Bob. Pedagogik tehnologiyalar to’g’risida umumiy tushunchalar



Yüklə 64,5 Kb.
səhifə1/3
tarix04.06.2022
ölçüsü64,5 Kb.
#60613
  1   2   3
I - bob Asqarǵa


  1. Bob. Pedagogik tehnologiyalar to’g’risida umumiy tushunchalar

    1. Pedagogik texnologiyalarning umumiy tavsifi

O’zbekiston Respublikasi Kadrlar tayyorlash milliy dasturiga muvofiq ta’lim muassasalarini maxsus tayyorlangan pedagogik kadrlar bilan ta’minlash, ularning ish jarayonida raqobatga asoslangan muhitni yuzaga keltirish, o’quv-tarbiya jarayonini sifatli o’quv adabiyotlari bilan va ilg’or pedagogik texnologiyalar bilan ta’minlash kabi masalalalarni amalga oshirishni nazarda tutadi. Ushbu vazifalarni amalda bajarish har bir ta’lim muassasasining bevosita burchi hisoblanadi.Ta’lim-tarbiya jarayoniga pedagogik texnologiyalarni muvaffaqiyatli ravishda tadbiq etish har bir fan o’qituvchisining maxsus bilim va ko’nikmalarga hamda pedagogik amaliyotda zarur bo’ladigan metodik tayyorgarlikka ega bo’lishini taqozo etadi. Shu o’rinda ta’kidlash kerakki, pedagogik texnologiya atamasining o’ziga ham shu soha bo’yicha izlanishlar olib borgan har bir olim o’z nuqtai nazaridan kelib chiqqan holda ta’rif bergan. Masalan: “Pedagogik texnologiya psixologik va pedagogik o’gitlar yig’indisi bo’lib, shakllar, metodlar, usullar, o’qitish yo’llari, tarbiyaviy vositalarning maxsus to’plamidir. Ayni zamonda u pedagogik jarayonnig tashkiliy metodik omilini ham bildiradi”(V.Lixachev). [1]
“Pedagogik texnologiya – o’quv jarayonini amalga oshirishning mazmunli texnikasi”(V.P.Bespalko).
“Pedagogik texnologiya-rejalashtirilgan o’qitish natijalariga erishish jarayoni tavsifi”(I.P.Volkov).
“Pedagogik texnologiya-talaba va o’qituvchining ularga zarur sharoit yaratish orqali o’quv jarayonini loyihalashtirish, tashkil etish hamda o’tkazish bo’yicha ular pedagogik faoliyatining har tomonlama o’ylangan modelidir”(V.M.Monaxov).
“Pedagogik texnologiya - pedagogik maqsadlarga erishishda foydalaniladigan shaxsiy imkoniyatlar, jihozlar va metodologik vositalarda amalda bo’lishining tizimli yig’indisi va tartibini bildiradi”(M.V.Klarin).
“Pedagogik texnologiya-o’zida turli mualliflar(manbalar)ning barcha ta’riflari mazmunini qamrab oluvchi mazmuniy umumlashma hisoblanadi.”(G.K.Selevko).
Shunday qilib, bu ta’riflardan ko’rinadiki hozircha bu tushunchaga to’liq va yagona ta’rif qabul qilinmagan. Ushbu ta’riflar orasida YUNESKO tomonidan berilgan ta’rif maqsadga muvofiq sanaladi. Unga ko’ra:
“Pedagogik texnologiya-o’qitish shakllarini optimallashtirish maqsadida o’qitish va bilimlarni o’zlashtirish jarayonida inson salohiyati va texnik resurslarni qo’llash ularning o’zaro ta’sirini aniqlashga imkon beradigan tizimli metodlar majmuasidir.[2]
Bu ta’riflar tahlilidan ko’rinadiki, pedagogik texnologiya natijani qo’lga kiritish uchun ta’lim doirasida zarur bo’lgan vositalar tizimini rejalashtirish va tadbiq etish degan xulosaga kelish mumkin.
Ta’lim texnologiyasi deganda ta’limning belgilangan maqsadi va o’quvchining bilim darajasiga ko’ra o’quv faoliyatini boshqarishning nazariy loyihasi va pedagogik tizimning amalda bajarilishini ta’minlovchi zarur vositalar majmuasi tushuniladi.
Odatda pedagogik texnologiyalarni uchta darajasi mavjud deb aytiladi.
1.Umumiy metodik daraja. Umumiy pedagogik(umumdidaktik, umumtarbiyaviy) darajada pedagogik texnologiyaning umumiy qonuniyatlari, konseptual asoslari, o’qituvchi va o’quvchilarning bilish faoliyatini tashkil etish va boshqarishning o’ziga xos xususiyatlari ishlab chiqiladi.
2.Xususiy metodik daraja . Bu darajada muayyan bir o’quv fani yoki kursini o’qitish jarayonining maqsadi va vazifalarini amalga oshirish maqsadida ta’lim mazmunini o’quvchilar ongiga singdirishda foydalanadigan o’qitish metodlari, vositalari va shakllarining majmuasi tushuniladi.
3.Lokal(modul) daraja. Bu darajada ta’lim-tarbiya jarayonining ma’lum bir qismida yoki bosqichida xususiy didaktik va tarbiyaviy maqsadni hal etishga qaratilgan texnologiya tushuniladi.
Bu darajalar bir-birini to’ldiradi va umumiy bog’lanishga ega.
Hozirgi vaqtda jahonning rivojlangan mamlakatlaridagi ta’lim tizimida
qo’llanilib kelinayotgan va didaktikada ishlab chiqilgan pedagogik texnologiyalar shaxsga yo’naltirilganligida, ta’lim oluvchilarning bilish faoliyatini tashkil etish va boshqarishda, shaxsga bo’lgan munosabatida ko’rinadi. Davr talabiga ko’ra ta’lim tizimida hukmronlik qilayotgan an’anaviy ta’limni mazmunan yangilash va ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil etishni tubdan o’zgartirishga qaratilayotganligini ta’kidlash kerak.
Shu munosabat bilan hozirgi zamon pedagogik texnologiyalarini quyidagi mazmundagi yo’nalishlarga qaratilganligini qayd etmoq lozim.
1.Shaxs strukturasiga mo’ljallanganligiga ko’ra:
− bilim, ko’nikma va malakalarni shakllantirishga mo’ljallangan pedagogik
texnologiyalar;
− aqliy faoliyat usullarini shakllantirishga qaratilgan aqliy faoliyat
texnologiyalari;
− estetik va axloqiy munosabatlarni tarkib toptirishga mo’ljallangan
hissiyotiy –axloqiy texnologiyalar;
− ijodiy faoliyatni rivojlantirishga qaratilgan evristik texnologiyalar;
2.Mazmuni va tuzilishiga ko’ra:
− ta’lim-tarbiya berishga qaratilgan texnologiyalar;
− dunyoviy va diniy ta’limga mo’ljallangan texnologiyalar;
− umumta’lim va kasb ta’limi texnologiyalari;
− insonparvarlik va texnokratik ta’lim texnologiyalari;
− xususiy predmet texnologiyalari;
− mono va kompleks (majmua) texnologiyalari;
3.Ta’lim-tarbiya jarayonida o’quvchi shaxsining tutgan o’rniga ko’ra
bo’ladigan pedagogik texnologiyalar:
− avtoritar texnologiyalar;
− didaktosentrik texnologiyalar;
− shaxsni har tomonlama rivojlantirishga qaratilgan texnologiyalar;
− insonparvarlik va hamkorlik texnologiyalari;
− erkin tarbiya texnologiyalari;
4. Hozirgi zamon ta’lim tizimida yetakchi rol o’ynayotgan an’anaviy
ta’limni mazmunan yangilash va ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil etishni tubdan o’zgartirishga qaratilgan texnologiyalarni didaktik maqsadlariga ko’ra quyidagi guruhlarga ajratish mumkin:
− pedagogik munosabatlarni insonparvarlashtirish va demokratlashtirishga qaratilgan pedagogik texnologiya;
− o’quvchilarning bilish faoliyatini faollashtirish va ta’lim-tarbiya jarayonining samaradorligini oshirishga qaratilgan pedagogik texnologiyalar;
− ta’lim jarayonini tashkil etish va boshqarishning samaradorligini oshirishga qaratilgan pedagogik texnologiyalar;
− o’quv materialini didaktik jihatdan takomillashtirish va qayta ishlashga asoslangan pedagogik texnologiyalar;
− xalq pedagogikasi metodlaridan foydalanishga qaratilgan pedagogik texnologiyalar;
Endi shu texnologiyalarga qisqacha to’xtalib o’taylik.
a) Pedagogik munosabatlarni insonparvarlashtirish va demokratlashtirishga qaratilgan pedagogik texnologiyalar.
Bu texnologiya o’qituvchi va o’quvchi shaxsi o’rtasidagi munosabatlarni mukammallashtirish, o’quvchi shaxsiga individual yondashish, ta’lim-tarbiya jarayonini demokratlashtirish, ta’lim mazmunini insonparvarlik g’oyalari bilan qamrab olishni nazarda tutadi.
b) O’quvchilarning bilish faoliyatini faollashtirish va ta’lim-tarbiya jarayonining samaradorligini oshirishga qaratilgan pedagogik texnologiyalar.
Bu texnologiya o’tilayotgan fanni (fizikani) o’qitishda o’quvchilarning bilish faoliyatini faollashtirish va ta’lim-tarbiya jarayonining samaradorligini oshirish imkonini beradi. Bu texnologiyalar guruhni didaktik-o’yin, rivojlantiruvchi muammoli, modulli va kommunikativ ta’lim texnologiyalarini o’z ichiga oladi.
c) Ta’lim jarayonini tashkil etish va boshqarishning samaradorligini oshirishga qaratilgan pedagogik texnologiyalar.
Mazkur texnologiyalar berilgan fanni o’qitishda ta’lim jarayonini maqsadga muvofiq tashkil etish va boshqarish orqali samaradorlikni oshirish imkonini beradi. Ularga dasturli o’qitish , differensial ta’lim, ta’limni individuallashtirish, guruhli va jamoaviy hamkorlik ta’lim texnologiyalari kiradi.
d) O’quv materiallarini didaktik jihatdan takomillashtirish va qayta ishlash asosidagi pedagogik texnologiya.
Bu texnologiya o’quv materialini didaktik jihatdan takomillashtirish va qayta ishlash orqali o’quvchilarning bilimlarini o’zlashtirish samaradorligini oshirish, aqliy faoliyatni bosqichma-bosqich shakllantirish orqali mustaqil va erkin fikrlashni rivojlantirishni nazarda tutadi.
e) Xalq pedagogikasi metodlaridan foydalanishga qaratilgan pedagogik texnologiya.
Ushbu texnologiya shaxs kamoloti va tabiiy rivojlanish ta’lim-tarbiya jarayonining uzviyligiga asoslangan tarbiya texnologiyalaridan iborat. Fizika fanini o’qitishda mazkur texnologiyalardan foydalanish o’quvchilarni mustaqil ona Vatanga sadoqat, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga hurmat ruhida tarbiyalash, ular ongida milliy istiqlol g’oyalarini singdirish imkonini beradi.
Ko’rsatib o’tilgan pedagogik texnologiyalar ta’lim jarayonida lokal(modul) va xususiy metodik darajada qo’llaniladi.
Fan o’qituvchisi o’quvchilarning bilish faoliyatini tashkil etish va boshqarishni takomillashtirish maqsadida avval darsning ma’lum bosqichida lokal darajada qo’llashi maqsadga muvofiq. Bunda yangi mavzu avval o’rganilib o’quvchilarning o’zlashtirgan bilim, ko’nikma, malakalarini nazorat qilish va baholashda nazorat testlari, turli mashqlar, musobaqalar, trening o’tkaziladi. O’quvchilarning bu faoliyatga kirishishi, muayyan ko’nikma va malakalarni egallagandan so’ng, pedagogik texnologiyalarga asoslangan darslarni o’tkazish, ya’ni xususiy metodik darajada qo’llash mumkin.
Xususiy metodik darajada darsning barcha bosqichlari pedagogik texnologiya talablari asosida tashkil etiladi. Bunda o’qituvchi o’rganiladigan mavzuning ta’limiy, tarbiyaviy va rivojlantiruvchi maqsadlaridan kelib chiqqan holda qaysi texnologiyadan foydalanish, mazkur texnologiya asosida o’quvchilarning bilish faoliyatini tashkil etishning o’ziga xos xususiyatlari, darsda o’quvchilarning bilishi lozim bo’lgan o’quv topshiriqlari, o’quvchilarning o’zlashtirgan bilimini nazorat qilish va baholash mezonini belgilash lozim.
Shunday qilib, berilgan fanni o’qitishda qaysi texnologiyalardan foydalanish shu fanning xususiyatiga, mazmuniga va boshqa omillarga bog’liq bo’lib, berilgan mavzu uchun biror bir pedagogik texnologiyadan foydalanish tavsiya etiladi.




    1. Yüklə 64,5 Kb.

      Dostları ilə paylaş:
  1   2   3




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin