Bir adsız əsər var, onu məndən başqa heç kəs oxumayıb. O getdi, ətri otaqda qaldı



Yüklə 281.95 Kb.
səhifə1/4
tarix14.01.2017
ölçüsü281.95 Kb.
  1   2   3   4
46 bənövşə

Proloqhttp://kayzen.az/uploads/images/00/46/30/2012/08/29/bdf452.gif

 Bir adsız əsər var, onu məndən başqa heç kəs oxumayıb.

O getdi, ətri otaqda qaldı...



Söhbətimiz beşcə dəqiqə çəkdi:
 —Olarmı?
—Buyurun.
İçəri boylu-buxunlu, şux qamətli, gözəl, cavan bir xanım girdi.
—Salam.—Astaca dilləndi.
—Əleykəssalam.
Mən qalxdım:
—Əyləşin. 
Ona kresloda yer göstərdim. Oturdu. Və yaxası qırmızı köbəli ağ paltarının ətəyini dizlərinin üstünə çəkdi. Böyürdən düyünlənib ucları asıla qalmış ensiz kəməri də, hündürdaban zərif tufliləri də qırmızı idi. Əlində göyümtül üzlü iki qalın dəftər tutmuşdu. Nə deyəcəyini fikirləşirmiş kimi uzun, qara kirpiklərini aşağı endirib xeyli susdu. Mən ona diqqət yetirdim. Gödək vurulmuş xurmayı saçlarına özündən xəbərsiz dən düşmüşdü. Ancaq baxanda çox  növrəstə görünürdü. Yaşı, məncə iyirmidən artıq olmazdı.
—Qulağım sizdədir, xanım qız. 
Təravətli sifətində bir uşaq məsumluğu vardı. O, başını qaldırıb, candərdi gülümsündü.
—Düzü… bilmirəm nədən, necə başlayım. Mən...—Dəftərləri stolumun üstünə qoydu.—Icazə verin, əvvəlcə tanış olaq...
Azacıq dikələrək əlini qabağa uzatdı:
—Mənzərə. 
Doğrudan, elə nazik çatma qaşları, badamı qara gözləri əfsunlu bir mənzərə idi. Qönçə dodaqları od tutub yanırdı. 
—Salam Qədirzadə.
—Mən tanıyıram sizi. Əsərlərinizin, bəlkə də, hamısını oxumuşam.
—Diqqətinizə görə təşəkkür edirəm.
—Bilirsinizmi, mən… birinci dəfədir redaksiyaya ayaq basıram. Belə yerlərdə heç olmamışam. Nə üçünsə sizi özümə məhrəm sandım. Bu gətirdiyim dəftərlər də… Qoyun, lap başdan danışım.
—Necə xətriniz istəyir… əsla sıxılmayın...
Yanaqlarına xəfif qızartı çökdü. Sağ birçəyində ağarmış iki tel, arxaya hamarlanan ipək saçlarında qoşa cığır salmışdı.
—Əslində danışası bir sözüm də yoxdur. Təkcə onu deyim ki, bu dəftərlər mənimki deyil, bir qızın xatirələridir. Daha doğrusu, bacımınkıdır. Biz əkizik. Görsəniz bir-birimizə nə qədər oxşayırıq, heyrətlənərsiniz. Amma talelərimiz bambaşqadır. O, yazıçı olmaq istəyir. Yaman da utancaqdır. Bunu, özündən gizli gətirmişəm. Xahiş edirəm, vaxtınız olanda vərəqləyin, baxın… Görün, dəyərmi zəhmətinə üstündə işləsin, bu iki dəftərdəki əhvalatları bir hekayəmi, povestmi şəklinə salsın...
—Məmnuniyyətlə oxuyaram. Ancaq deyin bacınıza utanmasın. Qoy, o da gəlsin sizinlə yanıma. Yazısı haqqında danışıqlarımı eşitsin. Bəlkə məsləhətlərimdə özü üçün faydalı bir şey tapdı.
—Baş üstdə.—Mənzərə ayağa durdu..—Mən gedə bilərəmmi?
—Buyurun.
—Sağ olun.
—Xoş gəldiniz.
O, qapıda yubanıb geri döndü:
—Ancaq… Tələsməyin, müəllim. Haçan oxusanız, gec deyil.
Mənzərə çıxdı. Ətri otaqda qaldı. Dəhlizin parket döşəməsində qırmızı tuflilərinin dabanından qopan tıqqıltı getdikcə uzaqlaşdı… və nəhayət eşidilməz oldu. Məni qəribə, anlaşılmaz hisslər bürüdü. Elə bil yuxuda idim, mən ayıldım, Mənzərə röyada qaldı. Cildində tək bənövşə şəkli çəkilmiş birinci dəftəri açıb baxdım, göy mürəkkəblə aydın və səliqəli yazılmışdı. Lakin vərəqlər saralmışdı, əzilmişdi. Əvvəlinci səhifədə, Fransa ekzistensialisti Komyudan epiqraf götürmüşdü: “… Var olmaq, yaşamaq, ölümə doğru getmək deməkdir. Ölüm mahnının son sözüdür. Biz, necə deyərlər, ölüm cəzasına məhkum olunmuş, ancaq hökmün nə vaxt və harada yerinə yetiriləcəyini bilməyən, yoldaşlarının isə hər gün edam edildiyini görən kimsəsiz insanlarıq.” 
Sonradan, bu cümlələrin üstündən qələm çəkilmişdi. Ondan aşağıda, qarışqa sırasına bənzər xırda sətirlər isə zərrəbinsiz güclə oxunurdu:
—“Mən sevib-sevildiyimi dərk etdiyim zamandan bu xatirələrimi yazmağa başlayıram. Məhəbbətsiz keçən günlər ömür dəftərimin boş, mənasız səhifələridir.”
Qızın vaxtaşırı qeydə aldığı, kiçik parçalardan ibarət hər xatirəsinin üstündə nimsərlövhə əvəzi bir bənövşə şəkli çəkilmişdi; aşağısında da rəqəmlər qoyulmuşdu. Tənhalıq və məyusluq rəmzi olan bu boynu bükük, zərif çiçəyi o, yəqin ki, səhifələrdə nahaqdan səpələməmişdi. Mən çevirib ikinci dəftərin sonuncu vərəqinə baxdım. Axırıncı bənövşənin altında “46” yazılmışdı. Bir siqaret yandırıb fikrə daldım. Lakin nə qədər cəhd etdimsə, aça bilmədim bu sirri. “46 bənövşə”—deyə yenə birinci dəftərin ilk səhifəsinə qayıtdım.
O axşam evdə başqa bir iş görmədim, ancaq mütaliə etdim. Gecə yarıyadək yalqız otağa qapılıb oxudum… oxudum...
Adı Könül olan bir qızın—Mənzərənin əkiz bacısının həyat yollarında onunla bərabər addım-addım gəzdim… dolaşdım.

 Birinci Dəftər

 1

 Məhəbbət gözəgörünməz, sehrli bir quşdur; adamı qanadlarına alıb göylərə uçurur, bu aləmdən çox uzaqlarda olan ikinci dünyaya aparır. Orda çəkdiyin


əzab, əziyyət də səni sərməst edir, nəşələndirir; hər şey öz adiliyindən çıxıb gözəlləşir. Səhərlər qızaran üfüqlər, doğan günəş, gecələr lacivərd səmada süzən ay, sayrışan ulduzlar, təbiətin qoynundakı meşələr, dənizlər, dağlar, şəlalələr, güllər, çiçəklər o qədər mənalı və möcüzəli görünür ki, tamaşasından doymursan. Hələ bütün varlığını ixtiyarını sərancamına verdiyin oğlan, qış nağıllarından gəlmiş müdrik, cəsur bir qəhrəmana dönür sənin üçün. Onun görüşlərində özünü insanların ən bəxtəvəri sanırsan. Istəyirsən o, daima səni oxşasın, əzizləsin, öpsün və hətta hərdən incitsin də. Belə anlarda unudursan, dünyada nə var—hamısını; müqəddəs bir mənanın səcdəsindən ayrılmırsan. Düşünürsən ki, damarlarında qan deyil, ülvi məhəbbətin pak duyğuları cərəyan edir və sən bundan xoşhallandıqca xumarlanırsan, əfsanəvi bir aləmin çəkisizlik şəraitində qov kimi yüngül olursan… Nəhayətsiz fəzalarda uçursan...
Bəli. Bu saat mən Könül də eləyəm. Nə yerdəyəm, nə göydə. Qərarım yoxdur. Bilmirəm ürəyimin çırpıntısını necə sakitləşdirim. Etiraf etməliyəm ki, bu narahatlıq mənə həm də ləzzət verir. Nə üçünsə, səbəbini anlamıram: “Dərya!”—deyə ucadan çağırmaq, qəhqəhə çəkmək, uşaq təki atılıb-düşmək istəyirəm.
 

 2

 Bu gün yazı stolumun siyirmələrini səliqəyə salanda, əlimə şagird dəftərindən qoparılmış qoşa vərəq bir kağız keçdi. Bu, tibb institutunun qəbul komisiyasına verdiyim tərcümeyi-halın surəti idi.


 “Mən, Könül Murad qızı Kazımbəyli min doqquz yüz qırx səkkizinci il aprel ayının onunda Bakıda fəhlə ailəsində anadan olmuşam. Atam Əzizbəyov neft mədənində mühəndis işləyir. Mənim yaşımdan Sov. IKP-nin üzvüdür. Anam Mərmər kitabxanaçıdır. Mən orta məktəbi bu yay qurtarmışam. Min doqquz yüz altmış dördüncü ildən komsomolçuyam.
Ünvanım belədir: Şıxəli Qurbanov küçəsi, ev nömrə 103, mənzil 8.”
Kağızı qatlayıb stolun üstünə atdım. Təsirləndim. Fikirləşdim ki, mənim əsl tərcümeyi-halım bu gündən—Dərya ilə tanışlıqdan sonra başlayır. Bənövşəli dəftərimin ilk səhifəsindən.
—Onun—Şıxəlinin isə tərcümeyi-hal dəftəri bağlandı, bənövşəsi soldu… Heyf, heyf Şıxəlidən!..

 

 3



 Ən çox bəyəndiyim, yaxası, qolları ağ xəzli sürməyi yun paltarımda qara tuflilərimi geymişəm. Bu qiyafədə sanki lap qəşəngləşmişəm. Həm də hündürboy olmuşam. Dünəndən intizarını çəkdiyim görüşün vaxtına hələ xeyli qalıb. Ancaq mən indidən hazıram. Bu axşam anama, ömrümdə ilk dəfə yalan satdım:
—Ma, bizim fakültədə bir qızın ad günüdür, onlara gedirəm,—dedim.
Şübhələnmədi. Lakin soruşdu:
—Əliboş niyə?
—Yolüstü, mağazalardan bir hədiyyə alaram,—söylədim.
Uşaq vaxtlarımdan dilim belə öyrənib: mən anama “ma,” atama isə “pa” deyirəm.
Yanaqlarımın istiləndiyini hiss etdim: yəqin, yalan danışdığım üçün qızarmışdım. Bunu gizlətməyə çalışdım. Üzü divara çevrildim. Önümdə atamın foto şəkli durdu. Çatılmış enli, pırpız qaşları altdan zəhmli, iti gözləri mənə dikildi. Doğrudan da heç fikir verməmişəm, nə böyük alnı vardı atamın. Ovurdları çökmüşdü. Qalın bığları dodaqlarının üstünü örtmüşdü. Yaman qaşqabağlı kişidir. Barı şəklini çəkdirəndə bir balaca gülümsəyəydi...
Anam soruşdu:
—Saat neçədə gələcəksən, Könül?
—Bilmirəm, ma. Nə vaxt qurtarsa.
—Telefonları varmı?
—Yoxlarıdır. Geciksəm, düşüb avtomatdan sənə zəng çalaram.
—Çölə paltosuz çıxmayasan ha, Könül, soyuqlarsan.
—Ma, nigaran qalma, uşaq deyiləm ki. Bir neçə gündən sonra mənim də on doqquz yaşım tamam olur, iyirmiyə keçirəm...
Anam çox mənalı tərzdə qımışaraq o biri otağa keçdi. Gözlərinin ifadəsindən duydum ki, qızını boya-başa çatdırdığı üçün qürrələndi. Görəsən, Dərya ilə mənim təzəcə başlanan bu macəramızdan xəbər tutsa sevinərmi? Əlbəttə. Anam zəmanə ilə ayaqlaşan qadındır. O bilmirmi əvvəl-axır bir qız bir oğlanın qismətidir? Şübhəsiz ki, bu məsələdə Dəryanın kim, necə adam olduğu onu hər şeydən artıq maraqlandırır. 
Anamı çox sevirəm. Gözəl xasiyyəti var, həlim arvaddır. O da məni az istəmir. Hələ bir yol üzümə kəc baxmayıb. Ancaq atam… tündməcaz kişidir. Illah, bu işdən duyuq düşsə… həşir-qiyamət qoparar. Axı niyə?! Mən un çuvalı deyiləm ki, evin bir küncündə qalam. Dərya məgər ləyaqətsiz oğlandır? Cavan...istedadlı heykəltəraş… Neçə-neçə əsərin müəllifidir. Özünü tanımırdım, ancaq adını çoxdan eşitmişdim. Nəhayət, qismət elə gətirdi ki, həyatda bir-birimizlə qarşılaşdıq, görüşdük. Dərya mehrini mənə saldı… Mən də ona vuruldum. Burda qəbahət naminə nə var ki? Atamdır da… Iş yerində adı-sanı... hörməti… Mədəndə neftçilər başına and içirlər, hamıya ağıl öyrədir, evdə isə… köhnə adətlərindən əl çəkmir...
Eh! Insanların təbiəti çox mürəkkəbdir.
Bayırda soyuq külək əsirdi. Həyətimizdəki çılpaq ağaclar, elektrik məftilləri vıyıldayanda, adamın canına üşütmə dolurdu. Dərya belə havada məni hara aparacaqdı. Keçmə Bakının da bu küləyindən. 
Saat altının yarısı idi. Dəhlizə gedib paltomu geydim. Dovşan dərisindən olan yumşaq tüklü papağımı qoydum. Aynada özümə nəzər saldım. Şərfimlə papağımın rəngi yaxşı uyuşurdu—ikisi də boz idi. Ancaq dünən gecə pis yatmışam, gözlərimə balaca qızartı çökmüşdü.
—Ma, mən getdim.—Qapını açanda dönüb anama eşitdirdim.
—Yaxşı yol, qızım, çalış, çox ləngimə.
Məni gülmək tutudu. Fikirləşdim: “O, Dəryanın insafından asılıdır.”
Daş pillələri endikcə tuflilərimin dabanından çıxan səslər divarlarda tıqqıldayırdı. Yoldaşlarım haqlı imiş. Neçəsi mənə demişdi: “Könül, sən becid gedəndə dabanlarını yerə elə bərk vurursan ki, üzünün əti titrəyir.” Qızların sözündə həqiqət varmış. Axı niyə tələsirəm.Vaxta hələ xeyli qalır ki. Küçəyə çıxcaq qonşumuz Qönçəbəyimin oğlu ilə rastlaşdım. O, bu fürsəti çoxdan gözləyirmiş kimi sevincək ayaq saxladı:
—Salam, Könül...
—Salam.
—Kefin necədir?
Dinc durmadım. Şıltaqlıqla:
—Əladan da bir az o yana.—Dedim və qəhqəhə çəkib güldüm. Qönçəbəyimin oğlu belə dil-dil ötdüyümə heyran qaldı:
—Təki olsun...
Qolumdan tutub məni qırağa çəkdi.
—Könül, nə vaxtdır səninlə məxsusi bir söhbətim var. Ancaq...bura yeri deyil. Özüm də görürəm tələsirsən. Eləmi?
—Bəli. Səhv etmirsən. Qızlarla vədələşmişik...—Saatıma baxdım.—Beş-on dəqiqəyə instituta çatmalıyam.
—Yaxşı, onda yubanma, intizara söhbət haramdır, bizimki sonraya qalsın.
Qönçəbəyimin oğlu ayrılanda məni elə qəribə, mənalı nəzərlərlə süzdü ki, onu aldatdığıma utandım. Həm də barmaqlarımın ucunu ovcunda bərk-bərk sıxıb pıçıldadı: “Şeytan qız!” Sonra əlini qaldırıb çiyninin üstündə yellədi:
—Müvəffəqiyyətlər.
Uzaqlaşanda gözümün ucu ilə sezdim: təəssüflə geri qanrıldı... Belə birtəhər oldum. O cür danışdığım üçün peşmançılıq çəkdim. Qorxdum, düşünər ki, ona acıq verirəm. Mənə elə gəlirdi, hər kəs bircə kərə üzümə baxsa, hara getdiyimi əlüstü biləcəkdi. Eləcə də bu.
İndicə görüşdüyüm oğlanın adı Emindir. Bizdən üç-dörd qapı aralı olur. Evimizdə ondan söhbət düşəndə həmişə “Qönçəbəyimin oğlu” deyirlər. Tərbiyəli ailədəndir. Atası məşhur kimyagərdir—elmlər doktoru, professor...
Eminin özündən böyük bir bacısı da var. Ərdədir. O, qardaşına oxşamayıb. Qaynayıb-qarışan deyil. Qönçəbəyim əczaçıdır. Ancaq çoxdandır işləmir. Emin institutu inişil bitirib. Jurnalistdir. Özü də istiqanlı oğlandır. Qəzetlərdə vaxtaşırı imzasına rast gəlirəm. Maraqlı şeylər tapıb yazır. Hamısını da oxuyuram.
Mən Emini neçə illərdir tanıyıram. Yaz-qış hələ papaq qoyduğunu görməmişəm. Qarlı-çovğunlu günlərdə də başıaçıq gəzir. Ancaq çox təmiz, səliqəli geyinir. Məhəlləmizdə bu barədə Eminə çatan olmaz. Uzun boyundan, girdə sifətindən, yerişindən, danışığında eynən atasına oxşayır. Saçları da, göz-qaşı da, bığları da onunku kimi qaradır. Eh… Emin… Emin...Hər dəfə səninlə qarşılaşanda uşaqlığın əziz, şirin bir xatirəsi yadıma düşür...
 

 4

 “Bakı Soveti” metro stansiyasına yaxınlaşanda Dərya gülə-gülə məni qarşıladı. Ehmalca dirsəyimə toxunub:


—Axşamınız xeyir,—dedi.
Cavab vermək istədim, ancaq gecikdim. Sonra da… eskalatorla enəndə az qala yıxılacaqdım. Çəkməmin dabanı ilişdi, büdrədim. Yaxşı ki, Dərya dərhal qolumdan yapışdı: “Yavaş, Könül.” Mən güldüm:
—Tuflim sürüşdü.
Dərya ayaqlarıma ötəri bir nəzər fırlatdı, üzümü yana tutmuşdum. Yuxarı qalxan pilləkəndən qohum, tanış təsadüfən məni görə bilərdi. Rəfiqələrimdən birinin sözü yadıma düşdü: “Sevginin ləzzəti oğlanla qorxa-qorxa, xəlvəti gəzməkdədir. Nişanlanandan sonra adam arasına nənəm də çıxar.
 “Biz hara gedirik?”—deyə Dəryadan soruşmaq istədim. Dilim gəlmədi. O mənə lap yaxın dayanmışdı. Nəfəsindən papiros qoxusu hiss edirdim. Bu da Emin təki başıaçıq olduğundan bayırdakı külək dalğalı, qara saçlarının səliqəsini pozmuşdu. Dəryanın çiyinləri bu gün mənə dünənkindən enli görünürdü. Pencəyinin altından qalın, yun köynək geymişdi, yəqin ondandı. Əyninə biçilmiş boz ratin paltosu bir qədər köhnəlmişdi.
—Uzaqdan sizi güclə tanıdım, Könül,—deyə Dərya aradakı sükutu pozdu.
—Ola bilər...
—Anna Kareninaya oxşayırdınız...
—Yaşda, görkəmdə?
Dərya tutuldu:
—Əlbəttə, görkəmdə. Sizin nə yaşınız var ki. Uşaqlıq çağından srağagün ayrılmısınız...
Neon lampaları ilə gündüz kimi işıqlanan bərli-bəzəkli, mərmər divarlı stansiyaya düşcək hündür sütunlardan birinin arxasına çəkilib dayandıq. Mən gözümü Dəryaya zilləmişdim. Sifətində bir az kobudluq vardı. Ancaq iti baxışları adamın ürəyinin dərinliyinə nüfuz edirdi. Alnına dartılmış enli, qara qaşları ona ciddi bir görkəm verirdi. Mən bərkdən danışanları sevmirəm, bunu da bir növ mədəniyyətsizlik əlaməti hesab edirəm. Dərya çox astadan danışırdı. Az qala pıçıldayırdı, bundan xüsusi zövq alırdım:
—Könül, mən istəyirəm, bizim görüşlərimiz boş, mənasız keçməsin. Vaxtımız heyfdir. Dünən sizinlə məsləhətləşmədim. Bu günə hazırlıq görməmişəm. Kinoya da, teatra da, sirkə də gedə bilərik.
—O, bu sözləri asta-asta dedikcə, dodaqları arasında qızıl dişi parıldayırdı.
—Hər halda... bayırda gəzməli deyilik, Könülcan. Belə baxıram, hava qarlayacaq.
Oğlan dilindən birinci kərə idi “Könülcan” kəlməsini eşidirdim. Adım heç zaman bu qədər xoşuma gəlməmişdi. Ürəyimdə anama təşəkkür etdim. 
Şəhərin kino-teatrlarında təzəliklə iki hissəli, “Spartak” filmi göstərilirdi. İnstitutda yoldaşlarım çox tərifləyirdilər. Məmnuniyyətlə ona baxardım. Ancaq niyyətimi bildirməyə çəkindim.
—Mənimçün təfavütü yoxdur,—dedim.—Xətriniz hara istəyir… Təki maraqlı bir şey olsun. Dərya gözlərini qıyıb, alnını ovuşdurdu.
—“Spartak” ı görməmisiniz?—Soruşdum.
—Yox. Siz necə?
—Mən də görməmişəm. Bəlkə elə...
—Getdik! Ən yaxşısı odur.
Qatara minib, “26 Bakı komissarı” stansiyasına yollandıq. Bilet alınca qaş qaraldı. Kino zalında yerimiz arxa cərgədə idi. Dərya solumda əyləşmişdi. Paltomu çıxaranda o mənə canıyananlıq etdi.
—Sizə soyuq olmaz ki, Könülcan?
—Xeyr.
—Onda salın çiyninizdə qalsın.
İşıqlar söndü. Ekran canlı, geniş bir həyat səhnəsinə çevrildi... Film başlanandan Dərya sol əlimi ovcundan buraxmadı—sığalladı, sıxdı, barmaqlarımı şıqqıldatdı. Mənə xoş gəlirdi onun bu nəvazişi. Fikrimi yayındırsa da, müqavimət göstərmirdim... Birdən qolumun büküyünə sanki od basdılar. Diksindim və cəld əlimi çəkdim; Dəryaya tərəf döndüm. Sərxoş kimi gözləri axırdı. Biləyimi öpdüyündən elə məmnun idi ki… Gülümsəyirdi, kirpikləri titrəyirdi. Qaranlıqda bir anlığa özümü qərib hiss etdim. Dərya mənim üçün başqalaşdı, yada döndü. Bədənim əsdi. Sümüklərim eyməndi. “O niyə belə etdi?”—deyə qəzəbli baxışlarımı gizlətməyə çalışsam da, bacarmadım.
—Incidiniz məndən?
Cavab vermədim. Dərya məyus oldu. Sonra filmin axırınadək danışmadıq. Onu incitməyi özümə rəva görmədim. Ürəyini almağa bir bəhanə axtardım. İşıqlar yandı, ayağa qalxıb paltomu geyəndə soruşdum:
—Siz Rafaello Covanyolinin “Spartak”ını oxumusuz?
—Xeyr.
—Məsləhət bilirəm, oxuyun. Romanla bu filmin arasında çox fərq var.
Dəryanın eyni açıldı. Sifətindəki pərtlik tədricən çəkilib yoxaldı. 
Evə gəlincə hər şey unuduldu. Bayırda hava dəyişmişdi. Külək yatmışdı. Şəhərə sanki göy qübbəsi boyda ələkdən xırda- xırda qar ələnirdi. Səkilər, yollar ağappaq idi.
—Bir də haçan görüşək, Könülcan,—deyə o, küçəmizin tininə çatanda yavaşıdı. Mən güldüm:
—Hələ heçayrılmamışıq ki...—Sonra çiyinlərimi çəkdim.—Nə bilim...
Dərya telefon nömrəmi götürdü.
—Institutdan nə vədə gəlirsiniz?
—Saat ikidə, üçdə...
—Çox gözəl.
—Ancaq… Xahiş edirəm bizə axşam yeddidən gec zəng çalmayın..
—O da gözüm üstə.
Dərya, olsun ki, məni başa düşmədi. Atamdan ehtiyat edirdim, işdən o vaxtlar qayıdırdı.
—Ayrılaq?
Onun bu sorğusuna çox könülsüz və soyuq cavab verdim:
—Ayrılaq...
Əlimi tutdu.
—Indi icazənizlə olarmı?..
Mən utandım. Üzümü yana döndərdim. Dodaqlarınn istisi bu dəfə əvvəlcə əlimin dalını, sonra isə bir-bir barmaqlarımı yandırdı.
—Gecəniz xeyrə qalsın, Könül
—Xeyrə qarşı,—dedim.
Mən öz otağıma keçəndə, saat on birə az qalırdı. Anama zəng çalmaq tamam yadımdan çıxmışdı...
 

 5

 Biz beşmərtəbəli binanın ikinci qatında oluruq. Mənzilimiz üçotaqlıdır. Bayırdan qapımızın çərçivəsindəki ağ düyməni basanda, dəhlizə cingiltili zəng səsi deyil, əsəbləri səkitləşdirən xoş bir musiqi sədası yayılır. Sol tərəfdə gözlük şüşələri naxışlı geniş qapı adlandırdığımız qonaq otağına açılır. Tünd-şabalıdı rəngli mebellərimiz son müasir dəbdə olmasa da, yaraşıqlıdır. Anam qəsdən otaqlarımızı bir növ qədim qaydada bəzəyib. Bu mənim də xoşuma gəlir. Evimizdəki əşyaları on il qabaq necə qoymuşuqsa, indi də yerlərini dəyişməmişik. Zala döşəmə boyu xalı sərmişik. Ortadakı uzunsov, dördkünc yemək stolunun ətrafında altı yumşaq kreslo qoyulub. Sağ divarda, piano ilə servant arasında yataq otağına qapı var. Bu yanda bufet, divan, yuxarı küncdə isə “Rubin-106” televizoru durur. Zal, küçə balkona açılan ikitaylı qapının şüşə gözlüklərindən işıqlanır. Divanın arxasındakı “Tarantello” Italiya xalçası üstündən oymalı, zərli haşiyədə tanımadığım rəssamın canlı bir mənzərə əsəri vurulub. Şəkildə, yaşıl meşə qoynundakı ucqar kənddən çıxan süvarilərin, sıldırım dağlarda ilan kimi qıvrılan müdhiş yollarda qalxdığı təsvir olunur. Üzbəüzdə isə atamın fotoşəklidir. Qapıların pərdələri də divarlara çəkilmiş kağıza uyğun mavi güllüdür. Axşamlar, hündür tavandan asılan iri büllur çilçirağın şam-lampaları yananda zal zül-zül edir; “Tarantello” xalçasındakı rəqqasə qadını ortaya alan oğlanların, qızların əlvan geyimləri gündüzkü rəngini dəyişərək, bərq vurur. Mənim otağım dəhlizin sağ səmtindədir. Telefon da orda, yazı stolumun sol böyründədir. Divardan bir oyuncaq meymun asılıb. Bunu mənə ad günümdə Qönçəbəyimin oğlu hədiyyə gətiribdir. Həyətə çıxan balkonun qabağında qollu-budaqlı yabanı yasəmən ağacı əkilib; baharda açılan çəhrayı çiçəkləri çox gözəl, lakin ətirsiz olur. Sadə otağımı zənginləşdirən, ancaq kitablarımdır. Bütün bunlardan başqa bir də mətbəxin böyründə balaca, xudmani aynabəndimiz var. Yayda səhər və axşam sərinliyində çay içməyə, çörək yeməyə ora yığışırıq. Vəssalam. Bizim mənzilimiz belədir.


 

 6

 Atam səhər işə gedəndə dəhlizdə üz-üzə gəldik.


—Salam, pa,—dedim.
O dayandı. Portfelin sol əlindən sağ əlinə ötürərək, qapının dəstəyindən yapışdı. Bir an düşüncəli tərzdə gözləri yol çəkdi. Astadan, lakin xislətində xas ciddi ahənglə dilləndi:
—Bir kərə tapşırıram sənə, yadında saxla: hara getsən, axşam saat doqquzdan gec evə gəldiyin olmasın. 
Onun nəyə işarə vurduğu məlum idi. Mən qorxa-qorxa başımı tərpətdim:
—Yaxşı...
Və elə bildim ki, nəzərləri biləyimə sataşsa, orda Dəryanın öpüşünün qızartısını sezəcəkdir. Sövqitəbiilə qolumu arxamda gizlətdim.
—Özün də gedəndə, yerini anana yox, mənə de.
Atam çıxmaq istəyəndə arxadan səslədim:
—Pa, bəs mənim salamımı niyə almadın?
Qapı çırpıldı. Dəhlizin ortasında donub qaldım. Həyəcandan dizlərim əsdi. Hələ atam, mənim Dərya ilə gəzdiyimdən xəbərdar deyildi. Gör, onu bilsəydi, neylərdi.
—Ma, deyə mətbəxdə nahar hazırlayan anamın yanına cumub gileyləndim.—Atama yenə nə olub, mısmırığı yerlə sürünür? Yoxsa… dünən evə gec gəldiyim üçün sənə də acıqlanıb?
Arvadın dərdi açıldı:
—Demişdin axı, yubansam, zəng çalaram, sizi nigaran qoymaram… Bəs niyə belə edirsən, qızım. Tək atan yox, mən özüm də hövsələdən çıxmışdım.
—Bağışla, ma. Təqsirimi boynuma alıram. Ikiniz də haqlısız.
Anamı sakitləşdirmək üçün elə bu etirafım kifayət idi. Qadın ürəyi yumşaq olur.
—Daha qanını qaraltma, qızım. Əyləş, çayını iç, çörəyini ye.
O gün institutun həyətinə girəndə tanış qızlardan, oğlanlardan yan keçirdim, onların üzünə baxmaqdan çəkinirdim. Elə bilirdim dünəndən gözlərimin giləsində Dəryanın əksi qalıb. Vestibüldə paltomu soyunurdum. Böyrümdən kimsə acı bir çimdik qopararaq, turac kimi qıqqıldadı. Gülüşündən tanıdım: Fəzilə idi. Mənimlə bir fakültədə üçüncü kursda oxuyan od parçası, dilli-dilavər qız. Yetənə yetirdi, yetməyənə daş atırdı. Uşaqlar əlindən zara gəlmişdi. Hərəyə bir şəbədə edirdi. Fəzilə al-qırmızı kofta, qısa, göy tuman geymişdi. Ayaqlarında qara, tor corab və totuq baldırlarına kip yapışan qırmızı, uzunboğaz çəkmə vardı. Zəfəran rənginə salınmış saçlarını oğlansayağı vurdurmuşdu. Fəzilə gəzəyən qız idi. Təzəliklə Həsənağa adlı birisi ilə əylənirdi. Son vaxtlar adət etmişdi: danışanda müsahibini inandırmaq üçün sözünün başında, ayağında “Həsənağam ölmüşü” deyirdi. İndi o, məni görcək saqqız çeynəyə-çeynəyə, sürməli gözlərini süzərək eyhamla dilləndi:
—Aaz… səni təbrik!
—Nə münasibətlə?—soruşdum.
—Özünü bilməməzliyə niyə qoyursan. Daha bizə yox da...
Düzü, onun nə demək istədiyini hələ anlamırdım. Fəzilə çiyinlərini əsdirə-əsdirə, nazik qaşlarını oynadaraq bic-bic gülümsədi:
—Aaz… dünən yanındakı o Herkules oğlan kim idi?
—...
—Amma yaxşıca da yer seçmişdiniz özünüzçün, paxıllığım tutdu sizə.
—Başa düşmürəm. Sən nə danışırsan, Fəzilə?
—Əlbəttə… Sərf eləmir axı. Aaz… lap dal cərgədə paltosunu çiyninə salıb, bir qəşəng oğlanla yanaşı oturan mən idim?
Fəziləni azdırmaq çətindi. Boynuma almağa məcbur qaldım:
—Hə… kinoda?
—Yox...hamamda.
Tutuldum.
—Sən də Həsənağayla gəlmişdin?
Bu sözü eşidəndə qızı sanki ilan çaldı, ağzını əyə-əyə söyləndi:
—Aaz… Həsənağanı itirib-axtaran kimdir? Allah vurmuşdu onu gündüzün günorta çağında, goburnat bağında. Hüseynağanın ölmüşü, keçən həftə o gedənin başına bir oyun açmışam ki, bundan sonra qələt edər qız tayfasına yaxın düşər. Mən kinoya Hüseynağayla gəlmişdim.
—Bunu tanımırsan: professor Talışxanlının kiçik oğludur.—Fəzilə sağ əlinin baş barmağını dikəldib, qabağa uzatdı:—Şik!
Yaxşı ki, onu çağırdılar. Yoxsa yaxamdan əl çəkməyəcəkdi.
İnstitutdan qayıdanda evə tələsirdim. Dərya zəng çalacaqdı. Yenə atamın zəhmi qəlbimi sarsıtdı... “...Özün də gedəndə yerini anana yox, mənə de!” —sözləri qulaqlarımda cingildədi. Bundan sonra neyləyəcəkdim?!.. Dərya ilə görüşməmək mənə dərd olardı. Sevgi nübarının dadını son iki-üç günd təzəcə tamsınmağa başlayırdım; həyatın, yaşamağın mənası dəyişmişdi, başqalaşmışdı mənim üçün. Bu tərəfdən də qarşımda atam dayanmışdı. Yeganə qızı olan məni naz-nemət içində qayğı və nəvazişlə böyüdüb, boya-başa çatdıran doğma atam!
 

 7

 Mətbəxdə oturub çay içirdim. Telefonun zəngini eşidəndə cəld öz otağıma yüyürdüm. Dəstəyi ehmalca qaldırdım:


—Bəli, kimdir?
O qədər astadan xəbər aldım ki, çox güman səsim mikrafona yetmədi. Boğazımı arıtlayıb, bir də təkrar soruşdum:
—Allo, kimdir?
—Mənəm.
Səhv etməmişdim. O idi.
—Dərya?.. Salam.
—Nə təhərsiniz, Könülcan?
—Lap yaxşı. Bəs siz?
—Mən də. Neyləyirsiz evdə?
—Heç… İnstitutdan indicə gəlmişəm.
—Bu axşam nə işlə məşğulsunuz?
—Dərslərimə hazırlaşacağam.
—Bəs mənimlə görüşməyə hazırlaşmırsınız?
Bilmədim, nə deyəm. Canımı dişimə tutdum:
—Yox...
—Çox ləngimərik.
—Mümkün deyil, Dərya.
Onun səsi ciddiləşdi:
—Yoxsa, incimisiniz məndən?
—Xeyr… Inciməmişəm. Başqa səbəb var.
—Məni nigaran qoydunuz, Könül. Bəlkə ucundan-qulağından deyəsiniz..
—Sonra… Narahat olmağa dəyməz.
—Kefim pozuldu. Siz lap...
—Icazə verirəm, mənə “sən” deyin.
—Təşəkkür edirəm. Bəs mən sizi… səni haçan, harda görüm?
—Sabah zəngləşib danışarıq.
—Nə deyirəm ki… Salamat qal. Öpürəm səni. Dud...dud… dud...
Dəsəyi qoydum. Utandığımdan əllərimlə üzümü qapadım. “Öpürəm səni.” Tək otaqda öz-özümə pıçıldadım: “Mən də.” Atamın gözlərindən uzaq.
 

 8

 Səhər həyətimizdə Qönçəbəyimlə rastlaşdım. Məni görcək, mehribancasına qucaqlayıb bağrına basdı, üzümdən öpdü:


—Namxuda-maşallah, nə qəşəngləşmisən, göyçək balam,—dedi.—Az qala tanımayacaqdım. Tfu!... Tfu… Göz dəyməsin, böyümüsən… ətə-cana dolmusan… Sifətin bədirlənib… Lap birdən-birə dəyişmisən ey! Srağagün ayrı cürdün. O, qadınlara məxsus maraqla geri çəkilib mənə diqqət yetirdi.
—Mərmər bacı necədir ?—deyə anamı soruşdu.
—Yaxşıdır, Qönçəbəyim xala. Siz nə təhərsiniz?
—Görürsən də… Belə. Babat. Dərsə gedirsən, hə?
—Bəli.
—Get. Göyçək balam, gecikərsən. Yoldan elədim səni. Anan yəqin evdədir.
—Evdədir, bəli.
Sözlü adama oxşayırdı.
—Xeyir ola?
—Bir dəymək istəyirəm ona. Balaca işim var.
Qönçəbəyim azacıq uzaqlaşcaq arxadan məni çağırdı:
—Könül, göyçək balam...
Ayaq saxlayıb, geri döndüm.
—Yadımdan çıxdı deyim: Emin çox-çox salam-dua göndərdi sənə.
Dodağımı dişləməsəydim, güləcəkdim.
—Göndərən də sağ olsun, gətirən də.
Qönçəbəyimlə anamın söhbəti yaxşı tutur. Bu gün də axşamadək oturub çay içə-içə hey dərdləşəcəklər.

 Oğlu Emin mənə xüsusi hüsn-rəğbət bəsləyir. Bunu çoxdan duymuşam. Əvvəllər yaxınlaşmağa cürət eləmirdi. Son vaxtlar açılışıb. Ancaq məni görəndə rəngi dəyişir. Sanki yanımda günahkardır. Bildir ad günümdə, anası ilə bizə gəlmişdi. Mənə məzəli bir hədiyyə gətirmişdi. Balaca, bozumtul meymundu.—Kəndirdən sallanmışdı, gözləri qara muncuqdan idi, işıldayırdı. Quyruğundan dartırdın, yuxarı ipə dırmaşırdı. O gecə qonaqlarımız dağılışanda mən aşağı endim, onları yola saldım. Emin guya cəsarətlənmişdi. Həyətdə Qönçəbəyimi qabağa buraxdı. Məni kənara çəkib dilidodağı əsə-əsə dedi: “Könül, neçə vaxtdır səninlə ikilikdə danışmaq istəyirdim. Xahiş edirəm, axıracan qulaq as. Mən həmişə səni düşünürəm. Axşamlar gözlərimi pəncərənizdən çəkmirəm. İşığınız sönür, sonra… inan ki, heç sonra da yata bilmirəm… Gəl sözümü yerə salma. Haçan imkan tapsan, görüşək… Mən ürəyimi sənə açmayınca...” “Zəhmət çəkmə!—dedim.—Elə bir o qalmışdı. Atam eşitsə, neylər!? Onu istəyirsən ki, mən evdə gözü kölgəli dolanım? Bir də bu barədə danışsan, üzünə baxmaram!..” 


Mən qətiyyətlə ayrılıb getdim. Evə qalxcaq, balkondan xəlvəti həyətə boylandım. Emin fikirli halda bir siqaret yandırdı, suyu süzülə-süzülə evlərinə yollandı. Sonra gördüm ki, dayandı, nə düşündüsə, əlindəki siqareti yerə çırpdı; qaranlıqda xırda qığılcımlar qalxdı, söndü. Doğrusu, yazığım gəldi Eminə. Gərək o qədər sərt cavab verməyəydim. Anası Qönçəbəyim, deyirlər, gəncliyində həddindən artıq gözəl olub. Elə indinin özündə də yaxşı qalıb. Xanım arvaddır. Yaşı əlliyə çatsa da, görkəmində qocalıq əlaməti yoxdur. Sifətinə baxanda adamın xoşuna gəlir, ağappaq, gipgirdə… Gözləri işıqlı, dişləri sədəf kimi. Heç inanmırsan ki, Emin boyda oğul anasıdır.

 9

 Bir kərə, yadımdadır, balaca idim; məktəbdən yay tətilinə çıxmışdım. Gərək ki, yeddinci sinfə keçmişdim. Bakıda havalar qızmışdı. Qönçəbəyim məni bir həftəliyə Buzovnadakı bağlarına qonaq aparmaq istədi. Atam tək buraxmadı; anamı da mənə qoşdu. Gedəndə tapşırdı ki: “Gözün uşağın üstündə olsun.” Mən Emini ilk dəfə lap yaxından onda gördüm. Şumal bir oğlan idi. İnstituta təzəcə girmişdi. Deyəsən məni ağlıkəsməz körpə hesab eləyirdi. Bağlarına gəldiyimiz heç yarım saat olmamışdı. Çağırıb mənə belə bir ultimatum verdi: “Bax… şeytan, quyunun yanında oynamayacaqsan. Günortanın istisində bağın içinə getməyəcəksən; qurd-quş sancar səni. Keçi kimi dər-divara, ağaca dırmaşmayacaqsan—yıxılarsan, xatada biz qalarıq...”


Həyətlərindəki qollu-budaqlı, uca çinardan uzun bir yelləncək asılmışdı. O mənim ən çox xoşladığım əyləncə idi. Soruşdum: “Quyhaquya da minmək olmaz?” Güldü. Gödək hörüklərimin ucundan tutub dartdı: “Olar. Ancaq bərk yellənmə.” 
Sonra… sonra mən bir günün içində dəlicəsinə Eminə vuruldum. Elə vuruldum ki, özüm-özümü tanıya bilmədim. Tezliklə bağdan şəhərə qayıdacağımı, ondan uzaqlaşacağımı fiirləşəndə məni kədər bürüdü, qəmə batdım, az qala hönkürüb ağlamaq istədim. Başa düşmədim ki, o sevgi idi, nə idi, ürəyimə hardan yol tapmışdı, bütün vücudumu lərzəyə gətirmişdi, məni aciz, iradəsiz bir qıza çevirmişdi. Eminin isə münasibətində zərrə qədər dönüş görmürdüm. Gecələr yatanda, yerimi anamla Qönçəbəyimin aasında salırdım; uzanırdım, gözlərimi qaranlıq göylərdə işıldaşan ulduzlara zilləyirdim, hey… baxırdım. Bəzən xoruz banınadək kirpik çalırdım, ayla danışırdım, ulduzlarla pıçıldaşırdım. Belə vaxtlarda Emin məni çağırsaydı, yerimdən çəyirtkə tək sıçrayıb yanına qaçardım. Hara desəydi, sevincək gedərdim. Səhərədək onunla əl-ələ verib, yalın ayaqlarımla dünyanı dolaşardım, yorulmazdım. Şəhərə gəlməyimizə bircə gün qalmışdı. Mən yelləncəkdə oturmuşdum, asta-asta yırğalanırdım. Xəyalım uzaqlarda gəzirdi. Birdən onun—Eminin səsini eşitdim:
-“Könül!” Dik atıldım. Hay verdim:

 -“Bəli.” O, bağın içindən gəlirdi. Bir nimçə üzüm dərmişdi. “Darıxmırsan, şeytan qız?” Qaldım, nə deyim.


Emin əlindəki nimçəni çarhovuzun qırağına qoyub soruşdu: “Qaçsam, tuta bilərsənmi məni?” Qəlbimə şadlıq doldu: “Elə tutaram...”  “Başladıq!” Emin əvvəl sağa qaçdı, ardınca cumdum. Sonra zənnimi azdırmaq üçün sola buruldu... dala qayıtdı. Mən qollarımı geniş açaraq yüyürdüm, ona yetməyə can atdım. Elə bildim Emini tutsam, o həmişəlik özümünkü olacaq. Ancaq arzuma çatmadım. Evlərinin dalındakı heyva ağaclarının arasından keçəndə büdrəyib yıxıldım… biləyim cızıldı... Həmin yerdən ki, dünən Dərya öpmüşdü.
Emingilin bağlarından qayıdanda ürəyimdə baş qaldıran hissləri nadir, qiymətli bir töhfə kimi şəhərə gətirdim. Lakin… çox saxlamağı bacarmadım. Necə fövrən vurulmuşdumsa Eminə, eləcə də tez unutdum. Və anladınm ki, mənim o məhəbbət sandığım hərcayi duyğuların şıltaqlığından başqa bir şey deyilmiş...
 

 10


 Son keçdiyimiz bəhsi özlüyümdə təkrar edə-edə gedirdim: “… İnsan kəlləsinin beyin hissəsi səkkiz sümükdən ibarətdir. Onlardan dördü təkdir—ənsə, əsas, alın və xəlbir sümüyü. Ikisi isə cütdür; təpə sümüyü, gichah sümüyü. Alın, ənsə, təpə və gichah sümüklərinin bir hissəsi kəllənin qapağını, yerdə qalan sümüklər kəllənin əsasını təşkil edir.”
İnstituta haçan gəlib çatmışdım, bilmədim. Qabaqda, küçənin tinində mavi bir “Volqa” dayanmışdı.Mən yaxınlaşanda maşının qapısı açıldı, Dərya aşağı düşdü.Sən demə, bu onunku idi. Salam verib, əl tutdu, kefimi soruşdu.
—Biz ki sözləşmişdik mən dərsdən qayıdandan sonra görüşək.
—Elədir… Ancaq o vaxtadək ürəyim dözmədi. Səndən nigaran qaldım, Könülcan. Telefonda da soyuq danışdın.
Dəryanın bu qayğıkeşliyi məni elə həyəcanlandırırdı ki, ona təşəkkür etməyə aciz qaldım. Açdım maşının dal qapısını, əyləşdim.
—Getmirəm bu gün instituta!—dedim.
O da sükanın arxasında oturdu:
—Hara sürüm?
—Hara xətrin istəyir.
Maşın yerindən tərpənəndə Dərya qarşısındakı kiçik aynadan mənə gülümsündü.
—Al, bunu tax gözünə,—deyə azacıq uzaqlaşcaq o, döş cibindən çıxardığı qara şüşəli eynəyini çiyninin üstdən mənə uzatdı:
—Niyə ki?—soruşdum.
—Tanımasınlar səni.

11

Otağımın gündoğara açılan pəncərəsindən xoşüzlü bir səhər gülümsəyir. Yuxudan xeyli vaxtdır oyanmışam. Ancaq qalxmaq istəmirəm, yer dəmi alıram. Gözlərimi yummuşam—dünənki əhvalatları xatırlayıram. Daha doğrusu, görürəm. Dərya ilə şirin söhbətlərimizi, dalğaların şırıltısına qarışan qəhqəhələrimizi eşidirəm. Bu təsəvvür sanki dünəni geri qaytarıb ikinci kərə təkrar edir mənimçün.


Biz Bakıdan çıxınca yaxın kəndlərin darısqal, yöndəmsiz yollarından keçirik. “Qayaaltı” deyilən sarı qumlu, nəhayətsiz bir sahilə gəlirik. Ətrafın genişliyi, havanın saflığı ürəyimi fərəhləndirir. Yayda dənizə çimməyə axışan adamlarla dolu olan bu səs-küylü yerlər indi tamam sakit və kimsəsizdir. Təkcə qağayılardır sahilin də Xəzərin də sakinləri. Dərya suyun qırağında maşını bir dövrə sürətlə fırladıb, saxlayır, təkərlər, ləpələrlə ütülənmiş yaş qumun üstündə naxışlı çevrələr cızır. Xəbər alıram:
—Sən elə niyə elədin?
Mən də Dəryaya “Sən” deyirəm. “Siz” onu məndən, məni ondan uzaqlaşdırır.
Maışından enirik. Dərya yerdəki, ikiqat haşiyəli çevrəyə baxıb, sualıma cavab verir:
—Bunun içərisində bir gözəl qızın şəklini salacağam. 
Dəniz uğuldayır. Sahilə qoşun-qoşun hücum çəkən dalğalar şahə qalxır, qağayılar qanadlarını sulara çırpır. İkimiz də susuruq. Bayaq yolda Dərya srağagünkü məyusluğumun səbəbini öyrəndikdə qəribə bir söz dedi: “Əgər mənimlə belə görüşməyə atandan ehtiyat edirsənsə, onun çarəsi asandır: elçi göndərərəm, nişanlanarıq.”
—O şəklini çəkmək istədiyin qız kimdir?—soruşuram. Dərya zarafatı başa düşür. Qolunu boynumdan aşırıb, çiynimi ovcunda sıxır. İlhama gəlmiş şairlərə təqlidən üzünü dənizə tutub deyir:
—O qızın qaranquş qanadları tək zərif, qara, çatma qaşları, uzun, sıx kirpikləri var. Gözləri əfsunlu və cazibədardır. Dodaqları həmişəbahar qönçəsidir. Alnı, yanaqları, çənəsi, boğazı hamardır, elə bil ağ mərmərdən yonulub. Qədim yunan əsatirlərindəki gözəllik ilahəsinin burnu kimi düz və sivri  burnu var. Xurmayı ipək telləri çiyinlərinə qədərdir. Cənnət sinəsində bir cüt...Mən əlimlə onun ağzını qapayıram.
—Bəsdir...
Maşına söykənərək beləcə yanaşı dayanırıq. Qarşıda, dənizin üfüqlərə qovuşduğu uzaqlarda yelkənli bir qayıq üzür. Dalğalı suların köksündə yırğalandıqca gah dikəlir, gah batır, görünməz olur. Mən, uşaqlıqda əzbərlədiyim Lermontov şerinin misralarını Xəzərə oxuyuram:
“Ağarır mavi dumanlıqda qərib bir yelkən.
O qərib yelkən uzaqlarda bilinməz nə arar...”
Sonrakı misraları Dərya dilimdən qapır. İftixar duyğusu ilə çevrilib ona baxıram. Boyumuz bir bərabərdədir. Elə məmnunam ki… Köksüm də dəniz kimidir. Qalxır… enir. Bilsəydim, təkcə bu dəqiqələri yaşamaq üçün doğulmuşam, ömrümün belə gödəkliyindən şikayətlənməzdim. Dərya çiynimi buraxır, bədənim üşürgələnir. O, kiçik bir taxta parçası tapıb, cızdığı çevrənin içərisinə girir. Hamar qumun üstdə əlini sağa-sola, aşağı-yuxarı gəzdirərək əyri xətlər çəkir. Həm də ehtiyatla hərəkət edir ki, ayaqlarının izi ora düşməsin. Onca dəqiqə keçməmiş mən yerdə böyük əksimi görüncə onun bacarığına heyrətlənirəm. Dərya dikəlib, kənara adlayır, boynunu yana əyərək gözlərini qıyır, çəkdiyi rəsmə diqqət yetirir və əməlindən razı təki qürrələnir.
—Oxşarı varmı sənə, Könül?
—Lap eynilə mən özüməm!—deyirəm.
—Ancaq… heyf zəhmətindən! Pozulub gedəcək...
—Canın sağ olsun. Bircə dəfə baxdınsa, kifayətdir. Qoy pozulsun. Orijinalı ki, ürəyimdədir...
Sonra Dərya maşında oturub, məni yanına çağırır. Məqsədini duyuram: öpmək istəyir. Çəkilib bir qıraqda dayanıram. O, aşağı enib, pəncələri üstdə oğrun-oğrun yaxınlaşaraq, arxadan məni tutmağa çalışır. Qaçıram… Ucadan gülə-gülə maşının dövrəsində fırlanıram. Dərya da ardımca yüyürür...
Emingilin bağlarında da beləcə oynadığımız yadıma düşür. Bir anlığa qəlbim kədərlənir və tez də keçir. İkimiz də dururuq. Nəfəsimizi dəririk.
—Tutacağam!—deyir Dərya.
—Tuta bilməyəcəksən!—deyirəm.
—Baxarıq!
—Baxarıq!
Dərya qəfildən irəli atılır, mən yenə götürülürəm... Yorulduğumu hiss edincə cəld maşına təpilib içəridən qapıların dördünü də bağlayıram… Dərya vəziyyəti belə görcək tez əlini cibinə salıb qurdalanır. Ancaq nahaq yerə! Açarlar maşının üstündədir...
—Zəhmət çəkmə! Bax… Bax… bunları axtarırsan?—deyə açarları çıxarıb zəncirindən tutaraq pəncərənin qabağında yellədirəm, şüşənin arxasından ona acıq verirəm... Bu əsnada anamın səsi məni diksindirir:
—Könül, qızım, bəsdir yatdın, dur, əl-üzünü yu, naharını elə...
Mən Dəryadan da, dənizdən də ayrılıram. Əlimdəki zəncirli açarlar yoxa çıxır... Şəklim də sahilin qumsallığında qalır...

 

 12



 Mən lap uşaqlıqdan bədii kitabların aludəsi olmuşam. Əlimə keçən şerləri, romanları gecə-gündüz, dönə-dönə oxumuşam, yorulmamışam. Mütaliəyə acmışam—çörək kimi, susamışam—su kimi. Kitablar məni yaxın-uzaq keçmişlərə aparıb—sevindirib də, kədərləndirib də; təbiəti, iqlimi tanış doğma elləri, yad, qürbət ölkələri gəzdirib, qəribə insanlarla rastlaşdırıb kitablar. Bu qiyabi səyahətlər zamanı həyatda məsud, bəxtəvər yaşayanları da, əzab-əziyyət girdabında çapalayanları da, sevgisində vüsala yetənləri də, hicran atəşində qovrulanları da görmüşəm. Mən kitabları müqəddəs sanmışam, hər sözünə, kəlməsinə inanmışam; müəlliflərini isə peyğəmbər  təsəvvüründə zənn etmişəm. Bəzən elə təsirlənmişəm ki, özüm də yazmaq həvəsinə düşmüşəm, ancaq bacarmamışam... Sonralar, nisbətən ağlıkəsər çağlarımda hekayə naminə bir neçə hadisə quraşdırmışam. Lakin utandığımdan heç kəsə göstərməmişəm. Saxlamışam kitablarımın arasında, vərəqlər xəzan yarpaqları tək saralıb, solub… Onlardan biri də Emingilin bağlarından qayıdan axşamı yazdığım
 “Qız—bənövşə” əhvalatıdır. Bir ara az qalmışdı redaksiyalara aparacaqdım. Yaxşı ki, cəsarət eləmədim. Xəbər tutsaydı Emin, indi xəcalətdən üzünə necə baxardım? Açığını desəm, o yazı bu gün başqalarına mənasız da görünsə, mənim üçün öz qiymətini itirməyib. Cırıb atmağa heyfsilənirəm, əlim gəlmir. “”Qoy dursun, mənə maneçilyi yoxdur ki!”—fikirləşirəm, hələ də saxlayıram.
 ...Bahar fəslidir ... Çöldə tənha bənövşə bitir… Bir oğlan onun yanından etinasız və laqeydliklə ötür. Bənövşə isə  dərilmək, oğlanın ürəyinin üstə sancılmaq istəyir… Müyəssər olmur. Bu həsrət bənövşənin zərif  qəlbini incidir, boynu qüssədən bükülə qalır... Bənövşə—qızdır, qız—mənəm, oğlan da Emindir...
 Orta məktəbi qurtardı. Atam qoymadı bu yolu tutum. “Şairlik, ədiblik kişi peşəsidir”—dedi və məni  həkimliyə sövq etdi. Beş aydır tibb institutunda oxuyuram. Bura daxil olduğumdan narazı deyiləm.  Həkim də insanlara bəxş elədiyi əlavə ömrün müəllifidir. Dünyada bundan şərəfli nə var ki?!

 

 13



 Dərya ilə tanış olduğumuz bir aydır. Bu müddət ərzində hər gün görüşə bilməsək də, mütləq  zəngləşirik. Atamın qorxusundan cəmi üç dəfə gəzməyə çıxmışıq. Onda da yarı ürəyim evdə qalıb. İndi Dəryasız darıxıram. O mənimçün ən əziz, doğma bir adama çevrilib. İnstitutda mühazirələr zamanı tez-tez yadıma düşür. Evə gələndə də həmişə qulağım səsdə olur. Elə bilirəm bu dəqiqə  arxadan onun səsini eşidəcəyəm: “Könül!..” deyə məni çağıracaq. Fəzilə diliyanmış, bizi kinoda gördüyünü fakültəmizdə qızların çoxuna danışıb.  Eh!.. Qoy hamıya yaysın! Əvvəl-axır hər şey aşkara çıxacaq.  Sevmək cinayət sayılsaydı, gərək bütün bəşəriyyət mühakimə olunaydı!

 

 14



 Adam məhəbbətin qədrini araya hicran düşəndə bilir. Bir həftədir dəli kimiyəm. Evə gəldimmi, otaqlarda vurnuxuram. Dəryanın yolunu gözləyirəm. Moskvaya rəssamların, heykəltəraşların  müşavirəsinə gedib.Hesabla gərək ya sabah, ya biri gün qayıtsın. Təyyarədən evən təki mənə zəng çalacaq. Yaxşı ki, bir yol telefonla danışmışıq… Amma məni nigaran qoyub. Əlcəklərini yadından çıxarıb aparmayıb. Bu səhər elə ona görə radioya qulaq asdım. O tərəflərdə möhkəm şaxtadır. Moskvanın qışını mən də görmüşəm… Mağazalardan əlcək tapmasa, barmaqları donacaq Dəryamın.  Srağagün telefonla soruşdum: “Oralar çox soyuqdur?” Cavab verdi: “Onu mən bilmərəm, Könül!” Xəbər aldım: “Niyə?”  Dedi: “Çünki məni sənin məhəbbətin isidir!..”

 

 15



 Bütün günü Dəryasız Dərya ilə oldum. Yalqız vaxtlarımın həmsöhbəti bənövşəli dəftərimi qarşıma qoydum, xəyalımda təqvimin otuz beş vərəqini geri çevirdim, yanvarın on altısına qayıtdım. Dərya ilə başlanan tanışlığımızı incəliklərinə qədər ürək dolusu fərəhlə xatırlaya-xatırlaya ağ səhifələrə köçürdüm.
 Mülayim bir axşam çağıdır. Qışın ilıq günorta nəfəsi qismən soyumuşdur. Şəffaf, mavi göy  qübbəsinə ağ tül kimi param-parça buludlar səpələnib. Şəhərin quzeyə baxan pəncərələrində  şölələnən alov rəngli şəfəqlər göz qamaşdırır.  Mən institutdan çıxmışam, ancaq evə tələsmirəm. Əlimdə, kitab dolu portfel sahil küçəsinə tərəf  addımlayıram.  Darıxıram, həyatımda nəsə çatışmır. Həmsöhbətmi, musiqimi, əyləncəmi, könlüm nə istəyir, özüm də bilmirəm. Divarlara yapışdırılmış solğun afişalara ötəri nəzər salıram. Onlardakı zövqsüz şəkillər, yazılar rəngbərəng, tamaşalar, konsertlər isə köhnə, təkrar və yeknəsəqdir. Gözüm də, ürəyim də  təzəlik axtarır.  “67-nin sərgisi”—bu al-qırmızı başlıqlı elanı oxuyunca ayaq saxlayıram: yaxındakı muzeydə müasir  rəssamların, heykəltəraşların əsərləri qoyulub.  “Gedib baxacağam”—deyə istiqamətimi dəyişib ora yollanıram.  Fasadı qoşa sütunlu böyük binanın vestibülündə soyunuram. Yuxarı qalxıb salonları bir-bir... gəzirəm. Rəsmlər...heykəllər...büstlər cürbəcürdür—canlıları da var, ölüləri də. Sərgi yenicə açılıb, adamla doludur. Havası istidir. Lakin mücərrəd, anlaşılmaz şəkillər asılan otaqlar boşdur, soyuqdur.  Bayaqdan onu da hiss edirəm—qıvrımsaçlı bir oğlan kənardan mənə çox diqqətlə baxır, yəqin kiməsə oxşadır. Əhəmiyyət vermirəm. Özümü görməməzliyə qoymuşam. Xəzər sahilindəki qara-boz qayalıqları, Abşeronun yaşıl bağlarını və yastıyapalaq yöndəmsiz evlərini təsvir edən mənzərənin önündən etinasız keçə bilmirəm. Bu yerlər mənə tanış, doğma görünür. Emini xatırladır. “Bax… Könül, quyunun yanında oynamayacaqsan. Günortanın istisində bağın içinə getməyəcəksən—qurd-quş sancar səni. Keçi kimi dər-divara, ağaca dırmaşmayacaqsan—yıxılarsan, xatada biz qalarıq...” Dəlisov uşaqlıq çağlarım uzaqda qaldı...
—Bağışlayın...—deyə arxadan qulağıma dəyən səs məni fikirdən ayırır. Geri döncək yenə həmin qıvrımsaçoğlanı görürəm.
—Buyurun.
O, ayaqlarını cütləyib, qarşımda hörmətlə təzim edir:
—Üzr istəyirəm… Siz neftçi Muradın qızı deyilsiniz?
“Bu mənim atamı hardan tanıyır?”
Deyirəm:
—Bəli.
Oğlan rahatlıqla köks ötürür, ehmalca başını əsdirərək gülümsünür.
—Elə bunu soruşacaqdım… Zənnim məni aldatmayıb.
Mən hələ heç nə anlamıram.
—Bəyəndinizmi kişinin obrazını?
—Hh… Bilmirəm siz hansı kişini deyirsiniz?
Oğlan duruxur:
—Zəhmət olmasa bura gəlin.
O məni içəri salona aparıb, küncdə üzü işığa qoyulmuş yekə bir büstü göstərir.
—Bunu görməmisiniz?
Baxan kimi atamı tanıyıram. “Pa!”—deyə iradəsiz pıçıldayıram. Büstün böyründəki xırda yazılar gözümə sataşır: “Dərya Zəkizadə.”
—Haçan düzəldiblər bunu? Heçxəbərim yoxdur...
O dinmir.
—Mən bu heykəltəraşın adını eşitmişəm.
Oğlan yenə bayaqkı təki ayaqlarını cütləyib, hörmətlə təzim edərək əlini irəli uzadır:
—Elə isə tanış olaq: Dərya Zəkizadə. Bu iş mənimkidir...
—Sizinkidir?!—deyə mən sövqi-təbiilə onunla əl tuturam və oğlana ötəri bir nəzər fırladıram.
—Heç gözləmədiyim halda sevindirdiniz məni... Büst eynilə atamdır, geniş alnı, çatılmış qalın, pırpız qaşları, ciddi baxışları, çökük ovurdları, çənəsi, dodaqları, bığları hamısı, hamısı onunkudur.
Dərya izahat verir:
—Mənə xarakterik bir neftçi obrazı lazım idi. Çoxdandı gəzirdim, axtarırdım… Axırıncı kərə mədənə gedəndə təsadüfən Murad əmi ilə rastlaşdım. Kişinin sifətinə baxan kimi dedim: “Tapdım! Elə budur!”—O, azacıq susub qısıla-qısıla sözünə davam edir:—Amma, xətrinizə dəyməsin, Könül xanım, yaman tündməcaz atanız var. Onu dilə tutub beş-altı dəfə emalatxanama aparınca anadan əmdiyim süd burnumdan gəlib...Hər seansda da yarım saatdan artıq oturmayıb. Özümdən xəbərsiz şadlıqla qəhqəhə çəkirəm:
—Siz ki onu yola gətirmisiniz, qəhrəmansınız, deyirəm.—Atam bu barədə evimizdə bir kəlmə də danışmayıb.
Dərya umu-küsü eləyir:
—Heçgəlib heykəlinə də baxmayıb.
Söhbətimiz kəsilir. Susuruq. Nəzərlərimiz ani olaraq qarşılaşır. Duyuram, Dərya nəsə demək istəyir, gözləri gülür. Ancaq ürək eləmir. Sonra eyhamla dillənir:
—Yaxşı ki, bu gün muzeyə gəldim...
Soruşuram:
—Siz? Mən?
—Elə ikimiz də! Yoxsa, bu tanışlıq olmayacaqdı..
—Ancaq bir məsələ mənə qaranlıq qaldı, —deyə mövzunu dəyişmək məqsədi ilə araya söz atıram.
—Siz nədən bildiniz mən neftçi Muradın qızıyam? Axı, atama o qədər də oxşarlığım yoxdur...
Dəryanın nüfuzedici baxışları yenə sifətimdə gəzir.
—Bunu siz deyirsiniz, Könül xanım. Amma mən, bir heykəltəraş müşahidəsi ilə diqqət yetirəndə, sizi atanıza oxşadan əlamətləri, cizgiləri çox aydın görürəm. Xüsusən gözlərinizdəki işıltı, kirpiklərininzin düzülüşü, çənəniz, üzr istəyirəm, hətta dodaqlarınız belə Murad əmini xatırladır... Onun sözlərindən utanıram. Üzümü yana çevirəndə büstdən atamın qaşqabaqlı baxışları mənə zillənir. Sanki, naməhrəm bir oğlanla belə şirin-şirin danışdığıma qeyzlənir. Dərya getməyə hazırlaşdığımı hiss edincə:
—Gözləyin, Könül xanım, elə mən də çıxıram,—deyir və tələsik uzaqlaşır. Vestibüldə geyinəndə o, yenə mənə yaxınlaşır, icazə alıb, paltomu tutur. “Yox” deməyə dilim gəlmir. Sonra sərgidən evimizə qədər mən özümdə olmuram. Fikrim Dəryada qalır. Onunla yanaşı addımladığıma sevinirəm. Və bu ünsiyyətdən qəlbimə elə xoş bir rahatçılıq süzülür ki… Küçəmizə çatanda ayrılacağımıza heyfsilənirəm. Dərya sabah mənimlə yenə görüşmək istəyir. Sehrlənmiş kimi, ixtiyarsız razılıq verirəm, düşünmədən, qorxmadan...
Bu gün Könül deyiləm mən, başqa bir qızam. Darvazamızdan girəndə Dərya məni çağırıb, təkidlə tapşırır:
—Sizdən təvəqqə edirəm, Könül xanım. Murad əmi tanış olduğumuzu bilməsin. Fikirləşər ki, biz çoxdanın dostlarıyıq; büstünü də elə sizin xətrinizə düzəltmişəm… Təşəkkür əvəzinə nahaqdan nifrət qazanaram.
Evə gəlincə şadlığımdan atamın boynuna sarılıb öpürəm:
—Pa, təbrik edirəm səni!.. Sərgidə heykəlini qoyublar! Niyə səs salmırsan, hə? Elə canlıdır ki, pa, deyirsən bəs, indicə dil açıb danışacaq. Özü də birinci mənə acıqlanacaq. Qışqıracaq. “Ay qız, burda nə gəzirsən, getsənə evə!”  Atam heç halını da dəyişmir:
—Çox az vaxtımı almışdı o gədə, bir də durub sərgisinə gedəcəyəm?!.. Elə sən görmüsən, kifayətdir. Mən öz otağıma qaçıram. Paltomu, papağımı çıxarıb bir kənara tullayıram. Qollarımı açıb aynanın qabağında fırlanıram. Saçlarım dağılır. “Dərya!”—deyə çağırmaq, qəhqəhə çəkmək, uşaq təki atılıbdüşmək istəyirəm...

 

 16



 Bu axşam gecəyədək telefonun yanında oturub qəzetlərə baxdım, kitab oxudum… “Spidola”nı qurdaladım, xaricdən tutduğum musiqilərə qulaq asdım. Atam da, anam da çoxdan yatmışdı. Dəryanın zəngini gözləyirdim. Maraqlı bir xəbər vardı qəzetdə: məşhur alman alimi Vilhelm Humbaldt gözəl, ağıllı zövcəsi Karolina fon Daxroydenə qırx dörd il ərzində hər gün yüz xətt şeir ithaf edib. Onlar otuz beş il intəhasız bir məhəbbətlə yaşayıblar. Karolinanın vəfatından sonra da Humbaldt onu unutmayıb. Ömrünün axırına kimi, hər səhər yazdığı şeri axşam aparıb sevimli qadının məzarı üstdə oxumağı bir adət şəklinə salıb... 
 “Qəribədir!—Fikirləşdim. —Sən demə, almanların da öz məcnunu varmış!..” Otağa cilgiltili qarışıq fərəh doldu. İntizarım bir anda yoxaldı. O idi. İkicə kəlmə sözü ilə ürəyim təskinlik tapdı.
—Salam… Salam, Könül… Necəsən?
Pıçıldadım:
—Yaxşıyam. Gəlib çıxdın?..
—Hə… Mən dedim indiyə yatmış olarsan.
—Heç gözümə yuxu gedər?.. Hardan danışırsan?
—Aerodromdan. Bağışla, narahat elədim səni.
—Yox...
—Yatginən… Sabah istirahət günüdür, görüşərik… Yaxşımı?
—Nə vaxt?
—Saat… neçədə istəyirsən?
Fikirləşdim.
—Birdə.
—Çox gözəl!
—Harda?
—Elə orada… Gecən xeyrə qalsın.
—Sağ ol...

—Öpürəm səni!


Arxayınlıqla nəfəs aldım. “”Elə orada” metronun “Bakı Soveti” stansiyası deməkdi. İçəri evdən atamın boğuq səsi eşidildi:
—Kimdir gecənin bu vədəsində zəng çalan?!
—Pa, səhvən bura düşmüşdülər.
—Bəs sən niyə oyaqsan?
—Dərslərimi hazırlayırdım, pa. Indicə qurtardım.
Köksünü ötürdü, lakin dinmədi. Işığı keçirdim. Barmaqlarımın ucunda çarpayıma yaxınlaşdım. Tez soyunub yerimə uzandım. Bu gecə yorğana deyil, sanki şadlığa büründüm...və gözlərimi yumunca asta-asta əriyib şirin bir... yuxuya qarışdım...

 

 17



 Səhər şən və gümrah oyanmışdım. Sevincim mahnıya çevrilmişdi; çarpayımı səliqəyə salanda dodaqaltı zümzümə edirdim:

Alma atdım, nar gəldiı


Kətan köynək dar gəldi.
Qapıya kölgə düşdü,
Elə bildim yar gəldi...

 Bir həftəlik ayrılıqdan sonra bu gün yenə Dərya ilə görüşəcəkdim. “Nə romantik də adı var,—fikirləşirdim.—Dərya! Bu kəlməni hər dəfə dilimə gətirəndə nəhayətsiz mavi sular dalğalanır gözlərimin qabağında. Qəlbimə sanki sərinlik yayılır… Dənizin nəfəsini duyuram...”


 Atam, biz yatmış ikən sübhdən durub bağa gedib. Kişi təzəhəvəsdir. Buzovnada yer götürüb—ev tikdirir, quyu qazdırır. Bu yay istirahətə öz bağımıza köçəcəyik. Mən görməmişəm, anam deyir, lap ləpədöyəndədir, “xoşbəxtlikdən” orada da Qönçəbəyimlə qonşuyuq. Əvvəl buna sevinirdim. Indi yox. Mənə qalsa, Dərya məsələsindən sonra Eminin gözündən mümkün qədər uzaq olardım. Ancaq neyləyə bilərəm...
 Gönortaya kimi evdə oturmağa səbrim çatmadı. Çıxıb gəzinmək istədim. Paltomu geyirdim, telefon səsləndi. Zəng çalan Dərya olmamalı idi. Dəstəyi anam götürdü:
—Könül, Qönçəbəyimin oğludur,—dedi,—səni çağırır.
Heyrətləndim:
—Kim?!
Arvad söyləndi:
—Ay qız, Emini tanımırsan?
—Neyləyir o məni?
—Nə bilim, gəl özündən soruş...
Anam nəsə ikibaşlı danışırdı. Telefona yaxınlaşdım:
—Alo?..—deyə təəccübümü gizlətməyə çalışaraq dilləndim.—Bəli, Könüldür… Ah… Salam, Emin. Eybi yoxdur… Onsuz da elə çıxıram… Iki-üçdəqiqəyə enirəm aşağı. Anamı bu gün tanımırdım. Heçmaraqlanmadı ki, o nə deyir… Haçan yanımdan çəkilib getdi, bilmədim. Emindən çıxmayan iş: “Könül, zəhmət olmazsa, yarım saatlığa aşağı düş. Səninlə işim var...” Qəribədir, o məni neynirdi?
 Bayırın günəşli-şaxtalı təmiz havası adamın ciyərlərinə dolduqca, özündə bir uşaq yüngüllüyü hiss  edirdi.  Küçəmizin başında dayanmış Emin, məni görüncə hərəkətə gəlib gülümsündü. Əvvəlki yoldaşlıq səmimiyyəti ilə hal-əhval tutduq; atamı, anamı xəbər aldı. Bilirdim ki, bunlar hamısı əsas söhbətin müqəddiməsidir, mətləb daldadır. Dinməzcə,asta-asta yanaşı addımladıq. Emin gödək, boz palto geymişdi. Boynuna qara-qırmızı zolaqlı şərf dolamşdı. Saçlarını sol yandan tağ ayırıb sağa daramışdı. Bu onu yaşından da cavan göstərirdi. Gözlərində və  sifətinin ifadəsində narahatlıq, nigarançılıq təzahürü vardı. Elə bil ürəyi dolu idi, sirrini gizlədirdi.  Haçandan-haçana Emin həyəcanlı, titrək səslə sözə başladı:
—Könül, səndən bir şey soruşsam, çəkinmədən düzünü deyərsənmi?!
Məəttəl qaldım. Nə cavab verəcəyimi tezliklə dərk etmədim.
—Qəribə sualdır… Baxır nə soruşacaqsan...
—Elə bir şey ki, ondan mənim həyatım, gələcəyim, səadətim asılıdır!
Emini heç bu cür ciddi görməmişdim. Rəngi ağarmışdı. Özü də elə danışırdı ki, guya mənə  acıqlanırdı.
—Insafla, açıq söylə, Könül, səni sevdiyimi bilirsənmi?
Həqiqəti boynuma almağa çəkindim. Düşündüm: “Ona qalarsa, bu sualı əvvəlcə mən sənə verməliyəm.”
—Bir yol nəsə eşitdirmişdin mənə,—dedim.
Eminin dodaqlarında istehzalı təbəssüm gəzdi.
—Bir yol… nəsə eşitdirmişdim? Yaxşı ki, o yadındadır. Könül, axı ona qədər sən məktəbli qız idin. Məni duymazdın da… O yaşda sənə başqa gözlə baxmağa nə haqqım vardı. Indi… böyümüsən, dünənki Könül deyilsən, institut tələbəsisən. Ixtiyarın öz əlindədir.
 “Əcəb də! Bu dəqiqə ixtiyarım Dəryadadır. Səninsə bunlardan xəbərin yoxdur, Emin. Mən onu sevirəm… Sən hələ də mənə ümid bəsləyirsən. Eh!.. Dünən bu sözləri demək tez idisə, bu gün də gecdi, Emin! Yubanmısan… Bundan sonra sənə könlümü yox, ancaq təsəlli verə bilərəm...”
O, susduğumu razılıq əlaməti sanıb, inamla davam etdi:
—Keçən dəfəki etirazına görə səni qınamadım. Əksinə, gözümdə daha da yüksəldin, çünki haqlı idin; evdən xəlvəti iş tutmaq istəmirdin. Kaş bütün ata-analı qızlar bu barədə sənə oxşayaydı. Heyf ki, belələri azdır...
 “Doğrudur,—deyə özlüyümdə onun axırıncı sözünü təsdiqlədim. —Elələri çox azdır, heçmən də o cür deyiləm!”
Biz danışa-danışa gəlib şəhərin mərkəzinə çatdıq. Nizami muzeyinin qabağından keçəndə tindəki üçüzlü saata baxdım. Qırx dəqiqə də yubana bilərdim. Sonra bir bəhanə tapıb ayrılmalıydım. Emin başını qaldırmadan xəbər aldı:
—Könül, bu günlərdə evinizdə mənim söhbətim olmayıb?
—Yox… Necə?!
Tez, ötən həftə Qönçəbəyimin bizə getdiyini xatırladım.
—Mən anamı sizə göndərmişdim. Məsələnin ucundan-qulağından Mərmər xalaya eşitdirib. Cavabından belə çıxıb ki, o bu işə əsla etiraz etmir. Hətta deyib Könül də Eminin xətrini istəyir. Məncə onunla həyat qurmağa narazı olmaz… Ancaq, əlbəttə, son söz yenə səninkidir... Ürəyim birdən-birə sıxıldı. Məni hərarət çulğadı. Küçənin ortasında dayandım.
—Sən Qönçəbəyimi anamın yanına nahaq göndərmisən!—dedim.—Bilmirsən ki, bizim evdə atam...
—Onunla da atam danışıb, Könül.
—Haçan?!
—Keçən istirahət günü bağa gedəndə söhbətləşiblər.
—Nə deyib?!
—O da anan kimi...
Emin çevrilib üzümə baxanda gözlərinə inanmadı.
—Sənə nə oldu, Könül? Rəngin niyə belə dəyişdi?..
Dinmədim. Geri qayıtdım. Emin də mənimlə. Bu halda Dərya ilə görüşmək istəmədim. Məhəlləmizə çatanda hər ikimiz ayaq saxladıq, üz-üzə durduq. O, fikrimi bir daha qəti öyrənmək məcburiyyəti ilə soruşdu:
—Könül, mən belə anladım ki… sən rədd edirsən təklifimi, eləmi?
-“Hə” deməyə dilim gəlmədi. Başımı tərpətdim.
 Fövrən Eminin sifətində süni gülümsünməklə təbii ağlamsınmaqdan yaranan, anlaşılması çətin, qəribə bir ifadə yarandı.
—Ürəyin hökmü əleyhinə çıxmaq çətindir,—dedi.—Səndə nə təqsir... O, evlərinə getdi. Mən donub yerimdə qaldım...

 

 18



 Sevinclə, mahnı ilə başlanan istirahət günüm kədərlə, göz yaşı ilə qurtardı. Evə gəlib otağıma çəkildim. Anama dedim, kefsizləmişəm. Uzandım ... Eminə yamanlıq etmişdim—özümü saxlaya bilmədim, ağladım. Dərya ilə görüşəcəyimiz vaxt da keçdi. Arada telefon cingildədi. Qalxmadım. Anam cavab verdi:
—Allo? Kimdir,—edi.
—Emindir? Yox?.. Canın sağ olsun, bala, bu səfər nömrəni düz yığarsan... Dəstəyi qoydu.
 Danışan yəqin Dərya idi. Anam isə Eminə oxşatmışdı. Bu nahaqdan deyildi. Evə qanıqara qayıtdığımdan, çox güman,məsələni duymuşdu. O da məyus idi...
Anam başına xına qoyub. Göyçəkləşib. Dərya deyir, mən atama oxşayıram. Amma razılaşmıram. Mən anama baxanda otuz il sonrakı özümü görürəm. Qaş-gözümü elə bil ondan borc almışam. Kirpikləri də eynən mənimki tək sıx və uzundur. Hələ üzüm giləsinə oxşar dodaqları, düz burnu... Bircə çənəsinin zənəxdanı məndə yoxdur. Ancaq o, bir az kökdür. Kitabxanada işi yüngüldür. Tənəffüsdən-tənəffüsə ayaq üstə olur. Uşaqlar dərsə girəndə o da oturub kitab oxuyur.
 Anam otaqdan çıxanda astanada ayaq saxlayıb maraqlandı:
—Eminin bayaq nə işi vardı səninlə?
—Heç,—dedim,—ma. Bir kəlmə söz soruşacaqdı.
Ürəyi dözmədi anamın:
—Soruşdumu?
Məndən cavab almadığını görən arvad matəm içində kölgə kimi yavaş-yavaş çəkildi...

 

 19



 Mən aptekdən dərman alıb evə qayıdanda Qönçəbəyimi səsindən tanıdım:
—...Əgər bilsəm ki, Könülün meyli qeyrisinədir, canınçün, Mərmər, heç durub bura gəlməzdim. Eminə də deyərdim ki, oğul, bu sevdan baş tutmadı. Get, özünə ayrı qız axtar.
—...
—Əlbəttə, elə deyil. Tanımıram onu bəyəm? Məsələ burasındadır ki, naz eləyir. Uşağımın da nahaqdan qanını qaraldır, bizim də.
Anam xəstələnmişdi. Boğazı ağrıdığından çox yavaş danışırdı. Zalın aralı qalmış qapısı arasından, ancaq Qönçəbəyimin həyəcanla, ucadan dediklərini eşidirdim.
 Mən ehtiyatla öz otağıma keçim. Anamın zəif səsi gəlib qulağıma çatmasa da, hər şey başa düşülürdü:
—...
—Çox sağ ol, Mərmər, iki stəkan içdim bəsdir. Elə süfrə qırağından indicə durdum.
—...
—Dünən Emin Könüldən ayrılandan sonra bir gündə girdi içəri ki, görsəydin, deyərdin bəs, iraq olsun neçə ilin xəstəsidir. Ürəyimə od düşdü.
 Söhbətə azacıq ara verildi. Sonra anam nə soruşdu, mənə çatmadı. Qönçəbəyim cavabında dedi:
—Sən allah, Emin xəbər tutmasın, mənim bura gəldiyimdən… Möhkəm tapşırıb ki, bir də o barədə Mərmər xala ilə danışma. Bu məsələ qurtardı! Mən Könülün fikrini öyrəndim. Istəmir—vəssalam!.
—...
—A… bəs necə… Həyalı, ismətli qız da valideyninin rüsqəti olmadan, öz yanından durub deyərmi: “Ay filankəs, ölürəm dərdindən, elçi göndər, al məni?”
—...
—Elə bizimki də utancaqlıqda ondan geri qalmaz.
—...
—Başına dönüm, sabaha qoyma! Elə bu axşam işdən qayıdıb, çörəyini yeyəndən sonra kişiyə çatdır. Xeyir işi uzatmazlar. Könül ki, razılığını verdi, ertəsi günü arvadlar sizdədir, inşAllah. Indi qızım da gəlmək istəyirdi, qoymadım. Oturub evdə məni gözləyir.

 —...
—Yox. Atası hələ bilmir. Eşitsə, dəli olacaq.


—...
—A… heç deyərəm ona… Niyə ovqatını təlx eləyim...
Kreslonun səsindən başa düşdüm ki, Qönçəbəyim qalxdı, getməyə hazırlaşır. Mən tez dərman şüşəsini götürərək, dəhlizə çıxdım. Qapını açıb, təzədən örtdüm. Özümü elə göstərdim ki, guya içəri indicə girmişəm, paltomu asıram..
—Qızcığaz da evdə nigarandır, gedim yavaş-yavaş...—deyən Qönçəbəyim məni görcək söhbəti dəyişdi:
—Könül, göyçək balam, gəldin? Necəsən?
Boynumu qucaqladı, üzümdən öpdü. Anam kənarda dayanıb, məlul-məlul mənə baxdı.
—Ay qız, atan niyə qoyur, bu arvada soyuq dəysin? Çöldən-zaddan tapıb onu? Mənimki gecə səhərəcən on dəfə durub üstümü basdırmasa, gözünə yuxu getməz...Hə… Bəs necə… Mərmərdən bəyəm iki dənədir?
—Bu sözləri atama deyin, Qönçəbəyim xala.
—Atana da deyəcəyəm! Dayan… o saqqalı ağarmışla hələ çox işim var...
Arvad nəzərləri ilə məni oxşadı.
—Namxuda, maşAllah, yaxşısan.Saçını da indi belə daramısan, hə? Nə olar, dəbdi də. Yaraşır sənə. Eşitdim anan naxoşdur, gəldim ona dəyim… Dərmanını da almısan? Baxım görüm nə yazıb həkim. “Infuzi radtsiye altee”—gündə üç xörək qaşığı. Razyana suyudur da… Yaxşı, mən gedim, bir azdan Eminciyəzim işdən gələcək...
Qönçəbəyim çıxanda anama dildə:
“—Mərmər, canından muğayat ol”,—desə də, başını əsdirərək göz-qaşla anlatdı ki: “Axşam kişi ilə danışmağı unutma.”

 

 20



 Dərya maşını böyük bir həyətin darvazasından ərklə içəri sürüb, küncdə saxladı ...
—Çatdıq,—dedi.
Aşağı endim. Yenə onun qara eynəyini taxmışdım. Liftlə beşinci mərtəbəyə, oradan da ensiz pilləkənlə taxtapuşa qalxdıq.
—Emalatxanam buradadır, Könül,—deyə Dərya kilidini açdığı balaca qapıdan məni irəli buraxdı. Sonra da zarafatyana sözünə əlavə etdi: 
—Öz klassik əsərlərimi bu otaqda yaradıram. Gülüşdük. O da, mən də paltomuzu soyunduq.
—Harda xoşun gəlir, keçəyləş,—dedi.
 Güneyə divar boyu pəncərəsi olan trapesiyaşəkilli emalatxana, geniş, işıqlı bir otaqdan ibarətdi. Sol küncdə alçaq miz, divan, şkaf və üç-dörd həsir səndəli vardı. Burada, dolabça üstündəki qırmızı telefondan savayı hər şey köhnə idi. Pəncərənin haşiyəsindən asılmış ağcaqayın budağına təqlidən zolaqlı, güldandakı sarmaşıq da susuz qaldığından solub saralmışdı. Dərya şkafı açıb bir cüt balaca göy fincanla nəlbəki çıxartdı:
—Darıxma, Könülcan, bu dəqiqə yaxşı qəhvə dəmləyəcəyəm, oturub dərdləşəcəyik. Yolda mən Dəryaya Eminlə əlaqədar məsələdən söhbət açmamışdım. Təkcə, görüşə gəlmədiyimin səbəbini soruşanda, ikicə kəlmə ilə: “Sonra danışaram” demişdim. Indi də o, məyus olduğumu yəqin ki, hiss etməmiş deyildi. Güldana su tökdüm. Emalatxanadakı işlərə baxmağa başladım. Divarlara vurulmuş rəflərdə, əsli Ermitaj, Vatikan, Luvr muzeylərinin nadir inciləri sayılan qədim dövrün mərmərdən yonulmuş “Platon”, “Yatmış Endimiona”, “Homer” kimi məşhur əsərləri ilə yanaşı, Dəryanın gildən, gipsdən düzəltdiyi müxtəlif biçimli heykəllər, fiqurlar və eskizlər qoyulmuşdu. Atamın büstünün yöndəmsiz bir surəti də onların arasında idi.
—Hə, Könül...—deyə Dərya arxadan yaxınlaşıb ikiəlli çiyinlərimdən sıxdı.
—Murad kişidən başqa bunlardan kimi tanıyırsan?
Bu sual mənə yersiz göründü. Karıxdım. Ancaq qınamadım. Dərya elə bilirdi ki, mənim incəsənət aləmindən xəbərim yoxdur. Özümü sındırmadım. Cavab verdim:
—Bəzisini tanıyıram.
O, azacıq əyilib üzünü yanağıma söykədi:
—Mən buna şübhə etmirəm. Müasir adamın hər sahədən məlumatı olmalıdır. Elə deyilmi, Könül?
Dəryanın nəfəsindən yüngülcə spirt qoxudu. Dilim dinc durmadı:
—Canınçün, Könül, səninlə görüşdüm, ürəyim sevindi… Yoxsa, heç aylarla yadıma düşməz. Gəlib divanda əyləşdik. Dərya fincanlara qəhvə süzdü. Stola Moskvadan gətirdiyi konfet, şokolad, peçenye qutularını düzdü.
—Gərək bağışlayasan, Könülcan, mən səni ayrı cür qarşılamalıydım,—deyə o üzrxahlıq elədi.
Emalatxananın ortasında hündür bir dəzgah qurulmuşdu; üstündəki iri heykəl yaş xarala sarınmışdı.
—Bu təzə düzəltdiyin nədir?—soruşdum və fincanı götürüb qəhvədən bir qurtum içim.
—“Məcnun” un heykəlidir, yanında da bir ceyran. Çoxdan işləyirəm. Əldən salıb məni: Sağlıq olsun, bu yay qurtarmalıyam. Dərya bir az da mənə tərəf çəkildi, divana yayxanaraq xəbər aldı:
—Əgər məndən gizli deyilsə, danış görək evinizdə nə hadisə baş vermişdi… Niyə belə dalğınsan? Əvvəl utandım, dinmədim. Sonra söhbəti açmağa məcbur oldum:
—Məni qonşuluqdan bir oğlan üçün istəyirlər...
Dərya heçhalını da pozmadı:
—Bəs sən?
—Mən… mən “yox” demişəm.
—Vəssalam. Qurtardı getdi!
—Atam, anamsa razıdır.
Dərya siqaret çıxardıb yandırdı. Tüstünü asta-asta qırağa üfləyərək fikirləşdi.
—Deyinən, mən başqasını sevirəm. Utanma! Aç məsələni evdə. 
Mən atamın hüzurunda bunu bacarardımmı? Əsla! Ikimiz də susduq. “… Mən başqasını sevirəm!?” Qəribədir! Bu gün Dəryanı tanımaq çətindi. Niyə təkid etmirdi ki, deyim: “Məni başqası sevir?” Yox, yox! Çox güman ki, o heç bunun fərqinə varmadı. Bəlkə də içdiyi konyak dilini çaşdırmışdı.
—Atamı ki, tanıyırsan,—dedim.—Eşitsə...
Dərya ayağa qalxdı. Siqaretini yerə atıb tapdaladı. Əllərinin şalvar cibinə qoyaraq emalatxanada gəzindi. Sonra gəlib qarşımda durdu:
—Səni başa düşürəm, Könül. Murad kişini yola gətirmək çətindir. Onda… bu günlərdə mən sizə elçi göndərərəm, razılığını verərsən, hər şey həll olunar.
Ürəyim yerindən oynadı. Dəryanın bu hökmü məni bir tərəfdən sakitləşdirdisə, digər tərəfdən kədərləndirdi. Zira qayğısız gənclikdən üzülüşüb nişanlanmağı belə tezliklə arzulamırdım. O nə düşündüsə geri döndü, gedib, yenə şkafı qurdaladı.
—Bax, gör xoşuna gəlirmi, Könül!—deyə oradan çıxardığı balaca, qırmızı qutunu gülə-gülə gətirib, qarşımda açdı.
—Moskvadan üzüyünü almışam, ancaq bilmirəm barmağına necə olacaq...
Mən utandım, başımı aşağı saldım. Dərya sol əlimi qaldırıb, əvvəlcə dodaqlarına yapışdırdı, sonra ehmalca üzüyü barmağıma taxdı.
—Yaxşıdır. Çox mübarəkdir.
Danışmadım.
—Bəyənmirsən, Könül?
Üzümü kənara çevirdim. Yanımda əyləşdi.
—Təbrik edirəm səni,—dedi və qolunu boynuma saldı. Çəkinmədim. Bir də gördüm ki.. emalatxanadakı heykəllər başıma fırlandı… Bəbəklərimdən qopan qığılcımlar ətrafımda ulduzlar kimi cövlan elədi. Çırpınmaq istədim… Lakin vaxtı ilə biləyimi yandıran odlu dodaqlarının təmasından bu dəfə qəlbimə elə sərməstedici ləziz bir duyğu süzüldü ki, bu nubar busənin təşnəsi kimi əzalarım sustaldı və başım ixtiyarsız halda divanın mütəkkəsinə düşdü.
—Dərya… neyləyirsən...—dedim. Ancaq müqavimət göstərməkdə aciz qaldım. O, yanaqlarımı ovuclarında bərk-bərk sıxaraq buraxmadı, təkrar-təkrar insafsızcasına şəhvətli öpüşlərə qərq etdi məni. İradəmin ehtirasa təslim olduğuna görəmi, yoxsa məsrurəliyimdənmi—bilmirəm, gözlərim doldu, ağladım. O isə məni pişik təki tumarlayıb güldü. Sonra saçlarımı arxaya hamarlayaraq öz dəsmalı ilə islanmış kirpiklərimi quruladı. Mən hıçqıra-hıçqıra, küskün ədada şikayətləndim:
—Bir də belə kobud rəftar eləsən,—dedim,—səni danışdırmayacağam...
O da sözümə zarafatla cavab verdi:
—Bir də öpməyə etiraz eləsən, mən inciyəcəyəm. Çünki bu mənə inamsızlıqdır.
 Eh!.. O gün Dəryadan heç ayrılmaq istəmirdim. Məhəbbətlə dolu ürəyim elə asudə döyünürdü ki... Evə gəlib öz otağıma girincə divardan asılmış oyuncaq meymun gözümə sataşdı. Yaxınlaşıb quyruğundan dartınca, mıxdan qoparaq yerə düşdü. Qaldırdım, baxdım. Ancaq daha ordan asmadım. Aparıb yazı stolunun yeşiklərindən birində gizlətdim.

 

 21



 Çıxılmaz vəziyyətdə qalmışdım. Atam, anam, Qönçəbəyim, əri… Hamısı bir fikirdə idi: məni Eminə nişanlasınlar. Oğlan etirazımı bilib qırağa çəkilsə də, valideynlər bu sövdadan əllərini üzmək istəmirdilər.
Dəryanın rahatlığı pozulmuşdu. Tez-tez zəng çalırdı, xəbər alırdı: “Könül, nə oldu?” “Atam məni danışdırmayıb,—deyirdim.—Yəqin bu axşam dindirəcək.”
Qönçəbəyimin də səbri tükənmişdi. Anamı gündə neçə yol telefona çağırırdı: “Mərmər, iş nə yerdədir?”
 Anam məndən çəkinirdi, əlini ağzına tutub, udquna-udquna astadan cavab verirdi: “Mən məsələni Murada çatdırmışam. Hələ ki, qızın rəyini soruşmayıb.” Dəryagildən elçilər üç gündən sonra gələcəkdi.  Evimizdə gərgin bir hal yaranmışdı. Atam özünü hər şeydən xəbərsiz kimi çox laqeyd aparırdı. Sanki anamın, Qönçəbəyimlə ərinin dediklərini unutmuşdu; Eminlə nişanlanmağıma etiraz etmədiyini yaddan çıxartmışdı. Onun bu etinasızlığı məni gecə-gündüz düşündürürdü. Kim bilir, bəlkə də ikicə kəlmə ilə razılığını verdiyi üçün bir daha bu söhbətlərə qayıtmağı lüzumsuz sanırdı. Ancaq ürəyimə dammışdı. O, bu haqda mütləq məni danışdırmalı idi!  Anamsa iki yol ayrıcında aciz qalmışdı. Gücü ona çatırdı ki, susurdu.

22

Bu lal-dinməz, cansıxıcı günlər məni elə bezikdirmişdi ki, nəhayət özüm söhbəti açmalı oldum:


—Ma, nə xəbərdir?! Niyə bikefsən? Səbəbini desənə!.. Başa düşürəm, guya mən günah bir iş tutmuşam… Belə birtəhərsiniz, atam da, sən də… Mən bu evdə ögeyəm, nədir?..
Anam gəlib qarşımda əyləşdi. Qollarını sinəsində çarpazlayaraq məlul bir görkəm aldı. Arvad bu fürsəti çoxdan gözləyirmiş kimi dərdi açıldı:
—Neyləyim, ay bala. Heç deməyə söz də tapmıram. Nə səndən keçə bilirəm, nə də onlardan... Qönçəbəyimlə üz-üzə gələndə xəcalətdən bir köynək ət tökürəm...
—Neyçün?
—Özün hər şeyi məndən yaxşı anlayırsan… Bildir razılığını istədilər, dedim, tələsməyin… Qoy uşaq instituta girsin, sonra. Oturub gözlədilər, indi də belə...
—Belə, yəni necə? Açıq danışsana, ma.
Anam yarıümid, lakin miskinli tərzdə nəzərlərini üzümə zillədi:
—Onu məndən niyə soruşursan?! Bəs özün oğlana rədd cavabı verməmisən?

23

Keçib pəncərə qabağında dayandım.  Bir dəfə institutdan çox şad qayıtmışdım. Anatomiyadan beş almışdım. Axşam atamı evdə qaşqabaqlı görəndə üstünə cumub, onu möhkəmcə qıdıqladım, güldürməyə çalışdım. “Ay qız! Dinc dur!”—Qışqırdı. Qulaq asmadım. Böyrümdən şapalaq ilişdirdi. Əli də elə ağırdır ki… Ətim göynədi. Sabahısı bildim ki, mədəndə qazma baltası sındığından işləri əngəlli olub...


İndi oturmaq istəyəndə atam dedi:
—Televizoru söndür, işığı yandır, sonra əyləş. 
Ekranda mənzərə filmi nümayiş etdirilirdi. Bir azdan “67-nin sərgisi” göstəriləcəkdi. Mən mütləq baxacaqdım. Arzulayırdım atam da, anam da görsün. Heyf! Televizoru keçirdim. Qapının haşiyəsindəki düyməni burunca büllur çilçıraq zalı nurla doldurdu. Ancaq istərdim atam məni qaranlıqda dindirsin. Utanmayım. Dəryanın sözləri yadıma düşdü: “Deynən mən başqasını sevirəm.”
Stolun aşağı tərəfində atamla üz-üzə oturdum. Anam çay gətirdi. Gəlib, sağ yanımdakı kreslonu altına çəkdi, bütün işlərdə təqsirkar kimi müqəssir bir görkəm aldı. Otaqda iki səs eşidilirdi: saatın tıqqıltısı, ürəyimin döyüntüsü. Haçandan-haçana atam xislətinə uyğun bir ciddiliklə sözə başladı:
—Mənə diqqətlə qulaq as, Könül,–dedi.—Sən əziz-xələf bircə övladımızsan. Valideyn üçün övladının xoşbəxtliyi hər şeydən qiymətlidir. Bizim də çalışdığımız odur ki, sən bəxtəvər yaşayasan… Elə deyilmi? Boğazım qurumuşdu. Danışmağa onsuz da səsim çıxmayacaqdı. Astaca başımı tərpətdim. Atam davam etdi:
—Mən bu söhbəti qəsdən bir neçə gün idi gecikdirirdim. Anana da tapşırmışdım, səni tələsdirməsin, ağıllı-başlı fikirləşəsən. Indi, yəqin ki, özlüyündə bir qərara gəlmisən… Məsələ belədir, qızım, mən də, anan da Qönçəbəyimgillə qohum olmağa narazı deyilik, uzun illərin qapı-qonşusuyuq, bir-birimizi yaxşı tanıyırıq. Bayaqdan daş heykəl kimi donub hərəkətsiz qalmış anam yerində qurcalandı:
—Eminciyəz də gözümüzün qabağında böyüyüb. Təmiz, ağıllı uşaqdır...—deyərək oğlan tərəfə qahmar çıxdı.
Atam mətləbə yaxınlaşdıqca ürəyim üzülürdü.
—Sən də körpə deyilsən, institut tələbəsisən. Sabah qurtarıb həkim olacaqsan... Anam yenə tap gətirmədi:
—Murad, özləri də deyirlər ki, qızı dördüncü kursdan tez apardı yoxdur. Stəkanı qaldırıb təkrar nəlbəkiyə qoymaqla atam ona bildirdi ki, “Bura bax, sözümü kəsmə!” Sonra qaş-qabağını gizlədərək mənə sarı döndü. Lakin sözünü çaşdığından yenə acıqlı-acıqlı anamı süzdü:
—Qoymazsan ki!
—Ma!—deyə mən də öz xeyrimə atama haqq qazandırdım:
—Mafar versənə kişiyə.
Bu əsnada telefon səsləndi. Anam durub mənim otağıma getdi və bir dəqiqə keçməmiş geri qayıtdı.
—Murad, səni istəyirlər.
—Kimdir?
—Tanımadım.
Atam könülsüz qalxdı, çayını isti-isti içə bilmədiyinə işarə ilə gileyləndi:
—Mərdimazarı axtarmaqla deyil ki! Keçib dəstəyi götürdü:
—Bəli. Əleykəssalam, beş də artıq… Oho! Səni xoş gördük… Necəsən oğul?.. Sağ ol, mən də yaxşıyam. Evdə də, mədəndə də hər şey qaydasındadır. Heykəlimi? Yox… O barədə səndən xəcalətliyəm. Vaxt tapan kimi mütləq gedib baxacağam. Amma iş yoldaşlarım görüblər… Bəli, bəyəniblər… Düzü canıma qorxu saldın. Dedim, bəs, yenə emalatxanalığam. Əşi, diriyə də heykəl qoyarlar. Necə?.. Elə indi? Hə… onda tamaşa edərik. Bu başdan sənə öz təşəkkürümü yetirirəm.. Atam zalın qapısından girməmiş mənə eşitdirdi:
—Könül, dur televizoru yandır, işığı söndür.
Anam heyrətləndi:
—Xeyir ola?
—Məni göstərəcəklər, Mərmər,—deyə atam sevincini gizlədə bilmədi. Gəlib özünü divanın küncünə yıxdı. Televizoru quranda, əlim titrəyirdi. Dərya nə iş tutmuşdu? “Utanmaz!” ürəyimdə onu məzəmmətlədim.
 Atam eynəyini götürdü, şüşəsinə hovxurub pijamasının ətəyi ilə sildi. Ekranda Dəryanın sərgi solonundakı əsərlərini bir-bir gördükcə və haqqında deyilən sözləri dinlədikcə mən ona göz qoyurdum. Kişi heçvecinə almırdı. “Neftçi Murad” büstündən söhbət gedəndə bığlarının altında balaca qımışdı; üzünü anama tutub zarafatla dedi:
—Mərmər, bilməzsən qədrimi!
Mən hələ nigarançılıqdan qurtarmamışdım. Bir azdan, şübhəsiz, atam yenə Emin məsələsinə qayıdacaqdı. Elə də oldu. Veriliş bitdi, mən durub yayınmaq istədim, qoymadı:
—Yaxşı… Sabah Qönçəbəyimgildən gələcəklər, Mərmər onlara nə cavab versin,—deyə eynəyini çıxardıb üzümə baxmadan sakit, lakin qətiyyətlə soruşdu.
Əlim, ayağım əsə-əsə, qısıla-qısıla dilləndim:
—Anam bilir...
—Bəlkə… mən də biləydim.
—Razı deyiləm!—dedim. Dedim və zalı tərk etdim. Arxadan atamın son qərarını eşitdim:
—Vəssalam! Mərmər, bu işdə mən acizəm. İxtiyar sahibi o özüdür!
 Atam gözümdə elə qalxdı ki… Sən demə, indiyədək onu tanımamışdım!.. Eyni vaxtda iki hiss keçirirdim: əvvəlcə Emini, sonra Dəryanı düşündüm. Ürəyimin yarısı kədərlərndi, yarısı sevindi.

 İkinci dəftər




  1   2   3   4


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə