vokzalini bog’laydigan trolleybus yo’li va 25 km li Urganch-Xiva trolleybus yo’li ishga 
tushirildi.
Tramvay qatnovi Toshkent shaxrida rivojlangan. Tramvay yo’llarinig uzunligi 293,1 km, 1995 yilda 23 
marshrutda o’rtacha 293 tramvay (vagon) yo’lovchilarga xizmat ko’rsatdi. Toshkent shaxrining o’zida 
tramvay va trolleybuslar bir kunda 1 mln. dan ortiq yo’lovchiga xizmat ko’rsatadi.
Avtomobil yo’lovchilar transporti muhim o’rinda turadi. 85 shaxar va shaxarchalarga ichki shaxar 
avtobus va engil taksi qatnovi yo’lga qo’yilgan, shaxarlarda 670 dan ortiq marshrutda avtobuslar qatnaydi. 
Nukus shaxarida 70-yillik arafasida yo’lovchilarni yangi marshruti avtobuslari foydalanishga topshirish 
asosida umumiy hajmining 75% dan ko’prog’i avtobus va engil hamda mikroavtobus taksilarga to’g’ri 
keladi. 
Metropoliten yo’lovchilarga xizmat ko’rsatishda tabora katta ahamiyat kasb etmokda. Respublikada 
metro qurilishi Toshkent shaxrida 1972 yildan boshlandi. Uning uzunligi 12,2 km bo’lgan «Sobir 
Raximov»-«Maksim Gorkiy» statsiyalari 1-yo’lining birinchi navbati 1997 yil 6 noyabrda, 4,6 km li 2-
navbati 1980 yil 18 avgustda ishga tushirildi. Toshkent metropolitenining ikkinchi yo’li «Mashinasoz»-
«Beruniy» statsiyalari 1984-91 yillarda 4 navbat bilan bosqichma-bosqich foydalanishga tushirildi (uzunligi 
qariyb 15 km). Toshket metropolitenining 3-yo’li shaxar markazini Yunusobod daxasi bilan bog’laydi. 
Uzunligi 14 km bo’lgan bu yo’l ham ishga tushirildi. Metropolitenda sutkasiga o’rtacha 300-500 ming 
yo’lovchi tashiladi.
Transport va kommunikatsiya infratuzilmasini rivojlantirish bo’yicha loyihalarni amalga oshirishga 
yo’naltirilgan mablag’lar investitsiyalar umumiy hajmida muhim o’rin egalladi. 2010 yilda faqat avtomobil 
yo’llarini qurish va rekonstruktsiya qilish uchun 378 million dollarga teng bo’lgan mablag’ o’zlashtirildi va 
bu 2009 yilga qaraganda 31,5 foiz ko’p demakdir. Shuning hisobidan mamlakatimizda 270 kilometrlik 
zamonaviy avtomobil yo’li foydalanishga topshirildi.
O’zbekiston milliy avtomagistrali loyihasi tarkibiga kiradigan tsement-beton qoplamali 222 
kilometrlik avtomobil yo’lini qurish va rekonstruktsiya qilish uchun Osiyo taraqqiyot banki bilan 600 
million dollar miqdorida kredit mablag’larini jalb qilish to’g’risida shartnoma imzolandi.
2010 yilda xalqaro transport logistika markazlarini rivojlantirishga doir ishlar davom ettirildi. Navoiy 
shahridagi aeroportda foydalanishga topshirilgan “Navoiy” xalqaro intermodal logistika markazining yuk 
terminali orqali 50,1 ming tonna yoki 2009 yilga qaraganda 3 barobar ko’p yuk tashildi.


Havo transporti va temir yo’l parklarini yangilash ishlari davom ettirilmoqda. O’tgan yili “Eyrbas 
indastri” kompaniyasining 6 ta A-320-200 rusumli samolyoti, 8 ta zamonaviy elektrovoz sotib olindi, 1 ming 
790 ta yuk tashiydigan va 38 ta yo’lovchi tashiydigan vagonlar qurildi, ta’mirlandi va modernizatsiya 
qilindi.
2011 yilgi va istiqbolga mo’ljallangan iqtisodiy dasturni amalga oshirishda infratuzilmani, transport 
va kommunikatsiya qurilishini kompleks va jadal ravishda rivojlantirish ustuvor yo’nalishga aylanishi 
darkor.
Bu muhim ustuvor vazifani izchil amalga oshirish uchun 2015 yilgacha bo’lgan davrga 
mo’ljallangan maxsus dastur ishlab chiqilgan bo’lib, u iqtisodiyot tarmoqlari va mamlakatimiz hududlarini 
istiqbolli rivojlantirish bo’yicha amalga oshirilayotgan dastur bilan uzviy bog’liqdir. 
2011 yilda ushbu maqsadlar uchun 2010 yilga qaraganda 1,4 barobar ko’p, ya’ni 547 million 
dollardan ortiq kapital qo’yilmalarni yo’naltirish, xalqaro talab va standartlarga javob beradigan 302 
kilometrlik avtomobil yo’llarini foydalanishga topshirish ko’zda tutilmoqda. 
Toshkent – Andijon avtomobil yo’lining «Qamchiq» dovoni orqali o’tadigan tog’li uchastkasini 
rekonstruktsiya qilish, bu erda 4 polosali, tsement-beton qoplamali yo’l qurilishi bo’yicha ishlarni 
jadallashtirish zarurligiga qaratmoqchiman. Biz Farg’ona vodiysi mintaqalarini mamlakatimizning boshqa 
mintaqalari bilan yil davomida ishonchli va kafolatli bog’lab turadigan transport aloqasini ta’minlashimiz 
zarur. 
2011 yilda transport va kommunikatsiya qurilishiga Osiyo taraqqiyot banki, Islom taraqqiyot banki, 
Quvayt arab iqtisodiy hamkorlik jamg’armasi va OPEK jamg’armasi tomonidan 152 million dollardan ortiq 
mablag’ ajratilishi ko’zda tutilmoqda. 
Joriy yilda temiryo’lchilarimiz oldida ham ulkan vazifalar turibdi. Xususan, Jizzax – Yangier 
yo’nalishi bo’yicha elektrlashtirilgan ikki yo’lli temiryo’l tarmog’i va Yangier – Farhod yo’nalishi bo’yicha 
elektrlashtirilgan bir yo’lli temiryo’l tarmog’i qurilishini nihoyasiga etkazish, Maroqand – Qarshi va Qarshi 
– Termiz yo’nalishi bo’yicha strategik ahamiyatga ega bo’lgan temiryo’l tarmoqlarini elektrlashtirish 
loyihalarini amalga oshirishga kirishish zarur. Bu, o’z navbatida, sarf- xarajatlarni 20 foizga kamaytirish va 
yo’lovchi hamda yuklarni manzilga etkazish tezligini 1,3 barobar oshirish imkonini beradi.
2010 yilda tashkil etilgan “Angren” logistika markazini yanada rivojlantirishni ko’zda tutish, joriy 
yilda “Qamchiq” dovoni orqali kamida 5 million tonna yuk tashishni ta’minlash zarur. Buning uchun 
Hukumat ushbu markazning konteyner bilan keladigan yuklarni qabul qilib olish, saqlash va jo’natish 
quvvatini oshirish, uni Samarqand avtomobil zavodida ishlab chiqarilayotgan “MAN” avtotyagachlari bilan 
ta’minlash bo’yicha kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirishi kerak. 
Shuningdek, hozirgi vaqtda xalqaro transport logistikasining global tarmog’ida barqaror o’rin 
egallagan “Navoiy” aeroporti bazasidagi Xalqaro logistika markazini yanada rivojlantirishni ta’minlash 
darkor. Joriy yilda “O’zbekiston havo yo’llari” milliy aviakompaniyasi mazkur aeroport operatori bo’lmish 
“Korean Eyr” kompaniyasi bilan hamkorlikda havo qatnovlari geografiyasini yanada kengaytirish, aeroport 
infratuzilmasini takomillashtirish va hajmi tobora ortib borayotgan yuklarni tashish uchun samolyotlar 
sonini ko’paytirish ishlarini davom ettirishi zarur. 
O’zbekiston milliy avtomobil magistralini qurish va rekonstruktsiya qilish bo’yicha loyihalar 
doirasida 302,5 kilometr uzunlikdagi yo’lga zamonaviy qoplama yotqizilib, rekonstruktsiya qilindi. 
Toshkent va Buxoro shaharlari aeroportlarining mahalliy yo’nalishlarda xizmat ko’rsatadigan yo’lovchi 
terminallari foydalanishga topshirildi. 
Toshkent — Samarqand yo’nalishida mazkur ikki shahar o’rtasidagi 344 kilometr masofani atigi 2 
soatda bosib o’tadigan, yuqori tezlikda harakat qiladigan “Talgo-250” yo’lovchi elektr poezdlari qatnovi 
yo’lga qo’yildi.
Bu poezdlardan foydalanish maqsadida temir yo’l infratuzilmasini modernizatsiya qilish va 
takomillashtirish bo’yicha keng ko’lamdagi ishlar amalga oshirildi. Jumladan, 600 kilometr uzunlikdagi 
yo’llar qaytadan tiklandi, 68 kilometrdan iborat yangi temir yo’llar yotqizildi, Toshkent va Samarqand 
shaharlari temir yo’l vokzallari rekonstruktsiya qilindi va qaytadan jihozlandi. 
O’tgan yil mobaynida telekommunikatsiya tizimini rivojlantirishga qaratilgan bir qator loyihalarni 
amalga oshirish ishlari davom ettirildi. Xususan, Jizzax — Bulung’ur yo’nalishi bo’ylab 73 kilometr 
uzunlikdagi optik tolali aloqa liniyasi o’tkazildi, mobil aloqa va Internet tarmog’i ko’lami tobora faol 
kengayib bormoqda. Yurtimizda aholiga raqamli televidenie xizmati ko’rsatish hajmi 38 foizga etgani ham 
shu boradagi ulkan ishlarimizning amaliy natijasidir. 


2011 yilda logistika markazlari faoliyati jadallashdi. Xususan, “Navoiy xalqaro intermodal logistika 
markazi” orqali 50 ming tonna yuk tashildi. “Angren logistika markazi” yopiq aktsiyadorlik jamiyati 
tomonidan Qamchiq dovoni orqali 4 million 200 ming tonna, ya’ni 2010 yilga nisbatan 1,3 barobar ko’p yuk 
tashildi. 

Yüklə 473,87 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin