16
Astrofizik kuzatishlar, birinchidan, yorug‘ligi va kattaligi bir-birinikidan juda
katta farq qiladigan yoritqichlarni o‘z ichiga olsa, ikkinchidan, tekshirishlar har xil
spektral diapazonlarda olib borilishi mumkin, uchinchidan, qo‘llanilayotgan
nurlanish priemniklar har xil spektral sezgirlikka hamda kvant chiqishlarga ega,
to‘rtinchidan, qo‘yilgan masalalar har xil bo‘lishi mumkin (masalan, yulduzlar
osmonini sur’atga olish yoki birorta yulduzni alohida holda tekshirish).
Qo‘yilgan astrofizik tekshirishlardan chiqqan holda teleskop turi tanlanadi.
Teleskopni yasashga kirishishdan oldin, unda bajariladigan tekshirishlarda
qo‘yilgan shartlardan (ajrataolish qobiliyati, ko‘rish maydoni kengligi va boshqalar)
chiqqan holda, uning optik sxemasi va qismlari sirtining egriligi va ularni bir-biriga
nisbatan joylashtirilish uzoqliklari hisoblab chiqiladi hamda yasash uchun zarur
xomashyolarning optik ko‘rsatgichlari (masalan sindirish koeffisenti) beriladi. Optik
usto yoki optik avtomat mashina maxsus nazorat tizimlari yordamida optik qismlarni
yasaydi. Bu qismlar texnik buyurtmada belgilangandek ketma-ket optik o‘qqa
joylashtiriladi va mahkamlanadi. Tayyor teleskop maxsus nazoratdan o‘tkaziladi va
uning optik ko‘rsatgichlari buyurtmadagiga mos kelsa, uni amalda qo‘llashga ruxsat
beriladi.
Optik teleskoplar uchta turga bo‘linadi. 1) refraktor, ya’ni linzalardan yasalgan
teleskop. Nurlarni yig‘ish linzalarda ularni sinishi (refraksiyasi) ga asoslangan. 2)
reflektorlar, ya’ni botiq ko‘zgudan yasalgan teleskop. Nurlarni yig‘ilishi botiq
ko‘zgudan aks qaytish natijasida ro‘y beradi. 3) katadioptrik teleskop, ya’ni botiq
ko‘zgu va linzalar (minisk, korreksion plastinka va afokal sistema) dan yasalgan
teleskop. Ular optik sxemasi yoki nurni yig‘ish va tasvir hosil qilish prinsipi,
aberrasiyalarni qanday bartaraf etish yo‘llari hamda ulardan qanday ishlar bajarishga
mo‘ljallanganliklari bilan bir-biridan farq qiladilar
Dostları ilə paylaş: