G. A. Abbasbəyli, V. Q. Qlıcov, M. X. lyasova



Yüklə 2.8 Kb.
PDF просмотр
səhifə5/12
tarix02.12.2016
ölçüsü2.8 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12

Nəticə:  Duz  məhlulunun  sıxlığının  təyini  metodunun  dəqiqliyini 
qiymətləndirmək. 
 
 
 

 
 
49 
 
 
 
 
 
 
 
 
LABORATOR YA  Ş   12 
 
ŞƏ
KƏR N KEYF YYƏT N N ORQANOLEPT K 
Q YMƏTLƏND R LMƏS  
 
 
ş
in  məqsədi:  Orqanoleptik  keyfiyyətlərə  görə  şəkərin 
keyfiyyət  analizini  aparmaq;  normativ  sənədləri  öyrənmək  və 
keyfiyyət haqqında nəticə vermək. 
 
Material və avadanlıqlar:  4 –cü sinif kvadrant labora-
toriya tərəzisi; 0-50ºС ölçü diapazonuna malik şüşə termometr; 
250sm
3
 tutumlu kimyəvi stəkan; şüşə çubuq; cilalanmış tıxaca 
malik şüşə banka; çay qaşığı. 
 
Təyinetmə texnikası 
 
 
Xarici  görünüşün  təyini:  Şəkər  nümunəsini  1sm-dən 
çox olmayan qalınlıqda ağ kağız üzərinə səpir və güclü işıqda 
vizual  olaraq  xarici  görünüşü  təyin  edirlər:  rəng,  səpələnmə 
qabiliyyəti (dənəvərlik). 
 
yin təyini. Təmiz şüşə bankaya, onun ¾ -ü qədər şəkər 
və ya onun sulu məhlulunu tökürlər. Bankanın ağzını bağlayır 
və laboratoriyada 20±2ºС temperaturda 1 saat ərzində saxlayır-
lar.  yi qapağı açdıqdan dərhal sonra, bankanın ağız kənarında 
təyin  edirlər.  Əgər  kənar  iy  aşkar  olunarsa,  nümunənin  dadını 
yoxlamamaq olar. 

 
 
50 
 
 
Şə
kər məhlulunun saflığının və dadının təyini. 10,0q 
şə
kər  nümunəsini  hamar  şəffaf  divarlı  stəkanda  70±10ºС  tem-
peratura  malik  100sm
3
  distillə  suyunda  həll  edir  və  şüşə  çu-
buqla  qarışdırırlar.  Məhlulun  şəffaflığını  ondan  keçən  işığa 
ə
sasən təyin edirlər. 
 
Soyudulmuş  şəkər  məhlulundan  1  çay  qaşığı  götürüb 
dadına görə dequstasiya edirlər. 
Нятижяляри ашаьыдакы жядвяля дахил едирляр.    
 
    Эюстярижи 
Йарымгруплара эюря эюстярижилярин 
характеристикасы 




Рянэ 
 
 
 
 
Ий 
 
 
 
 
Дад 
  
 
 
 
Xırçıltılılıq  
 
 
 
 
Məhlulun təmizliyi 
 
 
 
 
 
Nəticə:  Müxtəlif  növ  şəkərlərin  keyfiyyətini  orqanoleptik  qiymət-
ləndirmək

 
 
LABORATORIYA IŞ 13 
 
ŞƏ
KƏR N NORMAT V SƏNƏDLƏRDƏ NƏZƏRDƏ 
TUTULMUŞ F Z K -K MYƏV  GÖSTƏR C LƏRƏ 
GÖRƏ Q YMƏTLƏND R LMƏS  
 
 
 
 
ş
in məqsədi: Fiziki-kimyəvi göstəricilərə görə şəkərin 
keyfiyyətinin müqayisəli analizini aparmaq; normativ sənədləri 
öyrənmək və keyfiyyət haqqında yekun  vermək. 
Material  və  avadanlıqlar:  4-cü  sinif  kvadrant  labora-
toriya tərəzisi, 2-ci sinif  laboratoriya tərəzisi, СЭШ-3M mar-
kalı quruducu şkaf, 100sm
3
 tutumlu ölçü kolbası, şüşə qıf, pol-

 
 
51 
 
yarimetrik küvet, kolorimetr, su hamamı, fotometr və  ya  foto-
elektrokolorimetr, şüşə və membran süzgəc, süzgəc kağızı. 
 
Təyinetmə texnikası 
 
 
Nəmliyin  miqdarının  təyini.  Hər  biri  20-30q  olan  iki 
şə
kər  nümunəsini,  əvvəlcədən  qurudulmuş  və  ±0,001q  dəqiq-
liklə  çəkilmiş  büksə  yerləşdirirlər.  Büksdəki  şəkər  layının 
qalınlığı  10mm-dən  çox  olmamalıdır.  Qurutmanı  quruducu 
ş
kafda  105±1°C  temperaturda  3  saat  ərzində  aparırlar.  Quru-
dulmuş  büksləri  qapaqla  bağlayır,  soyutmaq  üçün  eksikatora 
yerləşdirir və ±0,001q dəqiqliklə çəkirlər. Nəmliyin miqdarı 
                      W=
100
2
1


m
m
m
 
                        (13.1) 
burada, m
1
, m

- büksün nümunə ilə birlikdə qurutmadan əvvəl 
və sonrakı kütləsi, q; m - nümunənin kütləsi, q. 
 
Yekun nəticə kimi iki paralel təyinetmənin orta qiyməti 
götürülür.  
 
Saxarozanın  miqdarının  polyarimetrik  metodla  tə-
yini.  26,000±0,001q  şəkər  nümunəsini  isti  distillə  olunmuş 
suda həll edir və onu qıfın köməyilə 100 sm
3
 tutumlu quru ölçü 
kolbasına keçirirlər. Kolbanı yüngülcə silkələməklə şəkəri həll 
edirlər.  Kolbaya  distillə  suyu  tökülür,  lakin  nəzarət  etmək  la-
zımdır  ki,  su  cızığa  20  mm  qalmışa  qədər  olsun.  20,0±0,1°C 
temperatur  almaq üçün  kolbanı məhlulla birlikdə 15 dəqiqəlik 
termostata  yerləşdirilər,  sonra  məhlulu  distillə  suyu  ilə  cızığa 
çatdırır,  ağzını  saat  şüşəsi  ilə  bağlayır  və  30  dəq.  saxlayırlar. 
Sonra  kolbanı  təmiz  quru  tıxacla  bağlayır  və  içindəkini  yün-
gülcə silkələməklə qarışdırırlar. Lazım gəldikdə məhlulu ikiqat 
süzgəclə  filtrləyirlər.  200mm  uzunluqlu  polyarimetrik  küveti 
filtrlənmiş məhlulla yaxalayır və elə doldururlar ki, hava qabar-
cıqları əmələ gəlməsin, ağzını şüşə ilə bağlayırlar. 

 
 
52 
 
 
Polyarimetrik  küvet  məhlulla  birlikdə  saxarimetrin 
kamerasına  yerləşdirilir  və  20,0±0,1°C  temperaturda  5  ölçmə 
aparılır, orta qiymət tapılır. 
 
Saxarozanın miqdarı ( % ) 
 
 
           
(
)
[
]
20
1

+
=
t
k
M
M
t
sax
                  (13.2) 
burada,  M

-  ölçmə  temperaturunda  saxarimetrin  şkalasındakı 
hesablamanın orta qiyməti, k - düzəltmə əmsalı, pazlı kompen-
satora malik saxarimetrdə k=0,000611, fırlanan kompensatorda 
k=0,000467; t - ölçmə zamanı məhlulun temperaturu, °C; 20 - 
normal şəraitdə havanın temperaturu, °C. 
 
Saxarozanın quru maddəyə görə miqdarı 
 
 
 
   
sax
sax
QM
sax
W
M
M
100
100

=
                       (13.3) 
burada, W
sax 
- şəkərdə nəmliyin muqdarı, %. 
Yekun nəticə kimi iki paralel təyinetmənin orta qiyməti 
götürülür. 
Şə
kər tozunun rənginin fotometrik təyini. Fotometrik 
metodla  işıq  filtri  ilə  buraxılan  daha  geniş  spektr  sahəsinin 
cisim tərəfindən udulma dərəcəsi ölçülür. Kolorimetrik metod-
dan fərqli olaraq, bu metod obyektivdir. 
Fotometrin köməyi ilə şəkər tozunun rəngini təyin edər-
kən onu optik sıxlığın vahidləri ilə ifadə edirlər. Rəngi 100sm
3
 
məhlulda  quru  maddənin  (QM)  100  hissəsinə  şərti  vahidlərlə 
ifadə edirlər. 
100,0±0,1q  şəkər  nümunəsini  250sm
3
  tutumlu  kolbaya 
keçirir,  üzərinə  100  sm
3   
distillə  suyu  əlavə  edir  və  kolbanı 
silkələməklə  şəkəri  həll  edirlər.  Distillə  suyunun  pH-ı  7,0±0,2 
olmalıdır. Lazım gəldikdə lazımi PH-ı almaq üçün NaOH və ya 
HCl turşusundan istifadə olunur. 
Şə
kərin tez həll olması üçün kolbanı 50°C temperatura 
malik  su  hamamına  yerləşdirirlər.  Həllolma  müddəti  30  dəq-

 
 
53 
 
dən  artıq  olmalıdır.  Məhlulu  20°C-dək  soyudur  və  vakuum 
altında membran və ya şüşə filtrlə filtrləyirlər. 
Refraktometrin  köməyilə  filtrlənmiş  məhluldakı  quru 
maddələrin miqdarını təyin edir və şəkər məhlulunun sıxlığına 
vururlar. 
Şə
kər məhlulunun optik sıxlığını 450±5nm dalğa uzun-
luğunda  fotometrdə  təyin  edilər.  Küvetin  uzunluğunu  elə  he-
sabla  götürürlər  ki,  cihazın  göstəricisi  0,12-0,9  oprik  sıxlığı 
hədlərində olsun (L=30-50mm).  
Rəng optik sıxlığln vahidi ilə ifadə olunur: 
                   
L
M
D
R
M
QM
s
ρ
.
420
100
1000


=
   
         (13.4) 
burada, 
s
D
420
-  şəkər  məhlulunun  fotometrdə  alınmış  optik  
sıxlığı  (3  ölçmənin  orta  arifmetrik  qiyməti);  M
QM.M 
-  məhlul-
dakı quru maddələrin miqdarı, %; ρ - şəkər məhlulunun sıxlığı, 
q/sm
3
; L - küvetin uzunluğu, sm. 
Nəticə:  Tədqiq  olunan  şəkər  nümunələrinin  key-
fiyyətini qiymətləndirmək.      
 
 
LABORATOR YA  Ş   14 
 
YAĞLI MƏHSULLARIN KEYF YYƏT N N 
ORQANOLEPT K Q YMƏTLƏND R LMƏS  
 
ş
in məqsədi: Yağlı məhsulların orqanoleptik göstərici-
lərinin  təyini  metodlarını  öyrənmək  və  onların  keyfiyyətini 
qiymətləndirmək. 
Material  və  avadanlıqlar:  Su  hamamı;  0-50ºC  ölçmə 
diapazonuna  malik  mayeli  şüşə  termometr;  100sm
3
  tutumlu 
ölçü silindri; bıçaq. 
 

 
 
54 
 
Təyinetmə texnikası 
 
 
Bərk marqarin və piylərin rənginin təyini. Bərk mar-
qarin və  ya piylərin rəngini məhsulun 18±1ºC temperaturunda 
kəsiyə baxmaqla təyin edirlər. 
 
Bərk marqarin və piylərin dad və iyinin təyini. Dad 
və iyi məhsulu 20-30san. ərzində udmadan çeynəmək  yolu ilə 
təyin  edirlər.  Dequstasiya  prosesində  məhsulun  temperaturu 
18±1ºC olmalıdır. 
 
Bərk marqarin və ya piyin konsistensiyasının təyini. 
18±1ºC  temperatura  malik  məhsulu  3  yerdən  kəsib,  onun  və-
ziyyətini,  formasını  və  kəsik  səthini  nəzərdən  keçirirlər. 
Konsistensiyanı kəsməyə sərf olunan güclə, strukturun dəyişmə 
və  ya  saxlanmasına,  həmçinin  kəsikdə  nəmliyin  olub  olma-
masına görə təyin edirlər. 
 
Bitki yağının şəffaflığının təyini. Təyinetmədən əvvəl 
yağ nümunəsini  yaxşıca  qarışdırırlar. Əgər  yağ soyudulmuşsa, 
onda onu su hamamında 30dəq. ərzində 50ºC-dək qızdırır, son-
ra  isə  20ºC-dək  yavaş-yavaş  soyudur  və  qarışdırırlar.  Silindrə 
100sm
3
  yağ  tökür  və  24  saat  ərzində  20ºC  temperaturda  sakit 
buraxırlar.  Sonra  yağa  ağ  fonda  içərisindən  keçən  və  əks 
olunan  işıqda  baxırlar.  Əgər  yağ  bulanıq  deyilsə  şəffaf  hesab 
olunur. 
 
nək  yağının  keyfiyyətinin  orqanoleptik  göstərici-
lərinin  təyini.  Məhsulun  analizini  12±2ºC  temperaturda  apa-
rırlar.  Əridilmiş  yağın  keyfiyyətinin  qiymətləndirilməsində 
mübahisə  yaranarsa,  onda  onun  dad  və  iyini  36±2ºC  tempe-
raturda əridilmiş halda təyin edirlər. 
 
Yağın  keyfiyyətinin  orqanoleptik  göstəricisi,  qablaş-
dırılması və markirovkası 20 ballıq şkala ilə qiymətləndirilir. 
 
Dad  və  iyin  qiyməti  nəzərə  alınmaqla,  ümumi  bal 
qiymətindən asılı olaraq, inək  yağının sortu müəyyənləşdirilir. 
Ə
la  sorta  13-dən  çox  bal  qiymət  alan  yağ  daxildir.  Eyni 

 
 
55 
 
zamanda nəzərə almaq lazımdır ki, burada dad və iyin payına 6 
baldan  çox  düşür.  Birinci  sorta  6-12  balla  qiymətləndirilmiş 
yağ  daxildir, bu zaman  dad və iy  2 baldan az  qiymətləndiril-
məməlidir. 
 
 
 
 
 
Нятижяляри ашаьыдакы жядвяля дахил едирляр.    
 
Эюстярижи 
Йарымгруплара эюря эюстярижилярин 
характеристикасы 




Рянэ 
 
 
 
 
Ий 
 
 
 
 
Дад 
 
 
 
 
Şə
ffaflıq (bitki yağı üçün) 
 
 
 
 
Konsistensiyalılıq (inək 
yağı və marqarin üçün) 
 
 
 
 
20  ballı  sistem  üzrə 
qiymətləndirmə  
 
 
 
 
 
Nəticə:  Yağlı  maddələrin  tədqiq  olunan  nümunələrinin  orqano-
leptik  göstəricilərə  görə  keyfiyyətini  qiymətləndirmək  və  onların  normativ 
sənədlərə uyğun gəlib-gəlməməsini müəyyənləşdirmək. 
 
 
LABORATOR YA  Ş   15 
 
YAĞLI MƏHSULLARIN KEYF YYƏT N N 
NORMAT V SƏNƏDLƏRLƏ NƏZƏRDƏ TUTULMUŞ 
F Z K -K MYƏV  GÖSTƏR C LƏRƏ GÖRƏ 
Q YMƏTLƏND R LMƏS  
 
 
 
 
 
 

 
 
56 
 
ş
in  məqsədi:  Yağlı  məhsulların  fiziki-kimyəvi  göstə-
ricilərini və onların qiymətləndirmə metodlarını öyrənmək. 
Material  və  avadanlıqlar:  4-cü  sinif  kvadrant  labo-
ratoriya  tərəzisi,  2-ci  sinif  laboratoriya  tərəzisi,  100-200sm
3
 
tutumlu alüminium stəkan, 0-200°C ölçmə diapazonuna malik 
texniki şüşə termometr, saat şüşəsi, eksikator, 50 və ya 100sm
3
 
tutumlu konusvari kolba, titrləmə cihazı, mikrobüretka. 
Reaktivlər: 0,1mol/dm
3
 konsentrasiyaya malik natrium 
hidroksid  və  kalium  hidroksid  məhlulu,  1küt.%  konsentrasi-
yaya  malik  fenolftaleinin  (C
20
P
14
O
4
)  spirtli  məhlulu,  etanol 
(C
2
H
5
OH) və dietil efirinin 1:1 nisbətində hazırlanmış spirt-efir 
qarışığı,  etanol  və  xloroform  (CHCl
3
)  1:1    nisbətində  hazır-
lanmış spirt-xloroform qarışığı. 
 
Təyinetmə texnikası 
 
Marqarində  uçucu  maddələr  və  nəmliyin  miqda-
rının  təyini. 5,00±0,01q məhsul  nümunəsini quru alüminium 
stəkanda  çəkirlər.  Sonra  onu  plitəyə  qoyur  və  160-180°C-dək 
qızdırırlar.  Stəkandakı  məhsulu  fasiləsiz  olaraq  qarışdırırlar. 
Nəmliyin  kənarlaşması  saat  şüşəsinin  tərləməsi  başa  çatdıqda 
və  yağın  rənginin  açıq  qəhvəyiyədək  dəyişməsi  zamanı  baş 
verir. Stəkandakı məhlulu 10 dəq. ərzində soyudur və çəkirlər. 
Analizin nəticəsini ikinci onluq rəqəmədək qeyd edirlər. 
Uçucu maddələrin və nəmliyin miqdarı: 
                     W=
100
2
1


m
m
m
                               (15.1) 
burada, m
1, 
m

- qurutmadan əvvəl və sonra bükslərin nümunə 
ilə birlikdə çəkisi, q; m - nümunənin çəkisi, q. 
 
nək  yağında  nəmliyin  miqdarının  təyini.  Analiz 
marqarində  olduğu  kimi  aparılır.  Kərə  yağı  nümunəsi  5q, 
ə
rinmiş yağ nümunəsi isə 10q təşkil edir. 

 
 
57 
 
 
Günəbaxan  yağında  nəmliyin  və  uçucu  maddələrin 
miqdarının  təyini.  Əvvəlcədən  100-105°C  temperaturda  30 
dəq. ərzində qurudulmuş, eksikatorda soyudulmuş və çəkilmiş 
stəkana 4-6q məhsul tökürlər. Stəkanı nümunə ilə birlikdə 100-
105°C  temperaturda  quruducu  şkafda  daimi  kütləyədək  quru-
durlar. Tərəzidə birinci çəkməni qurutmadan sonra 20 dəq. ər-
zində, növbətiləri isə 15dəq ərzində aparırlar. 
 
Uçucu  maddələrin  və  nəmliyin  miqdarını  (15.1)  for-
muluna əsasən təyin edirlər. 
 
Marqarin  və  inək  yağının  turşuluğunun  təyini. 
5,00±0,01q yağlı məhsul nümunəsini konusvari kolbaya keçirir, 
su  hamamında  əriyənədək  qızdırır,  üzərinə  20sm
3
  neytrallaş-
dırılmış  spirt-efir  qarışığı  əlavə  edirlər.  Qarışığa  5  damcı  1 
küt.%  konsentrasiyaya  malik  fenolftaleinin  spirtli  məhlulunu 
tökür  və  daimi  qarışdırmaqla  0,1mol/  dm
3
    konsentrasiyaya 
malik  NaOH  və  ya  KOH  məhlulu  ilə  çəhrayi  rəng  əmələ  gə-
lənədək titrləyirlər. 
 
Yağlı  məhsulun  turşuluğu  Kettstofer  dərəcələrlə  (°K) 
ifadə olunur. 
 
                        
y
y
m
VK
K
10
=
    
                    (15.2)  
burada,  10-100q  yağlı  məhsulun  titrlənməsinə  sərf  olunan 
NaOH və ya KOH məhlulunun həcmini nəzərə alan əmsal; V - 
0,1 mol/dm

 konsentrasiyaya malik NaOH və ya KOH məhlu-
lunun  həcmi,  sm
3
;  K  -  düzəltmə  əmsalı;  m
y
  -  yağlı  məhsul 
nümunəsinin miqdarı, q. 
 
Günəbaxan  yağının  turşuluq  rəqəminin  təyini.  Tur-
ş
uluq rəqəmi dedikdə 1q yağda sərbəst  yağ turşuları və qələvi 
ilə  titrlənən  başqa  maddələrin  olmasını  xarakterizə  edən  şərti 
kəmiyyət  başa  düşülür.  Turşuluq  rəqəmini  neytrallaşmasına 
tələb olunan KOH-ın milliqramlarla miqdarı ilə ifadə edirlər. 

 
 
58 
 
3-5  q  yağ  nümunəsini  konusvarı  kolbaya  keçirir, 
üzərinə  50sm
3
  neytrallaşdırılmış  spirt-xloroform  qarışığı  əlavə 
edir  və  qarışdırırlar.  Əgər  bu  zaman  yağ  həll  olmazsa  onu  su 
hamamında  qızdırır  və  15-20°C-dək  soyudurlar.  Daimi  qarış-
dırmaqla yağ məhlulunu tez bir zamanda 0,1 mol/dm

 konsen-
trasiyaya  malik  NaOH  və  ya  KOH  məhlulu  ilə  zəif  çəhrayı 
rəng  alınanadək  titrləyirlər.  Əgər  yağın  turşuluq  rəqəmi  2mq 
KOH  azdırsa,  onda  titrləmə  üçün  mikrobüretkadan  istifadə 
olunur. Turşuluq rəqəmi (mq, KOH):    
                          
yağ
m
V
TR
611
,
5
=
                                       (15.3) 
burada, 5,611 - 1sm
3
 məhlulda olan KOH-ın miqdarı, mq; V – 
titrləməyə  sərf  olunan  NaOH  və  KOH-ın  miqdarı,  sm
3
; m
yağ
  - 
yağ nümunəsinin kütləsi, q.  
Nəticə:  Müxtəlif  növ  və  sort  yağlı  məhsulların  keyfiyyətini 
qiymətləndirmək və onların normativ sənədlərlə uyğunluğunu öyrənmək. 
 
 
LABORATOR YA  Ş   16 
 
YAĞLARIN NORMAT V SƏNƏDLƏRDƏ NƏZƏRDƏ  
TUTULMAYAN F Z K -K MYƏV  GÖSTƏR C LƏRƏ  
GÖRƏ Q YMƏTLƏND R LMƏS  
 
Bu cür göstəricilərə nisbi sıxlıq, sınma göstəricisi, eks-
traksiya  olumuş  yağın  donma  temperaturu  və  s.  aiddir.  Onları 
təyin  etmək  üçün  sadə  fiziki  cihazlardan  istifadə  olunur.  Bu 
cihazlarda  aparılan  tədqiqatların  müddəti  10-20  dəq.-dən  artıq 
olmur. Bu metodları ekspres metodlara aid edirlər.  
 
ş
in  məqsədi:  Yağların  əsas  fiziki-kimyəvi  göstərici-
lərinin  təyini  metodlarının  və  müxtəlif    yağların  qiymətləndi-
rilməsini aparmaq.  

 
 
59 
 
 
Material  və  avadanlıqlar:  2-ci sinif laboratoriya tərə-
zisi;  su  hamamı;  sınaq  şüşəsi;  0-50°C  diapazonuna  malik  ma-
yeli şüşə termometr; refraktometr; ariometr və ya piknometr; su 
termostatı; 1000sm

 tutumlu şüşə silindr; süzgəc kağızı. 
 
Təyinetmə texnikası 
 
 
Donma  temperaturunun təyini: Yağın donma tempe-
raturu dedikdə, elə temperatur başa düşülür ki, bu zaman çıxan 
kristallaşmanın  gizli  istiliyi  müəyyən  müddət  temperaturun 
sonrakı düşməsinin qarşısını alsın və ya onun qalxmasına səbəb 
olsun.  O  əsasən  yağların  yağ  turşusu  və  qliserid  tərkibindən 
asılı olur və onların saflıq dərəcələri ilə xarakterizə olunur.  
 
Donma  temperaturunu  təyin  etmək  üçün  tədqiq  olunan 
yağı su hamamında əridir, filtrləyir və sınaq şüşəsinə tökürlər. 
Sonuncunu tıxacla bağlayıb, içərisinə termometr yerləşdirir və 
yağın  ehtimal  olunan  donma  temperaturundan  3-4°C  aşağı 
daimi temperatura malik su hamamına qoyurlar. Temperaturun 
dəyişməsini hər dəqiqədən bir qeyd edirlər. Termometrin daimi 
və  ya  maksimal  göstəricisi  tədqiq  olunan  yağın  donma 
temperaturu kimi qəbul olunur. 
 
Sınma göstəricisinin təyini: Sınma göstəricisi yağların 
kimyəvi  tərkibini,  saflığını  və  oksidləşmə  dərəcəsini  xarak-
terizə edir. Sınma göstəricisini 20°C temperaturda, prizmaya 1-
2  damcı  yağ  tökməklə  refraktometrdə  təyin  edirlər.  Əgər 
təyinetmə  20°C-dən  yuxarı  və  ya  aşağı  temperaturda  aparır-
larsa, onda sınma göstəricisini aşağıdakı kimi təyin edirlər.  
 
             
(
)
00035
,
0
20
20


+
=
t
n
n
t
                        (16.1) 
 
burada, n
20 
- 20°C-də sınma göstəricisi; n

- sınağın t tempera-
turunda  sınma  göstəricisi;  0,00035  -  temperaturun  1°C  dəyiş-
məsində sınma göstəricisinin düzəltmə əmsalı. 

 
 
60 
 
 
Nisbi  sıxlığın  təyini:  Yağın  nisbi  sıxlığı  oksigenin 
triqliserid  molekullarında  faiz  miqdarından  asılıdır.  O  yağda 
oksiturşuların artması ilə çoxalır və yağın sıxlığının eyni həcmə 
malik  20°C  temperaturlu  suyun  sıxlığına  olan  nisbətilə  ifadə 
olunur.  Nisbi  sıxlığı  ariometr  və  piknometrin  köməyilə  təyin 
edirlər.  
 
Sıxlığın  ariometr  vasitəsilə  təyini:  Bitki  yağını  şüşə 
silindrə tökür, ariometri onun içinə salır və hesablamanı yuxarı 
meniskə görə aparırlar. Əgər təyinetmə 20°C-dən yuxarı və ya 
aşağı temperaturda aparılarsa, onda nisbi sıxlığı aşağıdakı for-
mula ilə təyin edirlər. 
 
                   
(
)
20
0007
,
0
20

+
=
t
d
d
t
             (16.2) 
 
burada,  d
20 
-  20°C  yağın  nisbi  sıxlığı;  d

-  təcrübənin  t  tempe-
raturunda  yağın  nisbi  sıxlığı;  0,0007  -  temperaturun  1°C 
dəyişməsi zamanı nisbi sıxlığın dəyişmə sıxlığı. 
 
Sıxlığın piknometrin köməyi ilə təyini: Təmiz yuyulub, 
qurudulmuş  piknometri  0,0001q  dəqiqliklə  çəkir,  cızıqdan  bir 
qədər  yuxarı distillə suyu (20°C) ilə doldurur, tıxacla bağlayır 
və  30  dəq.  su  termostatına  (suyun  temperaturu  20°C)  yerləş-
dirirlər. 30 dəq.-dən sonra piknometri termostatdan çıxarmadan 
tıxacı  açır,  yuxarı  meniskə  əsasən  suyun  səviyyəsini  təyin 
edirlər. Artıq suyu süzgəc kağızının köməyi ilə kənarlaşdırırlar. 
Bundan  sonra  piknometri  tıxacla  bağlayır,  sudan  çıxarır, 
süzgəc  kağızı  ilə  qurulayır  və  tərəzidə  çəkirlər.  Boş  və  su  ilə 
doldurulmuş piknometri 2-3 dəfə çəkir və orta qiyməti tapırlar. 
 
Bundan  sonra  suyu  boşaldır,  piknometri  quruducu 
ş
kafda  qurudur  və  otaq  temperaturunadək  soyudurlar.  Sonra 
piknometri bitki yağı ilə doldurur, 20°C temperatura çatdırır və 
çəkirlər.  
Yağın nisbi sıxlığı: 
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə