Fİrarperest yazan: Elif Şafak Yayın hakları



Yüklə 2,04 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə15/15
tarix25.11.2019
ölçüsü2,04 Mb.
#29692
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   15
[kitabyurdu.org]-1478172938 firarperest-elif-safak


   
     Edep 
   
 
 
   
Türkçenin  en  güzel  kelimelerinden  biridir  "edep."  Bir  başka  dile 
nasıl  çevrilebileceğini  sorsalar  şöyle  bir  duraklarsınız.  İngilizcede, 
İspanyolcada,  Fransızcada,  Almancada...  bire  bir  karşılık  bulmakta 
zorlanırsınız.  Bulduğunuz  hiçbir  kelime  onu  tam  olarak  karşılayamaz, 
kavrayamaz sanki. Aynı lezzeti vermez. Aynı sesi vermez. Başka hiçbir 
söz  ya  da  sözcük  yerini  dolduramaz.  Bu  dört  harften  ibaret  kısacık 
kelime, koskoca bir  mana denizi barındırır içinde. Gözlerimizi kapayıp 
bir kez fısıldamak bile yeter melodisini duymaya. 
   
Sözlükteki pek çok kelimeyi yüksek sesle, hatta düpedüz bağırarak 
telaffuz edebiliriz. Ama bir deneyin bakın, "edep" kelimesini haykırmak 
ne  mümkün!  Harflerin  dizilişi  sesimizi  yükseltmeye  mânidir.  Bu 
kelimenin ses tonu adeta önceden ayarlanmıştır. Ancak fısıltıyla karışık 
söyleyebiliriz. Ancak sakin bir edayla: Edep ya hu edep! 
   
Peki nedir edep? Tasavvufun yüzyıllardır baş tacı ettiği bu kelime 
nasıl oluyor da hem bu kadar göz önünde, aleni; hem de kapalı bir kutu, 
adeta sır bize? 
   
Haddini aşmamak, kalp kırmamaktır edep. 
   
Sadece  o  değil;  haddini  aşıp,  kalp  kırmaktan  ödünün  patlaması 
demektir. İstisnasız ayrımsız her insan, her canlı varlık, tıp tıp atan her 
yürek,  avuçlarımızın  arasında  tuttuğumuz  billur  bir  kâsedir.  Dışı  nasıl 
olursa olsun özü narin ve nazenindir. İçin titrer. Düşürmekten, düşürüp 
de kırmaktan öyle korkarsın. 
   
Dedikodudan, haksızlıktan ve ithamdan uzak durmaktır edep. 
   
Sadece  o  değil.  İnsan-hayvan,  canlı-cansız  veya  önemli-önemsiz 
ya  da  zengin-fakir  ayrımı  yapmadan  etrafına  hoş  bir  nazarla  bakmak, 
downloaded from KitabYurdu.org

232 
 
"eyvallah" diyebilmek, "eyvallah" kelimesi üzerine kafa yormaktır. 
   
Bilmediğin  konuda  susmak,  bildiğin  konuda  ahkâm  kesmemektir 
edep. 
   
Bilgi bir perdedir. Sen ne kadar bilirsen bil, nasıl bir âlim olursan 
ol, en cahil görünen insandan bile öğrenecek bir şeyin vardır elbet. Edep 
bunu unutmamaktır. 
   
İnsan ayrımı yapmamaktır edep. 
   
Sokaktaki  bir  berduşun  yanında  da,  Karun  kadar  zengin  ya  da 
Süleyman  kadar  muktedir  görünenin  yanında  da  aynı  sakin  idrakle 
durabilmek;  saydam  ve  şeffaf  olabilmek;  girdiğin  mekâna  ya  da 
konuştuğun  adamın  nabzına  göre  laf  değiştirmemek,  ince  hesap 
bilmemektir edep. 
   
Aşırılığa gitmemektir edep. 
   
Hileden,  desiseden,  yalandan  ve  zorbalıktan  hazzetmemek; 
kimseyi  aptal  yerine  koymamak,  aşağılamamaktır.  Tek  başınayken  de 
başkalarının  yanındayken  de  şefkati  elden  bırakmamak;  dış 
görüntülerden, 
parlak 
kabuklardan, 
unvanlardan, 
payelerden 
etkilenmemek; her işte her adımda yüreğe bakmak, yüreğin ibresine göre 
yol almak... ve ha bire "ben" demekten vazgeçmektir edep. 
   
Edep bir ahenk meselesidir. Akort edilmektir. 
   
Akort edilmemiş müzik aletinden çıkan her ses uyumsuzdur. Edep 
kâinatın müziğini yüreğinde duyma ve o müziğe uyma meselesidir. Edep 
ahenk içinde olmak demektir. Tabiatla, kâinatla, yaradılışla, bütünle ve 
katreyle sürekli uyum... 
   
Gün  içinde  ha  bire  koşturmaktayız  ya,  edep  kelimesi  aklımızın 
ucundan dahi geçmez. Yapacak daha acil, daha mühim işlerimiz vardır 
hep.  Birbirimizi  ite  kaka,  koştura  koştura,  hep  ama  hep  geç  kalırız  bir 
yerlere. Derken tüm bu hengâme içinde, beklenmedik bir anda ve yerde 
edep  sahibi  biri  çıkar  karşımıza.  Duraklarız.  Şaşırırız.  Sahici  olup 
olmadığından  hemen  şüphe  ederiz.  Belki  de  yapmacıktır.  Belki  de  rol 
downloaded from KitabYurdu.org

233 
 
yapıyordur. Kafamızın içinde bin bir tilki dolaşır. Çünkü biz hep şüphe 
ederiz. Gerçek olup olmadığını anlamak için etrafında döner, gözlerimizi 
kısar  inceleriz.  Ama  ne  vakit  ki  anlarız  karşımızdaki  hakikaten  edep 
sahibi,  indiririz  yelkenleri.  Yumuşar  yüreğimiz.  Tanırız  edebi  aslında. 
Görür görmez tanırız. Edep sahibi bir insanla karşı karşıya gelince biz de 
kendimize çekidüzen veririz. 
   
Bulaşıcıdır  edep.  Tebessümle  bulaşır.  Gülümseyen  bir  insan 
karşısında biz de elde olmadan gülümseyiveririz. Gün boyu çatık kaşla 
dolaşmaya  alışkın  yüzümüzün  kasları  gevşeyiverir.  Bakmışız  ki 
dudaklarımız  bizden  evvel  davranmış.  Gülümsemeye  gülümsemeyle 
karşılık  vermişiz  de  haberimiz  yok.  Edep  insandan  insana  geçer. 
Aynadan aynaya yansır. İnsanın şaşmaz tabiatıdır. Kibirlinin karşısında 
kibirli,  mütevazının  karşısında  mütevazı  olasımız  gelir.  Diklenene 
diklenerek karşılık veririz. Edepliye ise eğiliriz. 
   
Geçenlerde  bir  yemek  masasında  bir  arkadaşım  tanıdık  ve  buruk 
bir  şaka  yaptı:  "Yahu  ne  zaman  yurtdışından  dönsem,  bana  da  bir 
nezaket  geliyor.  Tanımadığım  insanlara  kapıları  açmak,  trafikte 
başkalarına  yol  vermek  filan  istiyorum.  Bir  incelik,  bir  terbiye  geliyor 
üstüme. En fazla bir gün sürüyor ama. Sonra bakıyorum herkes birbirine 
kaba  davranıyor,  bana  da  bir  kabalık  geliyor...  Dangul  dungul  yola 
devam ediyorum." 
   
Öyle  kelimeler  var  ki,  harf  öbekleri  olmaktan  çıktı,  gündelik 
hayatımızın  akışını  şekillendirmeye  başladı.  "Hoyrat"  bunlardan  biri. 
Hoyratız  birbirimize  karşı.  Ve  sağımız,  solumuz,  önümüz,  arkamız... 
hoyrat. Yolda yürürken birbirimize bakışımız, evlerimizin çatıları altında 
birbirimizden  söz  edişimiz;  konuşmalarımız,  dedikodularımız, 
ithamlarımız, 
önyargılarımız, 
zanlarımız, 
yaftalamalarımız, 
dışlamalarımız...  hep  ama  hep  hoyrat.  O  kadar  çok  hırpalıyoruz  ki 
birbirimizi, öylesine hırçın bir iklimdeyiz ki... Halbuki bu arada uzaktan 
bir yerden sesleniyor eski mi eski bir öğreti. Tembihliyor usulca. 
downloaded from KitabYurdu.org

234 
 
   
"Edep ya hu edep!" 
   
downloaded from KitabYurdu.org

235 
 
   
 
   
   
downloaded from KitabYurdu.org

236 
 
   
*
 Aynı tavır, İngiliz kadın yazar George Eliot'da da vardı. 1856'da 
kaleme aldığı bir yazıya "Hanım Romancıların Yazdığı Şapşal Eserler" 
başlığını atacak  kadar kendini onlardan ayırıyor, uzak  görüyordu. Eliot 
hep  "erkek  bir  romancı  gibi"  yazmak  istedi,  kadın  romancı  olarak 
anılmak değil. 
   
 
downloaded from KitabYurdu.org

Yüklə 2,04 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   15




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin