Ə si Tağıyev Bayram



Yüklə 138.44 Kb.
PDF просмотр
tarix16.02.2017
ölçüsü138.44 Kb.

Beyin-Onurğa beyin mayesinin 

tam müayin



ə

si

Tağıyev Bayram



BOM nədir?

BOM, xoroid kələflərdən sekresiya edilən, 

subaraxnoidal sahə və mədəciklərdə dövr 

edən, araxnoid quruluşlardan və bel 

nahiyəsində olan damarlardan qana sorulan 

plazma ultrafiltratıdır.

Gündə təqribən 500 ml BOM sintez olunur.

Bir neçə saat ərzində BOM bütünlüklə 

yenilənir.



BOM

BOM orqanizmin 3-cü böyük bədən mayesidir.



Yaşlılarda həcmi: 90-150 mL

Yenidoğulmuşda: 10-60 mL



BOM və QAN

BOM-da, proteinlər olduqca azdır



BOM-da plazma lipidləri yoxdur

BOM-da Na miqdarı plazamadakına bərabər, K az, CL isə yüksəkdir.



BOM-da qlükoza konsentrasiyası  plazmadan azdır.

BOM fermentləri lokal olaraq sintezlənirlər; qandakı fermentlər BOM-a 



keçmir.

BOM pH’ı qan pH’ı hüdudlarındadır.



BOM normada sterildir.



BOM analizi?

Subaraxnoid sahədə və ya 

beyinin yumşaq qişaları 

arasında baş verən infeksiya 



meningit

adlanır.


Beyin parenximasının 

iltihabı isə 



ensefalit

adlanır.


Yenidoğulmuş

E.coli, S.agalactiae, L.monocytogenes



<2 yaş

S.agalactiae, L.monocytogenes, E.coli



<10 yaş

H.influenzae, S.pneumoniae, N.meningitis

Gənc, yeniyetmə

N.meningitis

Yetkin

S.pneumoniae, N.meningitis



Yaşlı

S.pneumoniae, Qram (-) basillər, L.monocytogenes

MSS şunt infeksiyaları/

ventrikulit

KNS, S.aureus, Corynebacterium spp., Propionibacterium acnes, 

aerob qram (-) basillər, digər anaeroblar

İmmunsupressiv 

şəxslərdə

Cryptococcus neoformans, Candida albicans, Coccidioides və ya

hər hansı şərti-patogen mikroorqanizm

CDC


Ensefalit törədiciləri

Viruslar


Naegleria floweri

Acanthamoeba

E.histolytica

S.stercoralis

T.solium – “cysticerus”


BOM-un götürülməsi

BOM, lumbal punksiya ilə, həkim tərəfindən sterilə şəraitdə alınır.

1. Dəri səthindəki kir və yağlar 70%-li izopropil və yaxud etil 

spirti ilə təmizlənir və quruması gözlənilir.

2.Yod tinkturası ilə mərkəzdən xaricə doğru dairə şəklində 

təmizlənir yaxud silinir.Yodun quruması üçün həmin nahiyəyə 

toxunmadan 1 dəqiqə gözlənilir. Əgər povidon yod istifadə 

edilibsə təxminən 2 dəqiqə gözlənilməlidir.



3. Dərini təmizlədikdən sonra palpasiya etmək olmaz.

BOM-un götürülməsi

4. L3-L4, L4-L5 və ya L5-S1 arasından iynə ilə daxil olaraq 

subaraxnoid boşluqdan BOM alınır.

5. Bir manometr ilə də hidrostatik təzyiqi ölçülür.

6. BOM 1-dən 5-ə qədər işarələnmiş steril sınaq şüşələrinə əlavə 

edilir.


7. Yalnız rutin biokimya, bakterioloji və hematoloji istək 

ediləcəksə, klinisist 3 steril tüpə hərəsində 2ml olmaqla BOM 

göndərməlidir.


BOM-un götürülməsi

Qeyd

Pediatrik xəstələrdə yod mərhələsi olmadan, 70%-li izopropil spirti yaxud etil 

spirti ilə təmizlik aparıla bilər.

Alınmış BOM əgər qan kultivasiya üçün nəzərdə tutulan şüşələrə inokulyasiya 

ediləcəksə şüşənin inokulyasiya hissələri 70%-li etil spirtlə silinib 60 saniyə 

gözlənilir.

Adətən yox, amma əvvəlcədən Bacillus spp. və ya kif kontaminasiyası qeydə 

alınıbsa, yod ilə də silmək mümkündür.

Nümunələrin düzgün şəkildə alınması üçün həkimlərin və əlaqədar personalın  

məlumatlandırılmasına laboratoriya direktoru və ya  bu yöndə 

vəzifələndirilmiş bir şəxs cavabdehdir


Transport

BOM ən geci 15 dəqiqə ərzində laboratoriyaya 

çatdırılmalıdır.

Tez müddətdə göndərilməsi və işlənilməsi mümkün 

olmadıqda BOM otaq temperaturunda və ya 37

0

C-də 



saxlanılmalıdır 

(Virus üçün 



Ø).

BOM heç vaxt dondurulmamalıdır!!!

Bakterioloji müayinə üçün göndərilən nümunələr 

saxlanılacaqsa 24 saat-dan artıq saxlanılmamlıdır.

Nümunə antimikrobial müalicənin başlamasından 

öncə götürülməlidir.

Viral testlər ediləcəksə ən çoxu 5 gün, +4

⁰C-də 


saxlanıla bilər.

Transport

Antimikrob preparatın başlanmasından sonra infeksiyanı 

izləmək üçün 2 və ya 3 gündə bir BOM nümunəsi götürülür.

Nümunənin işlənilməsində yol göstəricisi olduğu üçün xəstənin 

diaqnozu laboratoriyaya bildirilməlidir.

Nümunənin hardan alındığı və hansı metodla alındığı üəzrində 

mütləq göstərilməlidir.


BOM-un alınma metodları

L3-L4 punksiya

VA şunt

VP şunt


İKT monitoru

Omaya rezerv

VP şunt                   VA şunt


Rədd kriteriyaları

BOM həcminin kifayət qədər olmaması.

Sızdıran qablarda gələn nümunələr. Bu işlənilə bilər, lakin 

həkimi kontaminasiya riski olması ilə bağlı məlumatlandırın.

Çox miqdarda leykositi olan BOM biokimyəvi müayinə üçün 

uyğun deyil.

Düzgün temperatur şəraitində göndərilməyən nümunələr.


Necə? Nə cür? Hansı?

Götürülmüş nümunələr hansı 

məqsədlər üçün istifadə edilə 

bilər?


Nümunə

toplanmış 

tüplərin No-

si

Ediləcək testlər

Yetkin və 

uşaqlar üçün 

BOM-un 

minimum 

həcmi 

(ml/test)

Yenidoğulmuşlar 

üçün 

BOM-un 

minimum 

miqdarı

(ml/test)

Şərhlər

1-ci tüp 

Biokimya

TP

GLU



İg indeksi 

Oligoklonal bant (elektroforez) 

0.2

0.2


0.2

3.0


0.1

0.1


Edilmir

Edilmir


TP və GLU dərhal edilməlidir

2-ci tüp


mikrobioloji

Qram boya, bakterial kultura 

Viral kultura

Kriptokok antigeni

Fungal kultura (KB daxil olmaqla)

0.5



1.0

3.0


0.5

0.2


Edilmir

Edilmir


2 nömrəli tüp laboratoriyaya təcili 

göndərilməlidir.

Xroniki meningit hallarında fungal 

etiologiyanı dəqiq olaraq istisna etmək üçün 

üç müxtəlif BOM nümunəsinə ehtiyac ola 

bilər.


3-cü tüp

mikrobioloji

ARB kultura və boyama

3.0


Edilmir

ARB kulturası adərən ixtisaslaşmış 

laboratoriya tərəfindən edilir.

Xroniki meningit hallarında ARB 

infeksiyasını dəqiq olaraq istisna etmək 

üçün üç müxtəlif BOM nümunəsinə ehtiyac 

ola bilər.

4-cü tüp


hematoloji

Hüceyrə sayılması

Flow sitometriya

Sitologiya

1.0

2.0-10.0


2.0

0.5


Edilmir

Hüceyrə sayılması mümkün olduqca təcili 

edilməlidir.

Flow sitometriya və sitologiya üçün nümunə 

alındıqdan 1 saat ərzində laboratoriyada 

olmalıdır.

5-ci tüp

Xüsusi 


patogenlər

Creutzfeldt-Jakob xəstəliyi

Viral PCR

Qərbi Nil virusu

Akantamoeba

Anaerob kultura (+ Qram boya)

3.0

1.0


1.0

10.0


1.0

Edilmir


Referens laboratoriya tərəfindən edilir.

Acantamoeba üçün BOM içində Pages 

Amoeba duzu olan ayrı bir steril qaba 

götürülməlidir.



Norma

BOM açılma təzyiqi: 50–180 mmH

2

O



Qlükoza: 40–85 mg/dL.

Protein (total): 15–45 mg/dL.

LDH: 1/10 serum səviyyəsi

Leykositlər: 0–5/µL (yetkinlər /uşaqlar); 30/µLdən az (yenidoğulmuşlar).

Qram boya: Neqativ

Kultura: Steril

Xüsusi çəki: 1.006–1.009.

Siflis, borrelia,virus serologiyası: Neqativ

Şəffaflıq: Şəffaf və rəngsiz

Hüceyrə differensasiyası: 60–70% limfositlər; 30%-dən az monositlər və 

makrofaqlar; digər hüceyrələr 2% və daha az.



BOM

Eritrosit: yaşdan asılı olmayaraq  0

Leykosit:

Yenidoğulmuşda: <30



Uşaqlar 1-4 yaş: <20

Uşaqlar 5+: <10 



Yaşlılarda: <5 mononuklear leykosit



Vizual müayinə

Normal – Şəffaf, rəngsiz



Patoloji – tutqun, bulanıq,süd kimi, qanlı, ksantroxromatik

Patologiyanın dərəcəsi–yüngül, orta, nəzərəçarpan, əhəmiyyətli



Bulanıq görüntülü BOM-un tərkibində  lipidlər, zülallar,bakteriyalar 

ola bilər.

Laxta - travma



Süd kimi – lipidlərin yüksəlməsi



Vizual müayinə

Ksantroxromatik – Sarımtıl (açıq çəhrayı və ya

narıncı da ola bilər)

Böyük ehtimalla “köhnə qan”



Bilirubin, karoten, zülallar,melanoma digər səbəblərdir.



Vizual müayinə

Laxta  - fibrinogenin yüksəlməsi, travmaya məruz qalmaq,  HEB-

in zədələnməsinin göstəricisi ola bilər. Punksiya zamanı da 

nümunəyə qan qarışa bilər.

Soyuducuya qoyulmuş nümunələrdə tuberkulyoz meningiti ilə 

əlaqədar olaraq pellikulanın əmələ gəlməsi (soldakı tüpdə pellikula 

vardır, sağdakı normalıdır). 


BOM-un açılış təzyiqi

Normal açılış təzyiqi yetkinlərdə 90-180 



mmH

2

O, uşaqlarda 10-100mmH



2

O



Təzyiqin yüksəlməsi:

Meningit


Yuxarı boş vena sindromu

Serebral ödem və s.



Birbaşa müayinə

Bütün nümunələr mikroskopik olaraq incələnməlidir 

(hematologiya)

Cəld işlənməli.Eritrositlər 1 saat ərzində, leykositlər 2 saat 

ərzində lizisə uğraya bilər. Cəld işlənməyəcəksə soyuducuya 

qoyulmalıdır (+4

0

C)

Elektronik sayma adətən yararsızdır  manual sayma



Durulaşma edilmir (ediləcəksə fizioloji məhlul ilə)

Saymaq üçün Neubauer və ya Thoma kameralarından istifadə 

edilir.


Birbaşa mikroskopik müayinə

Hüceyrə sayılması istisna olmaqla 

BOM 1 ml-dən çox 

olduqda 15 dəqiqə 15000g-də sentrifuqadan keçirildikdən 

sonra aparılır.

Sentrifuqadan sonra üst qismdəki maye steril sınaq 

şüşəsinə keçirilir, 0.5 ml maye saxlanılaraq dibdəki 

çöküntü vortexlənərək homogenizə edilir.

Supernatant biokimya və antigen testləri üçün istifadə 

oluna bilər.

Çöküntüdən 1 damla əşya şüşəsinə qoyulur örtük şüşəsi 

ilə qapadılıb mikroskopda baxılır.



Birbaşa mikroskopik müayinə

Bir çox hallarda kulturada hələki funqal inkişaf olmadan dəqiq 

diaqnoza nail olmaq olar. Məsələn Kriptokok meningitinin 

diaqnozunda çini mürəkkəbi.

C.neformans kapsulası olduğu üçün çini mürəkkəbi ilə aşkar 

oluna bilər. 1 damla BOM çöküntüsü + 1-2 damla çini 

mürəkkəbi ilə qarışdırılır, örtük şüşəsi ilə qapadılıb mikroskopun 

x40 (və ya x100) obyektivi ilə müayinə olunur.



Hüceyrə sayılması

Thoma kamerası

Neubauer kamerası

Qoryayev kamerası


Thoma kamerası

Necə sayılacaq?

Thoma kamerası

Hüceyrə sayı/mm

3

= Sayılan hüceyrə sayı



x

durulaşma dərəcəsi 

(əgər durulaşdırılmışdırsa)

x

10



Qram boya

Nümunə sentrifuqadan keçirilir, supernatant atılır, çöküntü 

vorteksləndikdən sonra yaxma hazırlanır

BOM-da mirkoorqanizm sayı 10

CFU/ml-dən az ola biləcəyi üçün 



Qram boyama üçün sentrifuqalanması diaqnoz üçün vacibdir.

Sitospin.

Sitospin kamerasına 5-6 damla nümunə +1 damla 37 %-li

formalin qoyulur, prosedura tətbiq edilir.

Sitopsin şüşə sentrifuqasının istifadəsi Qram boyanın həssasığını 

artırır.


BOM-un qram boyanması

1 damla BOM steril əşya şüşəsi üzərinə qoyulur və şüşə 

üzərində 

yayılmamalıdır!!!.

Ardıyca qram üsulu ilə boyanır

Qram boya nəticələri nümunə qəbul edildikdən 1 saat sonra 

rapor edilməlidir.

BOM-un boyanmış preparatının incələnməsi sürətli metod olsa 

da həssaslığı kulturaya görə aşağıdır.

Xəstəyə antibiotik tətbiq edilməmişdirsə Qram boyamanın 

həssaslığı 75-90%, tətbiq edilmişdirsə 40-60%-dir.

BOM-da leykositin olmaması infeksiyanın inkar etmir xüsusilə 



listeriozda.

?

Kultura 

Nümunələr rutin laboratoriyada QQA, EMB, SDA, Şokolad aqar 

kimi aqarlarda 5%-ıi CO

2

-li atmosferdə inkubasiya edilir.



Qəbul olunmuş nümunə gecikmədən işlənilməlidir, 

sentrifuqalamağa ehtiyac yoxdur. Məsələn qəbul edildikdən 1 

saat sonra S.pneumoniae BOM-da təyin edilə bilməz.

Aerob kulturalar 4 gün saxlanılır və hər gün qiymətləndirilir.

Transkutan aspirasiya ilə alındığı üçün izolə edilmiş hər bir 

mikroroqanizm potensial patogendir.



Kultura (maye qidalı mühitlər)

Aerob və anaerobları çoxaltmaq üçün maye qidalı mühitə 



inokulyasiya az miqdarda olan agentlərin izolyasiya ehtimalını artıra 

bilər. (Nevroloji şöbədən gələn nümunələrin maye qidalı mühitlərə 

əkilməsinə ehtiyac vardır)

Bununla birlikdə BOM maye qidalı mühitdə kultivasiya edildikdə 



azsayı kontaminantların inkişafı da paralel olaraq artacaqdır 

Klinisist üçün şərh

Maye qidalı mühitləri 4 gün ərzində hər gün incələyin və atmadan 



əvvəl 7 gün inkubasiyada saxlayın

Kultura

Meningitlərə daha çox aeroblar səbəb olurlar.



Anaeroblar meninkslərə bitişik abses və ya buna 

bənzər infeksiya hallarında BOM-da mövcud ola 

bilərlər.

- beynin travmatik yaralanması

- protezlər (metal kranial plaklar və şunt drenleri)



Kultura

İctimai mənşəli meningitin diaqnozu üçün 

anaerob kultura 

məsləhət olunmur!!!

(təcili 

tibbi yardımdan gələn nümunələr)

BOM-un anaerob kulturaları ən azı 7 gün 

inkubasiya edilməlidir  Propionobacterium 

acnes  MSS şunt infeksiyası

Daha yaxşısı, yataq başında kultivasiya 

etməkdir.

Pozitiv kultura adətən infeksiyanı göstərir və 

dərhal həkimə bildirilməlidir.


Kultura

Xüsusən, bir çox BOM patogeninin mümkün cins və növ 

səviyyəsində identifikasiyası, agar üzərində görünə bilinən 

inkişafın aşkar olunmasından 

2 saat ərzində 

reallaşdırılmalıdır.

Kultura dərhal identifikasiya edilməlidir. 

L.monocytogenes 



qrup streptokoklar



əhəmiyyətli BOM patogenləridir.

İctimai mənşəli meningitin ən sıx törədicisi 

S.penumoniae

-dir. 


İD üçün öddə ərimə və Quellinq reaksiyasını tətbiq edilir.

Kultura

BOM da enterokokların aşkar olunması strongloidoza işarə edir.

Gram neqativ diplokoklar üçün oksidaza testi edin. Pozitivdirsə 

və koloniya boz-ağ rəngli oluub delta-qlutamil-aminpeptidaza 

pozitivdirsə 

N.meningitis

-dir.

Bütün stafilokoklar üçün tüp və şüşə koaqulaza testini edin.



H.influenzae üçün beta-laktamaza testi edin

Yalançı pozitiv nəticələr nümunə və ya kulturanın dərinin 

mikroflorası ilə kontaminə olması ilə əlaqədar ola bilər.


Kultura

İzolyat bariz bir formada aqar kontaminasiyasıdırsa və yalnız 

maye qidalı mühitdə inkişaf etmiş KNS-sə İD və AHT etməyin

NOT: KNS və Corynebacterium spp. izolyatları ictimai mənşəli 

infeksiyalarda böyük ehtimalla kontaminantdırlar. Lakin şunt 

infeksiyalarında və kəllə yaralanmalarında infeksiya törədici ola 

bilərlər və ya olmaya bilərlər.

Yalnız ŞA-da inkişaf edən bir neçə katalaza pozitiv, qram 

pozitiv basillər olarsa korinebakteriyalar kimi raport 

edilməsindən əvvəl Listeriyanın inkar edilməsi üçün QQA-a 

pasaj edilməlidir.



Qlükoza (mg/dL):

Normadan əhəmiyyətli dərəcədə azalmaya qədər. <40 

mg/dL

Protein (mg/dL)



Əhəmiyyətli artma

> 250 mg/dL

Leykosit (hüceyrə/µL)

>500 (adətən> 1000). Erkən mərhələdə: < 100 ola 

bilər

Hüceyrə 


differensasiyası

Neytrofillərin dominantlığı

Kultura

Pozitiv


Açılma təzyiqi

Yüksək


Bakterial meningit

Bakterial meningit. Metod?

Qram boya 60-90%

Kultura 70-85 %

Antigen testləri 50-100%

PCR 90%


Funqal kultura

BOM-da funqal patogenlər seroloji metodlarla daha yaxşı aşkar 

olunduğu üçün və digər nümunələrin kulturaları ilə daha yaxşı 

aşkar oluna bildiyi üçün rutində fungal kultivasiyadan qaçmaq 

lazımdır.

Bununla paralel rutin kulturalarda istifadə edilən mühitlərdə 

funqal patogenlər yaxşı inkişaf edir.

Funqal kultivasiya istəyi varsa nümunəni 1 həftə boyunca 

inkubasiya edilməlidir.


Fungal meningitlər

Nadirdir, xüsusi patogenlərə (H.capsulatum) məruz qalanlarda və 

immunsupressivlərdə (C.neoformans) rast gəlinir.

C.neformans üçün antigen testi (CRAG) və çini mürəkkəbi. Çini 

mürəkkəbi 50% həssaslığa, antigen testi isə 98% həssaslığa malikdir.

CRAG testi mütləq edilməlidir:

immunsupressiv xəstədə rutin olaraq



qram boya və çini mürəkkbi nəticəsi şübhəli olduqda

Sistem mikozları üçün çox miqdarda – 10 ml həcmində BOM 

kultivasiya edildikdə belə həssaslığı 30% dir.



Qlükoza (mg/dL):

<40 mg/dL (aşağı)

Protein (mg/dL)

Mötədildən əhəmiyyətli dərəcədə artıma qədər 25 

-

500 mg/dL



Leykosit (hüceyrə/µL) Dəyişkən (10 

-

1000 hüceyrə/µL)  <500 hüceyrə/µL



Hüceyrə 

differensasiyası:

Limfositlərin predominantlığı

Kultivasiya

Pozitiv (funqal)

Açılma təzyiqi

Dəyişkən

Funqal meningit


Qlükoza (mg/dL)

<40 mg/dL (aşağı)

Protein (mg/dL)

Mödətildən əhəmiyyətli dərəcədə artıma qədər 50 

-500 


mg/dL

Leykositlər 

(hüceyrə/µL)

Dəyişkən (10 

-

1000 hüceyrə/µL) <500 hüceyrə/µL



Hüceyrə 

differensasiyası

Limfositlərin predominantlığı

Kultura


TDB üçün pozitiv

Açılma təzyiqi

Dəyişkən

Vərəm meningiti


Vərəm meningitində seroloji testlər

M.tuberculosis-ə məruz qalma riski olanlarda

PPD pozitiv şəxslərdə (PPD: Purified Protein Derivative 

(Mantoux) )

Miliyar tuberkulozlu xəstələrdə

İmmunsupressiv xəstələrdə

Həssaslığı aşağıdır


Vərəm meningiti

Vərəm meningiti halalrında ARB boya, kultura və PCR metodları 

rutində istifadə edilir.

ARB nəticəsi (+) olan bir preparatın spesifikliyi çox yüksəkdir, 

lakin həssaslığı 10% hüdudundadır.

Kultura nəticəsini 3 həftədən daha az müddətdə hazır edən 

metodlar ticari şəkildə mövcuddur.


Vərəm meningiti

TP-nin sınaq şüşəsinin dibində protein çöküntüsü olacaq şəkildə 

yüksəlməsi.

GLU serumla muqayisədə azalma.

Limfositlərin dominantlığı.

Kulturanın pozitivliyi həssasığı 10 ml BOM alınsa belə 30%-

dir.

PCR metodunun spesifikliyi yüksək (100%), həssaslığı isə 



aşağıdır (48%). Kiçik həcm kifayətdir (0.5ml) və nümunə 

alındıqdan 2-4 gün ərzində işlənilə bilər.

PCR nəticəsinin neqativliyi vərəm meningitini tam olaraq inkar 

etmir.


Viral törədicilər

Enteroviruslar

Parotit virusu

Qızılca


Herpesvirus

İnfluenza və parainfluneza

HIV

Arbovirus



Limfositar xoriomeningit virusu

Viral meningitlər

TP və WBC yüksək, qram boya və kultura neqativ

Ən sıx törədici enterovirus infeksiyaları isti iqlimli ölkələrdə, yayın 

sonlarında ortaya çıxır. PCR və BOM viral kultura bu dövrdə 

işlənilməlidir

Qərbi Nil virusu yay və erkən yaz  aylarında kəskin meningit və ya 

ensefalitə səbəb olur. PCR və ELİSA kombinasiyası ilə aşkarlana bilər.

HSV: BOM-da ertirositin artmasına səbəb olan temporal payın 

hemorragik nekrozuna səbəb ola bilər. PCR ilə diaqnoz qoyula bilər


Viral meningit. Metod?

Viral kultura  65-75% 

Seroloji

Molekulyar

BOM müayinəsi


Qlükoza (mg/dL):

Normal (> 40 mg/dL.)

Protein (mg/dL)

<100 mg/dL (əhəmiyyətli artma)

Leykosit (cells/µL)



< 100 hüceyrə/µL

Hüceyrə 


differensasiyası:

Erkən: neytrofillər. Gec: limfositlər

Kultura:

Neqativ


Açılma təzyiqi

Adətən normal



Viral meningit

Protozoalar

Akantamoba 

Yaxın keçmişdə durğun şirin suda üzmə - Naegleri 

fowleri


Acantamoebadan ayırmaq üçün BOM-da nativ preparat 

və böyük həcmli BOM ilə kultivasiya edilməlidir.

Angiostronglyus cantonensis


Naegleria fowleri

Sista və trofozoitləri vardır.

Naegleria fowleri partlayıcı tərzdə, qıvrılaraq hərəkət edir 

(qamçılıdır).

Trofozoitləri 45-50 saniyədən bir meydana çıxan və 

yığılaraq mhtəviyyatını boşaldan kontraktil vakulou vardır.



Akantamoeba

Akantamoeba konik şəkildə çıxıtıları vardır

Sist və trofozoiti vardır

Qamçılı dövrü yoxdur

Daimi uzanan və geri yığılan dövrləri vardır


Protozoalar

Naegleria fowleri

•Açılış təzyiqi yüksək

•PNL yüksək

•Normal və ya aşağı qlükoza

•Yüksək protein


Biokimya

Zülal


Normada 15-45 mg/dL

BOM-da azalması əhəmiyyətli deyil



Artması


HEB-in zədələnməsi (meningit və 

hemorragiya)

MSS-də immunoqlobulinlərin produksiyası 



(MS)

60

BOM-da qlobuıinlərin artmasını aşkarlamaq üçün Pandy reaksiyası kimi ilkin 

testlər , elektroforez və proteinlərin kandidativ təyini kimi həssas testlər edilir.

Şüşə üzərinə təxminən 1 ml Pandy reaktivi əlavə edilir və qara fon üzərində 

qoyulur.Üzərinə 1 damla BOM damızdırılır. 

Nəticə: Əhəmiyyətli bulanıqlaşma Pandy (+) kimi qiymətləndirilir.

Zəif bulanıqlıq: Normaldır.

Pandy (+) nəticə BOM da qlobulinlərin artmasını göstərir



Pandy reaksiyası

Qlükoza

Normal səviyyəsi: Təqribən 40-85 mg/dl

Cəld işlənməlidir. Qlükolizis nəticəsində qlükoznın səviyyəsini 

sürətlə enə bilər.

Bakterial və funqal meningit zamanı səviyyəsi azalır.

Hipoqlikemiya



beyin şişləri

Leykemiya



MSS-nin zədələnməsi

Artır:

DM

Kəllədaxili təzyiqin artması



Mental xəstəliklər

Oliqoklonal zolaq (OKZ)

Multipl skleroz xəstələrində “qızıl standart” hesab edən 

mənbələr vardır. Həssaslıq 

(>95%) 


və spesifiklik 

yüksəkdir.

İki və daha çox zolağın olması beyin qişaları daxili İgG 

sintezinin olmasına işarə edir.

OKZ can be present even when the CSF IgG level is 

normal


OKZ testi üçün BOM və serum nümunəsi tələb olunur.

OKZ aşkarlamaq üçün ən üstün metod 

izoelektrikfokuslama metodudur.


Oligoklonal zolaq

Oliqoklonal zolaq

Tip1 (C−/S−)

Tip 3 (C++/S+): intratekal IgG sintezi

Tip 4 (C+/S+):  sistem immun reaksiya;

Tip 5 (Cm/Sm): monoklonal IgG zolağı  sistem 

paraprotein;

Tip 6 (Cm/S−): erkən intratecal oligoklonal cavab və ya

intratekal paraprotein göstəricisidir.



Albumin və 

İmmunoqlobulin indeksi

BOM/serum albumin indeksi HEB-in intakt olub

olmadığını göstərir.

İndeks 9-dan azdırsa HEB intaktdır. İndeks HEB 

zədələnməsinə uyğun olaraq artır.

IgG indeksi IgG-nin MSS- də sintezini ölçür.

Normal IgG indeksi 0.85-dən böyükdürsə IgG-nin MSS-də

sintez olunduğunu göstərir.


İgG indeksi

BOM IgG (mg/dl) / serum IgG (g/dl)

BOM albumin (mg/dl) / serum albumin (g/dl)

İg İndex = 

Referans  0.00-0.85



İnterpretasiya

Bacterial

Viral

Tubercular

Fungal

Increased WBC count

Increased WBC count

Increased WBC count

Increased WBC count

Neutrophils

Lymphs

Lymps & Monos



Lymphs & Monos

Marked ↑ protein

Mod. ↑ protein

Mod-Marked ↑ protein

Mod-Marked ↑ protein

Marked ↓ glucose

↔ normal glucose

↓ glucose

Normal to ↓ glucose

Lactate > 35 mg/dL

Lactate normal

Lactate > 25 mg/dL

Lactate > 25 mg/dL

+ gram stains

Pellicle formation

+ India ink with 

Cryptococcus 

neoformans

+ bacterial antigen 

tests


+ immunological 

test for C. neo.



Serologiya

Faydalıq/madiyyat nisbəti az olduğundan nadir hallarda istifadə edilir



S.pneumoniae, N.meningitidis, H.influenzae axtarılması yönündən test 

yararlı olmaya bilər.

M.tuberculosis meningitindən həssaslıq yetərincə aşağıdır.



Hib üçün testin həssaslığı  yüksək olsada hazırda vaksinasiya tətbiq edilə 

ölkələrdə xəstəlik demek olar ki aradan qaldırılmışdır.

E.coli K-12 üçün reaktivləri əl altında saxlamağın faydası azdır



C.neoformasn və H.capsulatum-un təyin olunması yönündən çox 

yararlıdır.


Serologiya

VDRL (Veneral Disease Research Laboratory)

Neyrosilflisin aşkarlanması üçün



BOM-da testin həssaslığı zəif, spesifikliyi çox yüksəkdir.

FTA-Abs həmçinin BOM-da istifadə edilir, həssaslığı 



yüksəkdir, lakin qanla kontaminasiyanın qarşısını almaq 

lazımdır.



Quelling reaksiyası

1 damla BOM çöküntüsü  1 damla antiserum və 1 damla 

metilen abısı ilə qarışdırılır mikroskopda baxılır.

S.pneumoniae



H.influenzae

K.pneumoniae



N.meningitis



PCR

Mikroorqanizm sayı az olduqda



Xəstənin antibiotik qəbul etdiyi hallarda

Çətin inkişaf edən mikroorqanizmlər olduğu hallarda 





Borrelia



Ehrlichia



M.tuberculosis



Mycoplasma



S.pneumoniae

Testlərin çoxu mövcud deyil



Hematoloji analizlər

Hematoloji analizlər

Yaxmalar aşağıdakılara görə

qiymətləndirilməlidir.

•Anormal hüceyrələr

•Hüceyrədaxili əlavələr

•Klusterlər (yığınlar)

•Hüceyrədaxili orqanizmlərin varlığı


Hematoloji analizlər

Limfositlər və 

monositlər/makrofaqlar

Limfositlər və 

makrofaqlar

Monosit,makrofaq

limfositlər 


Hematoloji

Eozinofillər

Tez-tez parazit və funqal infeksiyalarla, şunt və digər yad 



cisimlərə qarşı allergik reaksiyalarla əlaqədardır. 

Hematoloji

Hüceyrə əlavələri

Eritrofaq



Siderofaq

Hematoidin kristalı



Bir neçə dəmir qranulaları ilə 

birlikdə eritrofaq

Makrofaq,limfosit,siderofaq

Hematoidin kristalı / bilirubin kristalı



Hematoloji

Ependimal hüceyrələr



Normal hüceyrələrdir, BOM-a spesifikdir

BOM sintez edirlər



İri, dairəvi və ya ova nüvəli



Hematoloji

Leykositlərin sayılması

3%-li sirkə turşusu eritrositlərin lizisi üçün istifadə edilir.



Metilen abısı ilə boyamaqla görünüşü yaxşılaşdırmaq olar.



Travmatik zədələnmə üçün leykositlərin 

leykositlərin sayının düzəlişi

Qandakı leykosit/eritrosit nisbətini BOM-dakı eyni 

nisbətlə müqayisə olunur.

Əgər xəstənin qan tərkibi normaldırsa, BOM-da hər 

leykositə 700 eritrosit düşəcəkdir.



Hematoloji

Şübhəli hüceyrələr  patoloq

Blast hüceyrələr  hematoloq


Creutzfeldt-Jakob xəstəliyi  

CJD

Yoluxucu,temperatur, radiasiya, dezinfektantlara davamlı (xüsusi 

dezinfeksiya tədbirləri)

Laborator yolxuma hələki qeydə alınmaylıb ancaq inkubasiya dövrü uzun 

olduğu üçün deqiq deyil

BSL 2 də BSL 3 proseduraları istifadə edilərək işlənməli

Aerozol əmələ gəlməsi minimallaşdırılmalı.Məsələn Elktroforez kimi əl ilə 

sıx müdaxiləyə ehtiyac olan testlər CJD test nəticəsi bəlli olanadək 

edilməməlidir

Formalində fiksə edilənlər belə risklidir

Bir dəfəlik istifadə üçün əşyalar istifadə edilməli, MSS və 

neyral,leptomeningeal toxumalar əzilməməlidir

Son tullantılar avtoklavlama və ya son konsentrasiyası 20.000 rpm olan 

hipoxlorid ilə dekont edilməlidir.



Mənbələr

Lynne S. Garcia

- Clinical Microbiology Procedures Handbook, 3rd Edition. 2010

Clinical Microbiology. Patrick R. Murray et al. 9th ed.2007

Oxford Handbook of İnfectious Disease and Microbiology. Estee Töröl, Ed Morgan, 

Fiona Cooke.2009

Z.Ö.Qarayev, R.B.Bayramlı – Tibbi mikrobiologiya, immunologiya və klinik 

mikrobiologiya.Bakı.2011

Centers for Disease Control and Prevention

http://www.cdc.gov/

Türk Mikrobioloji Cemiyeti : 

http://www.tmc-online.org/?action=sayfa&id=29



Təşəkkürlər


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə