Denov tadbirkorlik va pedagokikainstituti



Yüklə 0,87 Mb.
tarix11.04.2023
ölçüsü0,87 Mb.
#96252
Ishsizlik Darajasi

TERMIZ DAVLAT UNIVERSITETI

Inson Resurslarini Boshqarish

121-GURUH TALABASI


Nabijonov Hakimjon

O'zbekiston Respublikasida mehnat bozorining shakllanishi va ishsizlikning o'ziga xos xususiyatlari

REJA:

  • Ishsizliktushunchasivaishsizlikdarajasiningo‘lchanishi.
  • Ishsizlikningiqtisodiyoqibatlari.
  • A. Oukenqonuni.
  • Ishsizlar – bu, ishchi kuchining bir qismi bo‘lib, ijtimoiy ishlab chiqarishda band bo‘lmagan, lekin ishlashni xohlovchi va faol ish qidirayotgan aholidir.
  • Ishsizlik darajasi deb ishsizlarni ishchi kuchi soniga nisbatiga (% hisobida) aytiladi va uni quyidagi formula bilan aniqlash mumkin:
  • Ishsizlik darajasi =(ishsizlar soni / ishchi kuchi soni)x100 Ishsizlikning quyidagi turlari mavjud:

Barcha mavjud resurslardan to‘liq foydalanish yoki ishsizlikning
tabiiy darajasi holatida iqtisodiyotda yaratilishi mumkin bo‘lgan mahsulot
hajmini iqtisodiyotning ishlab chiqarish potensiali deb ataladi.
Mamlakatning ishlab chiqarish potensiali potensial YaIM ko‘rsatkichi
bilan o‘lchanadi.
Makroiqtisodiy beqarorlik tufayli, iqtisodiy pasayish davrida
mamlakat o‘z iqtisodiy potensialini to‘liq ishga solmasdan, yaratilgan
haqiqiy YaIM hajmi (Yh) potensial YaIM (Yp) hajmidan ortda qoladi.
Ya’ni YaIMning uzilishi (YuZ) ro‘y beradi.
Yh – Yp
YuZ= ----------------- 100
Yp
Ishsizlik darajasi va YaIM uzilishi o‘rtasidagi miqdoriy nisbatni
ingliz iqtisodchisi Artur Ouken matematik holda isbotlab bergan.
Shuning uchun bu qonun, Ouken qonuni deyiladi
Ouken qonuni ishsizlikning turli darajalaridagi mahsulot yo‘qotishlari hajmini aniqlash imkonini beradi. Hozirgi kunda β koeffitsienti deb atalgan bu koeffitsient miqdori 2 foizdan 3 foiz oralig‘ida deb hisoblanadi.27
Ouken qonunini formulada quyidagicha tasvirlash mumkin:
YuZ= -2,5[ u –u*]
Bu yerda: u* – ishsizlikning tabiiy darajasi;
u – ishsizlikning haqiqiy darajasi.
YaIM uzilishini ifodalaydigan formula bilan Ouken qonunini
formulasini umumlashtirib quyidagi formulani olamiz:
Yh – Yp
------------- 100 = - β [ u –u*]
Yp
Ishsizlik mehnat bozorining asosiy muammolaridan biri bo‘lib, biror
bir mamlakat iqtisodiyotning bu “nuqsoni”dan hali qutulganicha yo‘q.
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda bu ko‘rsatkichning yillar bo‘yicha
o‘zgarishi uning bir me’yorda bo‘lmaganini ko‘rsatadi. Jumladan, 2000-
2006 yillarda mamlakatimizda ishsizlik darajasi 0,3-0,4 foizni tashkil
etgan. Lekin, 2007 yildan boshlab real ishsizlik darajasi o‘rtacha 5 foiz va
undan yuqori darajada bo‘lmoqda
O‘zbekiston
Respublikasida 2007 yilning 1 iyuligacha amal qilib kelgan mehnat
resurslari balansi shakli Vazirlar Mahkamasining 2002 yil 31 yanvardagi
“Aholini ish bilan bandligini hisobga olish tizimini takomillashtirish
to‘g‘risida”gi 42 – sonli Qarori bilan tasdiqlangan metodika asosida
hisoblab kelinar edi.
Shundan kelib chiqqan holda 2007 yil 24 mayda Vazirlar
Mahkamasining “Ishga joylashtirishga muhtoj ish bilan band bo‘lmagan
aholini hisobga olish metodikasini takomillashtirish to‘g‘risida” gi 106 –
sonli qarori qabul qilindi va unga muvofiq joriy yilning 1 iyulidan boshlab
“Ishga joylashtirishga muhtoj mehnat bilan band bo‘lmagan aholini
hududlar bo‘yicha hisoblab chiqish” metodikasi amaliyotga tatbiq etildi.

Ishsizlikning quyidagi turlari mavjud:

  • Tarkibiy ishsizlik
  • Davriy ishsizlik

Friksion ishsizlik. Unga ish qidirayotgan yoki yaqin vaqtlar ichida

Friksion ishsizlik. Unga ish qidirayotgan yoki yaqin vaqtlar ichida

ish bilan ta’minlanishni kutayotgan ishchi kuchi kiradi.

24 Ishsizlikning bu

turi asosan ish yoki turar joylarni o‘zgartirish, o‘quv yurtlarini tugatish va

shuningdek, boshqa sabablardan kelib chiqadi. U doimo mavjud bo‘lib,

ma’lum bir darajada kerakli hisoblanadi

Tarkibiy ishsizlik. Tarkibiy ishsizlar guruhiga ishlab chiqarish

Tarkibiy ishsizlik. Tarkibiy ishsizlar guruhiga ishlab chiqarish

strukturasining o‘zgarishi natijasida ishchi kuchiga talab tarkibining

o‘zgarishi natijasida ishsiz qolganlar kiradi. Unga asosan malakalarini

o‘zgartirishi va oshirishi, ma’lumot olishi, yangi kasb egallashi lozim

bo‘lgan ishsizlar guruhlari kiradi.

Davriy ishsizlik asosan ishlab chiqarishning pasayishi natijasida

Davriy ishsizlik asosan ishlab chiqarishning pasayishi natijasida

ishchi kuchiga bo‘lgan talabning kamayishidan paydo bo‘ladi. Davriy

pasayish tovar va xizmatlarga bo‘lgan yalpi talabning kamayishini,

shunga muvofiq, yalpi tatalabning kamayishini, va oqibatda aholining ish

bilan bandligi qisqarishi va ishsizlikning o‘sishini bildiradi.

To‘la ish bilan bandlik ishchi kuchining 100 foiz ish bilan

To‘la ish bilan bandlik ishchi kuchining 100 foiz ish bilan

ta’minlanganligini bildirmaydi. Aksincha, friksion va strukturali ishsizlik

ilojsiz hol bo‘lganligini hisobga olsak, biz mutlaq to‘la ish bilan

bandlilikka erishib bo‘lmasligini tushunamiz


Yüklə 0,87 Mb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin