Məhərrəmov A. M., Nəsibov Ş. S., Allahverdiyev M.Ə



Yüklə 0,72 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə7/8
tarix02.03.2017
ölçüsü0,72 Mb.
#10024
1   2   3   4   5   6   7   8

83 

 

Şəkil 24. Heminal qarşılıqlı spin-spin sabitinin 

rabitələr arası bucaqdan asılılığı. 

 

Visinal sabit

. Visinal təsir dedikdə üç rabitəarası  təsir başa 

düşülür. Məsələn, iki qonşu karbon atomu yanında protonların 

qarşılıqlı təsiri H-C-C-H. Visinal sabitlər müsbət işarəlidir və  0-

20 Hs intervalındadırlar. 

 

CH-CH (sərbəst fırlanma)  



6-8 Hs 

CH-CH (tsiklopentan)  

4-5 Hs 

CH

a



-CH

a

 (tsikloheksan)  



8-10 Hs 

CH

a



-CH

e

 (tsikloheksan)  



2-3 Hs 

CH

e



-CH

e

 (tsikloheksan) 



2-3 Hs 

CH-CH=0  

2-3 Hs 

= CH-CH=0  



6 Hs 

CH-OH  


3-7 Hs 

CH-NHCO  

5-9 Hs 

CH-SH  


8 Hs 

CH=CH (sis)  

6-12 Hs 

CH=CH (trans)  

12-18 Hs 

= CH-CH  

4-10 Hs 


 

84 

= CH-CH=  

9-13 Hs 

Visinal sabitlərin əvəzedicilərin elektromənfiliyindən asılılığı 

çox azdır. Ancaq Karplus tərəfindən tapılan visinal sabitin iki 

üzlü bucaqdan asılılığı çox işlənilir (şəkil 25). 

 

90

0



,

28

,



0

cos


5

,

8



J

2

3



θ



θ

=



                     (6) 

180


90

,

28



,

0

cos



5

,

9



J

2

3



θ



θ

=



                    (7) 

 

Şəkil 25. Visinal qarşılıqlı spin-spin sabitinin 

rabitələr arası bucaqdan asılılığı. 

 

İkiqat rabitə yanında protonlarda visinal sabitlərin qiyməti 



trans-izomer üçün yüksəkdir. Tsiklik birləşmələrdə C=C–H valent 

bucağı azaldıqca visinal sabitin qiyməti artır. 



Uzaq təsir

. Uzaq təsir dedikdə dörd və ya daha çox rabitə-

arası qarşılıqlı təsir başa düşülür. Sabitlərin mütləq qiymətləri   0-

4 Hs intervalındadır və dörd rabitə arası sabitlər mənfi, beş 

rabitələr arası isə müsbət işarəlidir. 

 

 



85 

CH=C-CH  

1-2 Hs 

CH

≡C-CH  



2-3 Hs 

CH-C=C-CH  

1-2 Hs 

CH-C


≡C-CH  

2-3 Hs 


 

Göründüyü kimi belə qarşılıqlı təsir müəyyən qiymətə o vaxt 

çatır ki, dörd və ya beş rabitədən biri qoşa rabitə və ya sadə dörd 

rabitə W-şəklində müstəvidə yerləşir. 

 

H

C



C

C

H



 

 

Bəzi hallarda bu təsir xəttin parçalanmasında deyil, ancaq 



onun enlənməsilə özünü büruzə verir. 

İki və ya daha çox qarşılıqlı  təsirdə olan protonlardan ibarət 

olan sistem spin-sistemi adlanır. Molekulun tərkibində bir neçə 

spin sistemi ola bilər. Sistemdəki nüvələr əlifbanın baş hərfləri ilə, 

ekvivalent protonların miqdarı isə onların altında rəqəmlərlə  işarə 

edilirlər.  Əgər qarşılıqlı  təsirdə olan protonların kimyəvi 

sürüşmələrinin fərqi herslə, onların spin-spin sabitindən altı və ya 

daha çoxdursa, onda belə protonlar əlifbanın bir-birindən aralı 

yerləşən hərfləri ilə işarə edilir, məsələn, AX, A

2

X, AMX, AX



2

 və 


s. 

 

10



J

J

J



b

a

>



.                                   (9) 

 

Yuxarıda göstərilən nisbət azaldıqca protonlar yanaşı 



hərflərlə işarə edilirlər. Məsələn, AB, A

2

B, ABC və s. (şəkil 26). 



Eyni kimyəvi sürüşməsi və  fərqli qarşılıqlı spin-spin təsiri 

sabiti olan spin sistemini AA

1

, BB


1

  və ya AA

1

XX

1



 kimi işarə 

edirlər. 



 

86 

AX və  A


2

 sistemlərini birinci tərtibli spektrlərin nümunəsi 

kimi göstərmək olar. Ümumi halda birinci tərtibli spektrlər 

haqqında iki şərt ödənildikdə demək olar. Birincisi, yuxarıdakı 

nisbət ödənildikdə  və ikincisi, hər bir proton qonşu qrup pro-

tonları ilə eyni cür qarşılıqlı  təsirdə olduqda, bu zaman NMR 

spektri aşağıdakı keyfiyyətlərə malikdir: 

 

Şəkil 26. PMR spektrlərində AX spin sistemindən  

A



sisteminə keçid zamanı dəyişikliklər. 



 

 



ekvivalent protonlar bir iti siqnal verirlər; 

 



xəttin multipletliyi qonşu protonların sayı üstəgəl birə 

bərabərdir; 

 

87 

 



multipletin siqnalları kimyəvi sürüşmə ətrafında simmetrik 

yerləşir və bir-biri arasında məsafə spin qarşılıqlı sabitinə 

bərabərdir; 

 



multiplet siqnallarının nisbi intensivliyi parçalanma 

əmsalına (x+1)

n

 (n – qonşu atomların miqdarı) mütənasibdir. 



Əgər yuxarıda göstərilən hər iki şərt ödənilmirsə, onda yuxarı 

tərtibli spin sistemi ortalığa çıxır. Yuxarı tərtibli spektrlərin inter-

pretasiyası çətinləşir və buna görə də onları sadələşdirən üsullar-

dan istifadə edirlər. 

Çətin spektrin sadələşdirilməsi yuxarıda verilən nisbətin ar-

tırılması ilə  əldə edilə bilər. Cihazın işçi tezliyinin artırılması 

siqnallar arasındakı məsafəni artıraraq spin sabitlərini dəyişilməz 

saxlayır (şəkil 27). 

 

Şəkil 27. 

γ-Xloryağ turşusunun müxtəlif tezlikli cihazlarda əldə olunan 



 

88 

PMR spektrləri. 

 

NMR spektrlərini sadələşdirmək üçün deyterium 



birləşmələrdən istifadə edilə bilər. Bu zaman spektrdə 

deyteriumla  əvəzlənmiş hidrogen siqnalları yoxa çıxır, və H-D 

spin sabitləri 6,55 dəfə müvafiq H-H sabitlərindən azdır. 

Həlledicilərin dəyişməsi də kimyəvi sürüşməni dəyişdirir, 

amma spin sabitinə həlledici praktiki təsir etmir. 

Yuxarıda verilən (9) nisbəti dəyişmək üçün lantanoid sürüş-

mə reagentlərindən (LSR) istifadə edirlər. Bu reagentlər 

bölünməmiş elektron cütlü heteroatomlu üzvi birləşmələrlə 

komplekslər  əmələ  gətirirlər. Molekula paramaqnit atomların 

daxil edilməsi  əlavə lokal maqnit sahələrinin  əmələ  gəlməsinə 

çıxararaq müxtəlif protonların ekranlaşmasına öz təsirini göstərir. 

Bu zaman spin sabitləri toxunulmaz qalır (şəkil 28). 

 

Şəkil 28. 2,2-Di(trifluormetil)-1-dimetilkarbomoilmetoksiaziridinin 

PMR spektri (a) və LSR iştirakı ilə (b). 

 

89 

 

Bəzi hallarda spektri sadələşdirmək üçün spin-spin qarşılıqlı 



təsiri aradan çıxartmaq lazım gəlir. Spin qarşılıqlı  təsirin aradan 

çıxarılmasının universal və eksperimental asan əldə olunan üsulu 

ikiqat rezonans üsullarıdır.  İkiqat rezonans zamanı nümunəyə, 

qarşılıqlı  təsirdə olan nüvələrin birindən rezonans tezliyinə 

bərabər olan radiotezlikli bir sahə yönəldilir. Bu zaman sistemin 

energetik səviyyələrinin dəyişməsi baş verir. Əgər təsirə  məruz 

qalan nüvələr bir izotopa aid edilirsə, belə rezonans homonüvəli 

adlanır, müxtəlif nüvələrə aid edilirsə, heteronüvəli ikiqat 

rezonans adlanır.  İkiqat rezonansın eksperimental üsulları 

həyəcanlandırıcı sahənin gərginliyinə görə  fərqlənirlər: tam və 

seçici  şəkildə spin-spin qarşılıqlı  təsirinin qırılması, spin-tiklinq, 

nüvə Overxauzer effekti və İNDOR. 

 

4.4. Siqnalların inteqrallanması 



 

Rezonans siqnallarının altındakı sahə rezonansda olan 

nüvələrin sayına mütənasibdir. Toluolun PMR spektrində 

siqnalların sahəsi fenil və metil protonlarının sayının nisbəti (5:3) 

ilə uyğundur. Rezonans əyrilərinin inteqrallanmasını  həm 

mexaniki (məsələn, planimetrlə), həm də elektron qurğunun 

köməyilə aparmaq olar (şəkil 29). Axırıncı inteqrallama üsulu ilə 

pilləli  əyri alınır və pillələrin hündürlüyü siqnalların sahələrinə 

uyğundur. 


 

90 

 

Şəkil 29. Toluol protonlarının siqnallarının inteqrallanması. 

İnteqraldan aşağıdakı informasiyanı almaq olar: 

a) maqnit nüvəli (

1

H,



19

F, 


31

P və s.) elementlərin miqdari analizi; 

b) molekulda ekvivalent nüvələrin miqdarının təyini; 

c) miqdari izotop analizi; 

ç) sadə və dayanıqlı qatışıqların miqdari analizi; 

d) enantiomerlik (optiki təmizlik). 

 

4.5. Müxtəlif sinif üzvi birləşmələrin 



PMR spektrlərinin xüsusiyyətləri 

 

Doymuş karbohidrogenlər və onların törəmələri. 

Açıq 

zəncirli doymuş karbohidrogenlərin PMR spektrlərində metil və 



metilen qruplarının siqnallarının kimyəvi sürüşmələrinin 

qiymətləri yaxındır (CH

3

-0,8-1,4 m.h., CH



2

-1-2 m.h.). Bundan 

başqa bu qrupların siqnalları spin-spin qarşılıqlı  təsiri hesabına 

parçalanırlar və buna görə  də doymuş karbohidrogenlərin 

spektrlərinin interpretasiyası  çətindir. Spektrdə aydın görsənən 

 

91 

üçlübutil qruplarıdır, onlar 0,8-0,9 m.h. sahəsində intensiv siqnal 

verirlər. 

Doymuş birləşmənin molekuluna heteroatomun salınması 

siqnalların zəif sahələrə  tərəf sürüşməsinə  gətirib çıxarır və bu 

zaman  ən çox sürüşməyə  məruz qalan heteroatom yanında olan 

karbonun protonlarıdır. Bir çox hallarda belə birləşmələrin spektr-

lərini birinci tərtib spekirləri kimi interpretasiya etmək olar. Əgər 

birləşmənin tərkibində heteroatomla bağlı etil qrupu varsa, onda 

4

J

3



2

CH

CH



>

ν



ν

 nisbətində PMR spektrdə güclü sahələrdə metil 

qrupunun tripleti, zəif sahələrdə isə metilen qrupunun kvarteti 

müşahidə ediləcəkdir. 

İzopropil qrupu adətən yuxarı sahələrdə dublet şəklində, zəif 

sahələrdə isə az intensivlikli multiplet şəklində çıxır. 

Proton-maqnit rezonansı spektrləri doymuş birləşmələrin fır-

lanma izomeriyasını tədqiq etməyə imkan yaradır. 

PMR spektrləri vasitəsilə optiki aktiv birləşmələri də tədqiq et-

mək olar. Məsələn, Ar-CH(OH)CH

3

-CH(CH


3

)

2



 birləşməsində izo-

propil radikalının metil qrupları kimyəvi qeyri-ekvivalentdirlər və 

buna görə molekulun bu hissəsinə iki ayrıca A

3

X və M



3

X sistemləri 

kimi baxmaq olar. Belə sistemlərdə  J

AX

=J



MX

=6,9 Hs, metil qru-

plarının kimyəvi sürüşmələri fərqlidir ∆ν

A,M


= 4,2 Hs və buna görə 

də metil qruplarının udma sahəsində iki dublet müşahidə edilir. 

4,2 Ùñ

6,9 Ùñ


6,9 Ùñ

 

Tsiklik doymuş birləşmələrin spektrlərin xarakteri tsiklin 



 

92 

həcmindən asılıdır. Üçüzvlü tsikllərin metilen protonların 

siqnalları müvafiq açıq zəncirli protonlardan daha güclü sahələrdə 

yerləşir. Məsələn, tsiklopropanda CH

2

 qrupun siqnalı 0,3 m.h., 



propilen oksiddə isə 2,54 m.h. yerləşir. Üçüzvlü tsiklin sərt 

quruluşu üç müxtəlif qarşılıqlı spin-spin sabitinin əmələ 

gəlməsinə  gətirib çıxarır: sis- və trans- vəziyyətlərdə olan 

protonlar üçün visinal sabitlər və heminal protonlar üçün (

3

J

sis



9,2 Hs; 


3

J

trans 



=6,2 Hs; 

2

J= 5,6 Hs). 



Tsiklin həcmi artdıqca metilen qruplarının potonlarının 

siqnalları aşağı sahələrə və altıüzvlülər üçün açıq zəncirli metilen 

qruplarının siqnallarının vəziyyəti ilə oxşardır. Altıüzvlü 

tsikllərdə aksial və ekvatorial vəziyyətdə protonlar qeyri-

ekvivalentdirlər. 

Əksər tsiklik birləşmələrdə aksial protonların siqnalları 

ekvatorial protonlardan daha güclü sahələrdə yerləşirlər. Qonşu 

karbonil qrupunun olması  əks vəziyyətə  gətirib çıxara bilər. 

Bundan başqa aksial və ekvatorial protonların qeyri-ekvivalentliyi 

visinal protonlar üçün üç spin-spin sabitinin olmasına gətirib 

çıxarır. 

3

J



aa

=10-12,5


 

Hs; 


3

J

ee



=3,5-4,5 Hs; 

3

J



ae

=2,7 Hs 


Bu sabitlərin təyini doymuş altıüzvlü tsikllərin konformasiyasının 

tədqiqinə kömək göstərir. 



Doymamış birləşmələr. 

Olefin protonlarının siqnalları 4,5-8,0 

m.h. sahədə  çıxırlar.  Əgər ikiqat rabitənin yanında elektrodonor 

əvəzedici varsa, onda α-protonun siqnalı  β-protonun siqnalından 

daha zəif sahədə yerləşir. Güclü elektroakseptor əvəzləyicilər oldu-

qda, daha zəif sahədə  β-protonun siqnalı yerləşə bilər. Kimyəvi 

sürüşmənin və spin-spin sabitinin qiymətlərinə protonların fəza qu-

ruluşu öz təsirini göstərir. Belə ki, əksər olefin birləşmələri üçün 

J

sis


=8,0-13,0 Hs, J

trans


=14,0-18,0 Hs, J

hem


=0-2,0 Hs. 

Qoşulmuş dien və polien karbohidrogenlərin spektrləri çox 

mürəkkəbdirlər və buna görə onların interpretasiyası çox vaxt 

 

93 

mümkün deyildir. 

Asetilen protonları üçqat rabitənin anizotropiyasından və 

onun ekranlaşdırıcı effektinə görə daha güclü sahələrdə 2,3-2,3 

m.h. çıxırlar. 



Aromatik birləşmələr. 

Aromatik birləşmələrin siqnalları 

6,0-8,0 m.h. sahəsində aydınlaşır. Benzol protonlarının siqnalları 

7,27 m.h. sahəsində müşahidə edilir. Monoəvəzlənmiş benzolların 

protonlarının vəziyyəti  əvəzləyicinin xarakteri və protonların 

nisbi yerləşməsi ilə  təyin edilir. Əvəzləyicilərin daxil edilməsi 

benzol halqasının protonlarının qeyri-ekvivalentliyinə gətirib çıx-

arır və bu zaman J

orto 

>J

meta 



>J

para


Bəzi monoəvəzlənmiş benzollar üçün spektrdə, ancaq bir 

siqnal müşahidə edilə bilər. Orto- və para- əvəzlənmiş benzolların 

protonları AA'BB' tipinə aid edilən spektrdə mürəkkəb simmetrik 

siqnallar verə bilərlər və multipletliklərinə görə  əvəzləyicilərin 

yerləşməsini təyin etmək olar. Meta-əvəzlənmiş protonlar ABCX 

sisteminə aid edilirlər. Belə ki, əvəzləyicilər arasında yerləşən 

protonun kimyəvi sürüşməsi başqa protonların kimyəvi 

sürüşməsindən xeyli fərqlənir. Əvəzləyicilərin sayı artdıqca ben-

zol törəmələrinin PMR spektrləri sadələşir. 



 

94 

VI FƏSİL 

 

KÜTLƏ SPEKTROSKOPİYASI 

 

Kütlə spektroskopiyası

 maddənin destruksiyasına gətirən üsul-

dur. Kütlə spektri elektron zərbəsinin təsiri altında maddə molekul-

larının destruksiya dərəcəsini göstərir. Aşağı enerjili elektron dəsti 

kütlə spektrometrində buxar halında olan maddə molekuluna təsir 

edirsə, onda bu molekul bir elektron itirir və molekulyar ion əmələ 

gətirir.  Əgər molekul yüksək enerjili  elektron dəstinin zərbəsinə 

məruz qalırsa, onda ilkin əmələ  gələn molekulyar ion daha kiçik 

fraqmentlərə parçalanır. Bu fraqmentlərin bir qismi yüklənmiş

bəziləri isə yox olur. Kütlə spektrləri, ancaq yüklənmiş 

fraqmentləri öyrənir. Kütlə spektrometrində aşağı təzyiq olduğun-

dan yüksək enerjili elektron dəstinin zərbəsindən sonra, ancaq 

molekuldaxili reaksiyalar gedə bilər (şəkil 30). 

 

Şəkil 30. Benzoy turşusunun tioetil efirinin kütlə spektri: a – elektron 

dəstinin enerjisi 12 eV; b – 70 eV. 

 

95 

Zərbədən sonra əmələ  gələn proseslərin bəziləri aşağıdakı 

sxemdə verilmişdir. 

À-Á-Ú-Ä-Å

åëåêòðî í  äÿñòè

10åÂ


À-Á-Ú-Ä-Å

+  


å

ì î ëåêóëéàð èî í

À-Á-Ú-Ä-Å

åëåêòðî í   äÿñòè

À-Á-Ú-Ä-Å

+  


å

ì î ëåêóëéàð èî í

éå

íè

äÿ



í 

ãð

óï



ëà

øì

à



À-Á

  Ú-Ä-Å


ôðàãì åí òëÿøì ÿ

+

À-Á-Å-Ú-Ä



ôðàãì åí òëÿøì ÿ

À-Á


  Å-Ú-Ä

+

ôð



àã

ì

åí



òëÿ

øì

ÿ



À-Á-Å

+ Ú-Ä


70åÂ

 

Kütlə spektroskopiyasının əsas tətbiq sahələri aşağıdakılardır: 



a) dəqiq molekulyar kütlənin və molekulyar formulun təyini,  

b) quruluşun tədqiqi; 

Birincisi üçün molekulyar ionun tədqiqi aparılmalıdır və bu 

zaman aşağı enerjili elektron dəstindən istifadə edirlər.  

İkincisində isə molekulyar ionun parçalanması, alınan 

fraqmentlərin analizi lazımdır və bu halda yuxarı enerjili elektron 

dəstinin zərbəsindən istifadə edirlər.  

 

6.1. Molekulyar kütlə və molekulyar  



formulun təyini 

 


 

96 

Kütlə spektri əmələ  gələn ionların nisbi miqdarının m/e 

kəmiyyətindən asılılığı kimi qeydə alınır. Bu ionların yükü – e 

əsasən 1-ə  bərabər olduğundan, m/e nisbəti ionun kütləsinə 

bərabərdir. Kütlə spektrində piklərin intensivliyi ən intensiv pikə 

görə %-lə qiymətləndirilir.  

Aşağı enerjili elektron selindən istifadə etdikdə spektrdə  ən 

intensiv pik (maksimal və ya əsas pik) əksərən ilkin molekulun 

molekulyar ionuna uyğundur. Belə ki, ilkin ionun yükü 1 və bu 

pik üçün m/e nisbəti tədqiq olunan maddənin molekulyar kütləsini 

verir.  Şəkil 30-da m/e=166 müşahidə edilən pik molekulyar 

ionudur, amma əsas pikin m/e nisbəti 77-yə bərabərdir.  

Yuxarı enerjili elektron dəstinin zərbəsindən sonra moleku-

lyar ionun pikinin M intensivliyi, sonrakı reaksiyalara məruz 

qaldığından azalır. Bundan əlavə ən çox kütləli pik heç də mole-

kulyar ionun piki deyil. Belə ki: 

a) molekulyar ionun tam fraqmentləşməsi gedə bilər; 

b) izotopların olması az intensivlikli m/e kəmiyyəti M+1, 

M+2 və s. olan piklərin əmələ gəlməsinə gətirib çıxarır. Spektrdə 

bu izotop pikləri ən yüksək kütləli piklər ola bilər. 30-cu şəkildə 

m/e=166-dan çox olan pikləri təyin etmək olar.  

Müxtəlif izotop piklərinin intensivliyinin molekulyar ion 

pikinin intensivliyi ilə müqayisəsindən molekulyar formulu almaq 

olar.  İzotopların təbii səpilməsini və onların kütlələrini bildikdə 

gözlənilən M+1 və M+2 piklərinin intensivliklərini hesablamaq 

olar. Belə  nəticələr müxtəlif cədvəllərdə verilmişlər. (məsələn: 

R.M.Silverstein, G.C.Bassler «Spektrometric İdentification of Or-

ganic Compounds

», «John Wiley and Sous, İnc., N.Y-Z, 1963). 

Cədvəl 17-də bu nəticələrə misallar verilmişdir.  

Cədvəldən göründüyü kimi 

•⊕

M , M+1 və M+2 piklərinin 



intensivliklərinin müqayisəsi kütlə  ədədlərinin eyni olduqlarına 

baxmayaraq C

3

H

2



N

2

,



 

C

4



H

4

N və  C



5

H

6



 bir-birindən fərqləndirmək 

olur.  


 

97 

Üzvi birləşmənin quruluşunu təyin etmək üçün qəlpə ionların 

piklərini tədqiq etmək lazımdır. Molekulyar ionda müxtəlif 

rabitələrin qırılması mümkündür, lakin rabitənin qırılması ehti-

malı  və müvafiq ionun pikinin intensivliyi rabitə enerjisindən 

asılıdır. Məsələn, təkqat rabitənin qırılması ikiqat rabitənin qırıl-

masından asandır, C–C rabitəsinin qırılması, C–H rabitəsinin 

qırılmasından asandır və s. Qəlpə ionunun nisbi intensivliyi 

özünün dayanıqlığından, onunla bir yerdə  əmələ  gələn radikalın 

və ya neytral molekulun stabilliyindən asılıdır.  



 

Cədvəl 17. 

•⊕

M



 üçün izotop pikləri 

 

İntensivliklər 



Formul 

•⊕

M



 

M+1 M+2 


C

3

H



2

N

2



 

100 


4, 04 

0, 06 


C

4

H



4

100 



4, 77 

0, 09 


C

5

H



6

 

100 



5, 50 

0, 12 


 

Beləliklə, fraqmentləşmənin  əsas yolları molekulda 

rabitələrin təbiəti və  əmələ  gələn hissəciklərin stabilliyi ilə 

müəyyənləşir. Fraqmentləşmənin bəzi ümumi qaydalarını 

göstərmək olar:  

1. Karbohidrogen zəncirində rabitənin qırılması  ən çox 

şaxələnmiş karbon atomunun yanında rahat gedir; 

2. Tsiklik karbohidrogenlərdə 

α-rabitənin qırılması daha 

xarakterikdir; 

 

(CH


2

)n

CH R



 

 

3. Doymamış birləşmələrdə 



β-qırılmanın ehtimalı çoxdur; 

 


 

98 

C=C-C-C


 

 

4. Alkillə əvəz olunmuş aromatik birləşmələrin spektrlərində 



C-C rabitələrinin 

β-qırılmasına uyğun intensiv piklər çıxır; 

C

6

H



5

-C

C-R



 

 

5. Heteroatomlu birləşmələrdə heteroatomun yanındakı C-C 



rabitəsinin qırılmasının ehtimalı çoxdur.  

 

CH



2

R

1



R

Õ

 



X

R

R



1

C

=



 

 

6. Yenidən qruplaşmış ionların əmələ gəlməsi əksərən balaca 



dayanıqlı molekullar kimi CO, H

2

O, NH



3, 

HCN və s. əmələ 

gəlməsi ilə müşahidə edilir. Əksər hallarda yenidən qruplaşma 

molekulda hidrogenin yerdəyişməsi ilə bağlıdır. Məsələn, dietil 

efirinin spektrində  ən intensiv pikin m/e nisbəti 31-dir. Bu da 

aşağıdakı sxem ilə izah edilir: 

 

CH

3



-CH

2

-O-CH



2

-CH


3

CH

2



CH

2

O



CH

2

H



CH

2

CH



2

-CH


3

+ HO = CH

2

 

 



Bir çox hallarda yenidən qruplaşma altıüzvlü aralıq halından 

keçir.  


 

 


Yüklə 0,72 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin