Innovatsion iqtisodiyotda inson omilini faollashtirish



Yüklə 20,83 Kb.
tarix13.12.2023
ölçüsü20,83 Kb.
#175169
Innovatsion iqtisodiyotda inson omilini faollashtirish-fayllar.org


Innovatsion iqtisodiyotda inson omilini faollashtirish

Innovatsion iqtisodiyotda inson omilini faollashtirish
Inson omilini faolligini oshirish, yangicha dunyoqarash va ishlab chiqarish madaniyatining shakllanishi murakkab jarayondir. U inson faoliyatini ongli asosini tashkil etadi.Inson omilining faolligi, turli xil ijtimoiy-siyosiy,iqtisodiy, ma‘naviy yangilanish va islohotlar jarayonlarini qo’llab-quvvatlash yoki aksincha, unga o’ziga xos munosabatni bildirish jarayonida shakllanib boradi.Inson omilining faolligi ijtimoiy jarayonlar va unda amal qiladigan ijtimoiy munosabatlarda namoyon bo’ladi.Ijtimoiy jarayonlarning bosh harakatlantiruvchi kuchi – xalq ommasining ongli faoliyatidir. Fuqarolar ijtimoiy-iqtisodiy hayotda faol ishtirok etmasalar, mavjud jarayonlar sustlashadi. Keng xalq ommasining faolligisiz mamlakatda islohotlar va rivojlanish ko’zda tutilganidek samara bermaydi. Ilmiy menejment ta‘limotining dastlabki davridan boshlab, boshqaruv ishini samarali tashkil etish bo’yicha inson omilini faollashtirishga bevosita va bilvosita ahamiyat qaratilgan.Masalan, F.Teylor kishi aql-zakovatiga katta e‘tibor bergan. U, korxona ustasi quyidagi to’qqiz sifatga ega bo‗lish kerakligini ta‘kidlagan: aql-zakovat; muayyan ma‘lumot; ish tajribasi; odob; g’ayrat; ziyraklik; halollik; to’g’ri fikr yuritish; yaxshi salomatlik. Iqtisodiyotni boshqarish sohasining yana bir yirik nazariyotchisi G.Emerson (1853-1931) ―Unumdorlikni o’n ikki tamoyili‖ asarini yozib, bu asarda birinchi bo’lib inson faoliyatini maqbullashtirishga qarashlar tizimini bayon qilib berdi. G.Emerson quyidagi tamoyillarga asoslangan maksimal mehnat unumdorligiga erishish usulini ishlab chiqdi va bular: aniq belgilangan g’oya va maqsadlar; aqli rasolik; asosli maslahat; qat‘iy intizom; xodimlarga nisbatan adolatli munosabat; markazlashtirish, tezkor, ishonchli, to’liq, aniq va doimiy hisob-kitob; me‘yor va tartib; sharoitini mo’tadillashtirish; operatsiyalarni me‘yorlash; yozma standart qo’llanmalar; unumdorlik uchun rag’batlantirish. Ilmiy boshqaruv rivojlanishiga hisob-kitob va rejalashtirishning chizma usulini ishlab chiqqan Genri Gant (1861-1919) va ishni maqbullashtirish uchun standart harakatlarni qo’llab, ayrim ishlarni bajarish usullarini taklif etkan Frenk Gilbert (1868-1924)lar salmoqli hissa qo’shishgan. SHuningdek, menejment nazariyasiga fransuz muhandisi Anri Fayol boshqaruv vazifalarini maqbullashtirish – oldindan ko’ra olish, tashkil etish, buyurish, kelishuv, nazorat qilishga tenglashtirgan. Genri Ford ishlab chiqarish korxonalarini boshqarishning tashkiliy-texnikaviy tamoyillarini yaratdi. Bu faqat boshqaruv texnikasi va tashkil etishning rivojlanishida emas, balki mehnat unumdorligi o’sishida ham yangi bosqich bo’ldi. G.Ford ham F.Teylor singari kam xarajat bilan yuqori mehnat unumdorligiga erishishni maqsad qilib qo’ygan bo’lsa-da, lekin unga boshqa yo’l bilan erishishga harakat qildi. YA‘ni F.Teylor inson mehnatini tashkil etishga alohida e‘tibor bergan bo’lsa, G.Ford texnika, texnologiya, ishlab chiqarishni takomillashtirishga e‘tibor qaratgan. Klassik maktab namoyondalari xodimlarga nisbatan qattiqqo’llik tamoyilini qo’llash g’oyasini ilgari surishadi. Boshqaruvning ―mumtoz maktabi insonni turli-tuman faoliyatini boshqarishga qo’llash mumkin bo’lgan tamoyillarni asoslab berishga harakat qilgan. U boshqaruvni tashkil etishning qator tamoyillarini o’rgangan. Bu maktab haqiqiy ilmiy boshqaruv nazariyasi darajasiga ko’tarila olmadi. XIX asr oxiri, XX asr boshlarida inson va uning qobiliyatlari o’z hollaricha kapitaldir degan iqtisodiy maktablar keng yoyildi. Ularning namoyondalari sifatida L.Valras, Dj.Klark, G. Makleod, Dj.Mak-Kulloh, 48 I.Fisher insonni kapital sifatida ko’rishgan. L.Valras fikriga ko’ra ―Inson - tabiiy va abadiy kapitaldir. Tabiiy, chunki u sun‘iy tarzda kiritilmagan, abadiy, chunki har bir avlod o’ziga o’xshaganlarni takror barpo etadi. Bir qator iqtisodchilar insonni o’zini emas, balki uning orttirilgan va nasldan-naslga o’tadigan qobiliyatlari kapitaldir, degan fikrni bildirishgan. Dj.S.Mill: ―Inson mavjudoti kaptal – emas, inson bu – boylik mavjud bo’lishining maqsadidir. Lekin mehnat jarayoni davomida amalga oshadigan va vosita sifatida yuzaga chiqadigan insonning orttirilgan qobiliyatlarini kapital kategoriyasiga kiritish mumkin. SHuningdek, mamlakat ishchilarning mohirligi va qat‘iyligi uning asbob-uskuna, mashinalardek ushbu mamlakatning boyligi hisoblanadi degan g’oyalar bilan chiqishgan. Lekin ―inson kapitali‖ nazariyasi bu olimlar davrida tan olinmadi. XX asrning 30-yillaridan e‘tiboran personalni boshqarishning zamonaviy bosqichi boshlandi. U insonning ishlab chiqarishdagi xulq-atvorini o’rganishni, davlat tomonidan personal bilan ishlash sohasini boshqarishni nazarda tutar edi. Insoniy munosabatlar nazariyasining eng yorqin namoyondalariga E.Meyo, F.Rotlisbergil, K.Anjeris, R.Likart, R.Bleyk va boshqalar kiradi. E.Meyo ―Inson munosabatlari nazariyasini ilgari surdi. Uning g’oyalarining mohiyati shundaki, mehnat jarayonida ruhiy va ijtimoiy omillar etakchi ahamiyatga ega. SHu sababli, E.Meyo fikriga binoan ishlab chiqarish va boshqaruvning barcha muommolariga inson munosabatlari nuqtai nazaridan qarash lozim. Bu nazariya orqali insonning ma‘lum ijtimoiy va ruhiy ehtiyojlari qondirilsa, u yanada unumli mehnat qilishi mumkin degan g’oyaga asoslangan. Bu maktabning yana bir namoyondasi D.Mak Gregorning fikricha boshqaruvni tashkil etishga ikki xil yondashuv mavjud:
1)Majburlash va rag’batlantirish usullari.
2)Tashabbuskorlik va mustaqillikni iloji boricha namoyon qilish uchun sharoit yaratish. ―Indusrial psixologiya yo’nalishi asoschisi Guto Myustererg (1863- 1916)ning ―Biznes psixologiyasi, ―Psixologiya va industrial samaradorlik kitoblari birinchi marta xodimlarni boshqarishning psixologik jihatlariga dahldor bo’ldi, ishga qabul qilishda, kadrlarn tayyorlashda va ishlab chiqarish samaradorligini oshirish sohasidagi tashkiliy tadbirlarda testlashtirish ahamiyatini bayon qilib berdi. AQSHda psixologik koorporatsiyaning tashkil etilishi (1918y.) personal bilan ishlash amaliyotida boshqa psixologiya usullaridan keng foydalanishga asos yaratdi. Guto Myunstererg asosiy tamoyillarini ifodalab bergan bo’lib, ularga muvofiq rahbarlik lavozimlariga xodimlarni tanlab olish lozim. U o’z fikriga ko’ra biznesga uchta eng dolzarb masalalarni qo’ygan bo’lib, ular quyidagichadir:intellektual sifatdagi ishlarni bajarish uchun eng mos keladigan kishilarni qanday qilib tanlash kerak (kadrlarni ilmiy tanlash); qanday psixologik sharoitda har bir xodimdan eng yaxshi natijalar ko’tish mumkin, bu masalalar ular qanday ishlab chiqilgan, turli ishlarga bo’lgan qobiliyatlarini aniqlash uchun testlar qanday tuzib chiqilgan.G.Myunstererg ―psixotexnika‖ asoschisi bo’lib, bu 50-yillarda ―amaliy psixologiya‖ deb atalgan edi. XX asrda inson kapitali konsepsiyasi iqtisodiy bilim taraqqiyotining eng istiqbolli yo’nalishiga aylandi. Inson kapitalining ko’zga ko’ringan nazariyotchilaridan D.Turou ―Inson kapitali konsepsiyasi zamonaviy iqtisodiy tahlilda muhim rol o’ynaydi degan ilmiy ta‘rifini bergan. ―Emperik‖ (progmatik) maktab menejment zarurligini umuman inkor etib, ochiq emperizmni targ’ib qiladi. U boshqaruvning maqsadi – rahbarlik qilish bo’yicha ijobiy tajriba va mavjud xatolarni o’rganishdan iborat, deb tasdiqlaydi. Bu maktab vakillarini ko’proq nazariy maslahatlar berib, ko’proq aniq vaziyatlarni tahlil etish bilan shug’ullanish kerak, deydilar. Albatta, tajriba o’rganish muhim, ammo faqat amaaliyotga asoslanib menejmentni shakllantirish mumkin emas. ―Emperik maktabning eng yorqin namoyondalari T.Draker, R.Devis, L.Nyuman, D.Miller va boshqalardir. Bu yo’nalish ijtimoiy tizimlar maktabini vujudga kelishiga turtki bo’ldi. Uning taniqli namoyondalari D.March, G.Saymon, A.Etsioni va boshqalar ―Ijtimoiy tizimlar ―Inson munosabatlari‖ maktablari xulosalariga asoslanib, korxona o’zaro bog’liq va o’zaro ta‘sir ko’rsatuvchi omillar majmuidan iborat kompleks sifatida qarab, inson bu omillarning biri deb hisoblaydi. ―Ijtimoiy tizimlar maktabi o’zidan avvalgi maktablarga nisbatan keng ko’lamdagi muommolarni hal etishga boshqaruv nazariyasini yaxlit holga keltirishga harakat qiladi lekin boshqaruv nazariyasini tuzishga intilish uni hozirgi kapitalistik dunyo sharoitidan uzoqlashib ketishga va natijada uning keng yoyilmasligiga olib keldi. O’tgan asr 50-yillar boshida menejment nazariyasi rivojlanishiga ―yangi‖ maktab o’zini katta ta‘sir ko’rsatadi. U menejmentga aniq fanlar uslub va usullari qaror qabul qilishni matematik modellash, matematik mantiq, dasturlash, iqtisodiy jarayonlarni matematik modellashtirish usullarini joriy qilish bilan ajralib turadi. ―YAngi‖ maktab eng yorqin namoyondalari, R.Akkof, L.Kreyn, V.Lyus va boshqalardir. Bu maktabning shakllanishi kibernetika va jarayonlarni o’rganishni rivojlantirish bilan bog’liqdir. ―Yangi maktab ―Ijtimoiy tizimlar‖ maktabining mantiqiy davomidir. Rus olimi A.K.Gastev (1882-1941)boshqaruvlar nazariyasi va amaliyotiga salmoqli hissa qo’shgan .Uning ―Qanday ishlamoq kerak, ―Mehnatni me‘yorlash va tashkil etish, ―Mehnat qo’llanmalari, ―Madaniyat qo’zg’oloni, ―Ishlab chiqarishni MMI usullari bilan tartibga solish kitoblari nashr etildi. A.Gastev rahbarligi ostida MMIda mehnatni tashkil etishning yangi usullarini o‗rganish, loyihalash va joriy qilish, turli ixtisoslikka ega ishchilarni o‗qitish va malakasini oshirishning maqbul tizimini yaratish bo’yicha salmoqli ishlar amalga oshirildi. A.Gastev tomonidan ishlab chiqilgan taklif va tavsiyalar hozirgi davrda ham ahamiyatlidir. Mehnatni ilmiy tashkil etish va boshqaruv fanining yana bir tashabbuskori – P.M.Kerjensev 1923-1924 yillar davomida ―Mehnatni ilmiy tashkil etish, ―Tashkil etish tamoyillari, ―Vaqt uchun kurash, ―O‗zingni o’zing tashkil etish singari asarlarini yozdi. P.Kerjensev tomonidan tavsiya etilgan ishlab chiqarayotgan mahsulotlarni standartlash, mehnat sharoiti, moddiy vositalardan to’g’ri foydalanish haqidagi takliflari juda dolzarb edi. Mehnatni tashkil etish va boshqarish nazariyasiga P.A.Popov, O.A.Ermanskiy va boshqalar ham salmoqli hissa qo’shganlar. Insonning xulq-atvorini tushuntiradigan ko’pgina nazariyalar yaratilgan. Jumladan, faylasuflar qadim zamonlardan buyon shaxsning faolligi manbalari va qo’zg’atuvchi manbalarini belgilashga urunib kelganlar. XX asr Amerika psixologiyasidagi yo’nalish bo’lgan bixeviorizm keng mashhur bo’lib ketdi, uning tadqiqot majmuyi shaxs xulq-atvorining turli shakllari bo’lib, ular tashqi muhitnng rag’batlantiruvchi omillariga organizmning reaksiyasi majmui sifatida tushuniladi. Insonning ehtiyojlaridan kelib chiqib, uning xulq-atvorini tushuntirib beradigan nazariyalar ko’proq rivoj topdi. Bunday nazariyalarning eng mashhur mualliflari A.Maslou, E.Kat, D.Mak Klelland, F.Gredburg va boshqa bir qator olimlardir. Ishlab chiqarish jarayoniga muntazam ravishda sarflanadigan turli xil resurslar orasida, inson omili ko’proq ta‘sir kuchini ko’rsatadi. Uning ongi va dunyoqarashini shakllantirish yoki o’zgartirish muayyan vazifalarni amalga oshirishni taqozo etadi. Foydalaniladigan resurslar qanchalik xilma-xil bo’lmasin, ular an‘anaviy ravishda uchta asosiy guruhga bo’linib, natural yoki tabiiy resurslar, (fransuz iqtisodchisi J.B.Eyning ta‘rifi bo’yicha er), oddiy resurslar (kapital) va inson resurslaridan iborat bo’lib, bu ularni ishlab chiqarish omillari, deb atash mumkin. Makroiqtisodiy boshqarish zamonaviy menejmentning tarkibiy qismi sifatida nisbatan yaqinda paydo bo’lgan makroiqtisodiyotning afzalliklari haqida birinchi marta tashkiliy va inson omilining roli haqidagi 1-xalqaro simpoziumda rasman gapirilgan bo’lib, bu simpozium 1974-yil avgustda Gonolulada o’tkazilgan edi. O’shandan buyon mazkur muommoga qiziqish barqaror ravishda ortib bormoqda. Makroiqtisodiyotning mohiyatini yapon iqtisodchilari Noro va Kogi ―ishtirok etish ergonomikasi deb atadilar. Hamma sohalarda insonni o’rganish bilan shug’ullanadigan mutaxassislar: har qanday korxona (tizim sifatida) unumdorlik, mahsulot (xizmat ko’rsatish) sifati, xavfsizlik texnikasi, kasb kasalliklari, oqilona tashkiliy dizayn, ishlab chiqarishni boshqarish, psixologik omillarni hisobga olish sharoitida ishdan qoniqish hosil qilish sohalaridagi o’z ko’rsatkichlarini yaxshilashi mumkin, degan umumiy fikrga keldilar. Lekin shu shart bilanki, yangi texnologiyani joriy etish va qarorlar qabul qilish sohalariga xodimlar jalb etiladi.Agar tashkiliy o’zgarishlar odamlarga ta‘sir ko’rsatsa, u holda, ular bu o’zgarishlar jarayoniga jalb etilishi lozim va ularning yangiliklarini amalga oshirishdagi ishtiroki ularga bu sanoqli sifatlardangina foydalaniladi.Lekin inson omilini tashkil etuvchi ijtimoiy-ruhiy holatlar bilan bog’liq ko’plab insoniy, ma‘naviy-axloqiy qadriyatlar, mehnatga munosabat bo’yicha elementlari ham mavjudki, ular hozirgi davrgacha e‘tibordan chetda qolib ketmoqda. Xodimlarning o’z imkoniyati va salohiyatidan foydalanish darajasining past bo’lishi, ko’p jihatdan ularning mehnatga ishtiyoqi yoki layoqatining yo’qligida emas, balki faoliyatini to’g’ri tashkil eta olmaganligi, uni yaxshilash uchun qanday sifatlardan foydalanish zarurligi yoki qaysidir sifatlarni nazardan chetda qoldirib, imkoniyatlarini boy berayotganligini bilmay qolishligidadir. SHuning uchun mehnat jamoalarida insoniy sifatlar samaradorligini doimiy ravishda oshirib borish borasida chora-tadbirlar amalga oshirish lozim. Inson omili turmush tarzining rivojlanish xususiyati va yo’nalishi bilan shakllanadi. Ularni tahlil qilish orqali oldinda turgan dolzarb vazifalarni aniqlab olish va xodimlarning amaliy faolligini oshirishga erishish mumkin. Davlat innovatsion siyosati haqida gapirganda doimo innovatsion iqtisodiyot uchun kadrlar tayyorlash haqida yodda tutish lozim. Agar iqtisodiyotning an‘anaviy sektorlarida ―kadrlar hamma narsani hal qiladi‖ qoidasi aksariyat holatlarda to’g’ri bo’lib chiqsa, iqtisodiyotning ko’p ilm talab qiladigan sektorlarida ushbu fikrning ahamiyati bir necha marotaba ortadi. Bilimlarga asoslangan iqtisodiyotda bilim vositalari birinchi darajali, eng muhim aktivlar hisoblanadi. Oqibatda etarli darajada bilimlarga ega bo’libgina qolmay, ularni amaliyotda qo’llay oladigan, bilimlar eskirib borishi bilan ularni uzluksiz yangilab beradigan malakali mutaxassislar tayyorlash juda muhim ahamiyat kasb etadi. Mutaxassislar tayyorlash masalalari bilan an‘anaviy ravishda oliy o’quv yurtlari (OO’Y) shug’ullanib keladi. Biroq, so’nggi yillarda xorij tajribasining ko’rsatishicha, OO’Y bu masalani mintaqaviy va federal hukumatlar, shuningdek, yirik biznes vakillari ko’magida ancha samaraliroq hal etishlari mumkin ekan. XXI asrda davlatlarning iqtisodiy o’sishi ko’p jihatdan ishlab chiqarishning barcha sohalarini intellektuallashtirish va ilmiy-innovatsion taraqqiyot bilan ta‘minlanadi. Rivojlangan mamlakatlarda YAIM o’sishining 70%dan 85%igacha yangi texnologiyalar, asbob-uskunalar, yangi bilim yoki echimlarga ega bo’lgan mahsulotlar ulushiga to’g’ri keladi. Fan-texnika taraqqiyoti (FTT) yutuqlari mamlakatimiz iqtisodiyotning turli tarmoqlariga tobora keng va chuqur kirib bormoqda. Innovatsion jarayonlarni rag’batlantirish fan, ta‘lim va ishlab chiqarishning integratsiyasidan erishiladigan sinergetik samara vositasida mintaqalar va butun davlat jadal ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishining tayanch elementiga aylanadi. Mutaxassislarning iqtisodiyotni rivojlantirishdagi o’rni to’g’risida to’xtalar ekanmiz, ―Tyuksberi, Krandall va Kreyilar 20 ta eng ko’zga ko’ringan innovatsiyalarning bergan samarasini tekshirishdi va undan xususiy tarzda olingan o’rtacha daromad indeksi 27%ni tashkil qilgan bo’lsa, ijtimoiy bergan samarasi 99% ko’rsatkichga ega bo’ldi. Bu esa, o’z navbatida, 4 barobar ko’proq deganidir deb ta‘kidlashgan. Milliy dasturini amalga oshirishning asosiy maqsadi belgilandi. Dasturning strategik maqsad va vazifalari bosqichma-bosqich amalga oshiriladi: Birinchi bosqich -(1997-2000 y.y.,o’tish bosqichi) kadrlar tayyorlash tizimi potensialini saqlab qolish, uning rivojlanishi uchun huquqiy, me‘yoriy, ilmiy-metodik, moliyaviy-moddiy shart-sharoitlar yaratishdan boshlandi. 8 Innovation economics : the race for global advantage / Robert D. Atkinson and Stephen J. Ezell, USA: Yale University Press, 2012. P 153 54 Ikkinchi bosqich - (2000-2005 y.y.) Milliy dasturni keng miqyosda amalga oshirish. Tizim faoliyatining samaradorligini, mehnat taqsimotini, ijtimoiy-iqtisodiy voqelikning monitoringi asosida uning asosiy g’oyalari va qoidalari o’rganildi. Uchinchi bosqich (2005 - 2009 y.y.) to’plangan tajribalarni tahlil etish va umumlashtirish asosida va o’zgarib borayotgan, ijtimoiy-iqtisodiy shart-sharoitlarni e‘tiborga olgan holda, uni takomillashtirish va yanada rivojlantirish yo’llari belgilandi. Mavjud modellarda inson kapitali uchun yo’naltirilgan investitsiyadan keladigan natijalarni baholashga qaratilgan. YA‘ni mehnat resursini ayni holatdagi inson omili faolligini baholashning mexanizmi yo’q. Bu albatta korxonada resurslarining inson kapitali to’g’risidagi ma‘lumotni bilishlik shaffofligiga o’z ta‘sirini ko’rsatmay qolmaydi.Korxonaning biznes va boshqa faoliyatni baholovchilarga inson aktivining sifati to’g’risida har tomonlama keng ma‘lumot bermaydi. Inson kapitalining qiymati (salohiyati) noma‘lum bo’lgach, investorlar ham inson kapitali uchun investitsiya kiritish bo’yicha qaror qabul qilishda qiynalishadi. Korxona biznesini va inson kapitali qiymatini doimiy baholab borish inson kapitalini uzluksiz rivojlanishi natijasida korxonaning raqobatdoshligini orttirib boradi va biznesning jozibadorligini oshiradi. Inson kapitali konsepsiyasi mualliflaridan S.Fisher inson kapitali xususida shunday deydi: ―Inson kapitali tug’maqobiliyat va iste‘dod hamda egallangan malakani ham o’zida jam etadi. Jahondagi turli mamlakatlarda turmush sifatini baholash uchun Pokistonlik iqtisodchi Mahbub ulXaq boshchiligidagi BMT ekspertlar guruhi tomonidan integral ko’rsatkich – inson salohiyatini rivojlantirish indeksi (ISRI) ishlab chiqildi. Bu o’rinda mazkur indeksning konseptual tarkibi Hindistonlik iqtisodchi olim Nobel mukofoti laureati Amartiya San izlanishlari natijasi asosida yaratilganligini ta‘kidlash lozim. Mahbub ulHaqning ta‘kidlashicha, ―Insonni rivojlantirish konsepsiyasi bugungi kunda eng yaxlit rivojlanish modeli hisoblanadi. U iqtisodiy o’sish, ijtimoiy investitsiyalar, odamlar imkoniyatlarini kengaytirish, asosiy ehtiyojlarni qondirish va ijtimoiy himoya tizimini tashkil etish, siyosiy va madaniy erkinliklar hamda inson hayoti barcha boshqa sohalarni qamrab oladigan rivojlanishning barcha masalalarini mujassamlashtirgan.U tor ma‘nodagi texnokratik yoki haddan tashqari falsafiy konsepsiya emas. U hayotni aks ettiradi. Mamlakatimiz iqtisodiyot rivojlanishining so’nggi bosqichlarida innovatsion jarayonni jadallashtirishga katta e‘tibor qaratilmoqda. Bu borada Birinchi Prezidentmiz I.A.Karimovning 2008 yildagi ―Ishlab chiqarishga innovatsion loyihalar va texnologiyalarni joriy etishni rag’batlantirishning qo’shimcha choralari‖ №916-sonli qarori muhim ahamiyat kasb etadi. Korxonalarning innovatsion jarayonining natijaviyligi jami omillar, ya‘ni amalga oshirish sharoiti, resurslar ta‘minoti, menejment tizimining to’g’ri yo’lga qo’yilganligi bilan aniqlanadi. Innovatsion salohiyat tushunchasi iqtisodiyot fanida XX asrning so’nggi yillarida paydo bo’ldi. Innovatsion salohiyat mamlakatning texnika va texnologiyasi yangilanishi, unda ilmiy-texnika rivojlanishi darajasini, diversifikatsiya siyosatining kuchayishini anglatadi. Ba‘zi iqtisodchi olimlarimiz innovatsion salohiyatni iqtisodiy salohiyatdan yuqori qo’yishadi. Bunda ular ilmiy-texnika darajasiga ko’proq e‘tibor qaratishadi. Bizning fikrimizcha, bunday qarashlar unchalik to’g’ri emas. Chunki har qanday holatda iqtisodiy salohiyat innovatsion salohiyatga qaraganda ancha keng tushuncha bo’lib, u mamlakatdagi ishlab chiqarish salohiyati, resurslar salohiyati, moddiy-mineral salohiyati, qazilma boyliklar salohiyati va boshqalarni qamrab oladi. Innovatsion salohiyatni kuchaytirish katta hajmda investitsiyani jalb etishni talab qiladi. Hozirda iqtisodiy rivojlangan davlatlar yangi texnika va texnologiyani yaratishga, yangi mahsulotlarni ishlab chiqarishga YaIMning 5-7 foizini sarflaydi. Shu o’rinda aytib o’tish lozimki, korxonaning innovatsion salohiyati korxonaning barcha jihatlari, ya‘ni yangilikni yaratish va undan amaliyotda foydalanish qobiliyatini ifodalaydi.
http://fayllar.org
Yüklə 20,83 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin