KadîMÎ’Nİn kerbelâ mersiyeleri



Yüklə 438,88 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə3/3
tarix06.10.2019
ölçüsü438,88 Kb.
#29297
1   2   3
acarindex-1423933738


Turkish Studies

 

International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic 

Volume 7/1 Winter 2012 

Benim peygamberin hem de Alî’nin nûru bir sultân 

Benim Zehrâ-yı Betûl’ün goncesi lü’lü-i mercân 

Benim, dedi hilâfet sâhibi hem vâris-i Kur’ân 

GiyinmiĢ mâtem esvâbın bugün kevn ü mekân ağlar 

Döker yaĢ tâ kıyâmet sâkinân-ı âsumân ağlar  ( s. 221 ) 

Hz.  Hüseyin,  Ģaire  hayat  bahĢetmiĢtir.  Bu  sebeple  o  da  bütün  varlığını  onun  yoluna  fedâ 

etmiĢtir. ġair, onun aĢkıyla doludur. Gönlünün çerâğıdır Hz. Hüseyin. Onun aĢkıyla yanmıĢ, gönül 

aynasında o görünmüĢtür. Kadîmî bu sebeple ondan rahmet diler, sıkıntılarından, onun yardımıyla 

kurtulmak ister: 

Bütün varım fedâ olsun Hüseyn’in yoluna billâh 

Bana bahĢ eyledi bunda hayât-ı câvidân ol Ģâh 

Teberrâyı tamâm etdim tevellâya olup âgâh 

Yezîd ibni Yezîd’e ben ederdim laneti her an 

  

Vücûdum Ģehri tolmuĢdur senin aĢkınla ey dilber 



Cemâlin nûru gönlümde uyandırdı çerâğ enver 

Gönül mir’âtine bakdım göründü gözüme Ekber 

TemâĢâ-yı cemâlinden gönül dâ’im olur Ģâdân 

 

Kadîmî hâk-i pâyına yüzün sürer diler rahmın 



ġikâyet olmasın Ģâhım gider bir dem anın zahmın   

ġu’ûru kalmadı zîrâ ki söndürdü bütün fehmin 

Muhakkakdır bu zahmından gece gündüz olur nâlân ( s. 1005 ) 

ġair  sadece  mersiyelerinde  değil,  diğer  Ģiirlerinde  de  Hz.  Hüseyin  sevgisini  dile  getirir. 

AĢağıda tamamını vereceğimiz Ģiirde baĢtan sona Hz. Hüseyin sevgisini dile getirmiĢ ve onun yol 

göstericiliğini  dilemiĢtir.  O,  Hz.  Muhammet’in  yadigârıdır,  bu  sebeple  yol  göstericidir.  O,  Hak 

yolunda  Ģehit  olmuĢtur.  O  peygamberin  vârisi,  Ehl-i  Beyt’in  Ģeb-çerâğıdır.  Dert  ehlinin  dermânı, 

aĢk ehline tâbî olanlara önderdir:  

Dîvân-ı Kadîmî  

MeĢ’al-i mihrinle bize reh-nümâsın yâ Hüseyn 

Yâdigâr-ı Mustafâ vü Murtazâ’sın yâ Hüseyn 

 

Vech-i pâkin âleme bahĢ eyledi nûr-ı ziyâ 



Hakk yolunda sen Ģehîd-i Kerbelâ’sın yâ Hüseyn 

 

Vâris-i taht-ı risâlet, Ģeb-çerâğ-ı hânedân 



Kadîmî’nin Kerbelâ Mersiyeleri                                                                                           719 

 

Turkish Studies 



International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic 

Volume 7/1 Winter 2012 

Ehl-i derde hâdî-i rahmet-fezâsın yâ Hüseyn 

  

ġems-i rûyun âleme saldı ziyâ ey muktedâ  



Tâbiân-ı ehl-i aĢka pîĢvâsın yâ Hüseyn 

 

Biz belâ nâveklerine sînemiz kıldık küĢâd 



Derde dermân eyleyen müĢkil-küĢâsın yâ Hüseyn 

 

Mübtelâ-yı derd olanlar Ģerbet-i lutfun diler 



Bu Kadîmî’n derdine her dem devâsın yâ Hüseyn ( s. 1494 ) 

 

3.2.4. Kerbelâ Sevgisi ve Kerbelâ’ya Gitme İsteği 

Kadîmî için Hz. Hüseyin’in Ģehit edildiği yer olan Kerbelâ çok önemlidir. Bu sebeple dâimâ 

oraya  gitme  arzusu  duymuĢtur.  Bu  arzuyu  dile  getiren  Ģiirler  yazmıĢtır.  ġiirlerin  üzerine  düĢtüğü 

notlarda bu arzu görülmektedir. Üç Ģiirin üzerine not düĢülmüĢtür. Bu notlarda  “Kerbelâ’ya gitmek 

istediğim anda yazdığımdır” ( s. 832 ); “Bu dahi Kerbelâ’ya gitmek için söylenmiĢdir” ( s. 832 ); 

“Bu dahi Kerbelâ için yazılmıĢdır” ( s. 832 ) yazmaktadır.  

AĢağıya  aldığımız  bu  Ģiirde  Kadîmî,  Kerbelâ  özlemiyle  ağlamakta,  âĢığın  maĢukundan 

ayrıldığında  hissettiklerini  hissetmektedir.  Çünkü  Hak,  Kerbelâ’yı  ona  bir  âĢiyân  eylemiĢtir.  Bu 

sebeple Kerbelâ’ya karĢı büyük bir özlem duymaktadır: 

Dîvân-ı Kadîmî (Bu dahî Kerbelâ için yazılmıĢdır) 

Gözlerimden yaĢ yerine akmağa baĢladı kân 

 

Bak bu cismimdeki yaralardan oldu kân revân 



 

YetiĢir gayrı bu âĢık kemteri incitmeyin 

Bir dahî âh eyler isem ser-te-ser yanar cihân 

 

ÂteĢ-i âhımla yandı nice sahrâ ile tağ



 

ġu’le-i nâr-ı Ģerârım geçdi Kâf’ı bir zamân 

 

ÂĢıkı maĢûkdan eylemek revâ mıdır cüdâ 



Etmeyin lâzım değildir bunda isticâl hemân 

 

Nâleler kıldıkça âhû-yı nigârım sîneden 



ġübhesiz âciz kalır bast-ı kelâmdan bu zebân 

720                                                                                                            Mumine ÇAKIR

 

Turkish Studies

 

International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic 

Volume 7/1 Winter 2012 

 

Kerbelâ yâdını andıkça o anda bî-riyâ 



Kalbimin her köĢesinden gelir yüz bin figân 

 

Nâmımı bunda benim siz turmayıp yâd eyleyin  



Kıldı çünki Hakk Kadîm’e Kerbelâ’da âĢiyân  ( s. 832 ) 

 

3.2.5. Dua 

Kadîmî’nin  mersiyelerinde  duâ kısmı  genellikle sonlardadır. Zaman zaman beddua ile arka 

arkaya  gelmektedir.  Dualarda  Ģair,  Allah’a  dua  etmekle  birlikte  Hz.  Hüseyin’den  de  Ģefâat 

dilemekte ve onun ihsânını istemektedir: 

Kadîmî’yi katârından ayırma ey ulu sultân 

Kapında dâimâ lutfunla ihsânın diler ey Ģâh ( s. 221 ) 

ġair, kendini günahkâr olarak görür. Bu sebeple Hz. Peygamber hakkı için Hz. Hüseyin’den 

af diler. O, Ehl-i Beyt’in yoluna canını baĢını fedâ etmiĢtir. Buna karĢılık ihsan bekler:  

Rû-siyâhım cürmüm afv et ey Ģehîd-i Kerbelâ 

Mazhar-ı feyz-i sa’âdet et be-hakk-ı Murtazâ 

Ehl-i Beyt’in yoluna cân u ser kıldım fedâ 

Bâb-ı ihsânını bekler bu Kadîmî-i gedâ  ( s. 288 ) 

Kadimî,  Kerbelâ  Ģehitleri  için  gönülden  hürmet  bekler.  Hz.  Ali  evladına  rahmet  diler. 

Bununla birlikte onları Ģehit eden Yezid’e de lanet edilmesini ister. Kendi günahlarının affı için de 

Hz. Hüseyn’den ve Hak yolunda severek canlarını veren Ģehitlerden Ģefaat diler:  

ġehîd-i Kerbelâ için gönülden edelim hürmet 

Yezîd’e âline hep durmadan eyleyelim lanet 

Bütün evrâd u ezkârım Alî evlâdına rahmet 

Kadîmî’nin günâhını be-hakk-ı ġâh-ı Hüseyn afv et 

Çevirip Kerbelâ deĢtin hem ol Ģâha kılıp udvân 

Su vermedi Ģehîd etdi Hüseyn’i ol ġemir Mervân ( s. 289 )

 

 



Severek cânların terk eyleyen bunca Ģehîdânın 

Yüzü suyu hürmetine Kadîmî’ye eyle ihsân   ( s. 1794 ) 



 

3.2.6. Beddua 

Kerbelâ  mersiyelerinin  ortak  özelliklerinden  biri  Ehl-i  Beyt’e  zulmedenlere  lanet 

edilmesidir. Kadîmî’nin de mersiyelerinde bu sebeple dua bölümünden daha çok beddua bölümleri 

bulunmaktadır. Müseddeslerin tekrarlanan beyitleri genellikle beddua içermektedir: 



Kadîmî’nin Kerbelâ Mersiyeleri                                                                                           721 

 

Turkish Studies 



International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic 

Volume 7/1 Winter 2012 

Kırılsın ellerin ġemir, kör olsun gözlerin Mervân 

TutuĢsun âteĢîn tabut içinde kalmasın niĢân  ( s. 1149 ) 

Yezid, ġemir, Ġbn-i Zerkâ, Muâviye, Mervân, Ömer b. Sa’d gibi isimler sıkça tekrarlanır ve 

özellikle  de  Yezid’e  beddualar  edilir.  Bu  beddualarda  bu  kiĢilerin  acımasızlığı,  din  düĢmanı 

oldukları, hainlikleri, zâlimlikleri söylenir.  

Hz.  Hüseyin  Ģehittir.  Bu  sebeple  cennette  onun  her  dilediği  emrinde  olacaktır.  ġaire  göre, 

Yezîd’in yeri ise cehennemdir. Cehennemde ateĢi daima artırılmalıdır. Onun elleri kırılası ellerdir: 

Dedi Hakk kim her ne dilersen ey sevgili cânân 

Müheyyâ emrine bunda nice hûrî nice gılmân 

Emr eyle Yezîd’i atsınlar dûzah-ı nâra hemân 

Nârını tezyîd eylesinler etdikçe âh u figân 

KâĢ destin kırılaydı kim Murtazâ gül-terîne 

Urmaz olaydın tîgın beden-i nâzik-terîne  ( s. 217 ) 

Yezid  ve  onun  emrindekiler,  yaptıkları  ile  Hz.  Muhammed’i  ve  Hz.  Ali’yi  kabirlerinde 

huzursuz etmiĢlerdir. Ama yaptıkları yanlarına kalmayacaktır:  

Ey Yezîd-i pür-necis ey Ġbn-i Zerkâ bed-zuhûr 

Nasıl kıydın ciğer-pâre-i Zehrâ’ya bî-futûr 

Kabrinde Muhammed’le Alî’yi etdin bî-huzûr 

ġühedâ baĢların görünce duydun mu sen sürûr 

Sandın mı etdiklerin yanına kalacak ey Ģûr 

Sad hezâr lanet olsun cânına ey kelb-i akûr   ( s. 218 ) 

Kadîmî, Hz. Hüseyin’in katline üzülmeyenlere de beddua eder. Onlar bu acıyı yaĢamadıkları 

için ahmak ve sersemdirler. Muharrem ayının önemini unutup bu ayda eğlenenler de o zâlimlerden 

farklı değildir:   

Muhibb-i Ehl-i Beyt ağlar bu gün mâh-ı Muharrem’dir 

Bu mâtemden elem-nâk olmayan ahmak u sersemdir 

Bu ayda zevk eden ancak ġemir’le ibn-i Mülcem’dir 

Yezîd’in, ibn-i Zerkâ’nın, Sa’d’ın yeri cehennemdir  

Tahammül edemez insân bu zulme olsa da pûlâd 

Kalır mı yanına etdiklerin aceb behey cellâd   ( s. 1150 ) 

 

4. Mersiyelerden Örnekler 

Mersiye-i Kadîmî                    

ġâm u DımıĢk’da cem’ olup bir alay tohm-ı zinâ 

Kûfe’ye vâlî diye gönderildi ibn-i Zerkâ 



722                                                                                                            Mumine ÇAKIR

 

Turkish Studies

 

International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic 

Volume 7/1 Winter 2012 

Ġbn-i Ziyâd menĢûr yazdırmada turmadan aslâ 

LeĢkere baĢ aradı saldıracak hem kilâb-âsâ 

Geldi leĢker-i Yezîdân Kerbelâ’ya hûn-feĢân 

Yağdırdılar mazlûmâna hançer, ĢemĢîr-i bürrân 

 

Vâlî olmak zevki ile terk edip dîn ü îmân 



GelmiĢdi la’în Sa’d’e câzib, Rey’le Taberistân 

Çekdi leĢkerini sahrâ-yı belâya bed-zebân 

Âl-i Resûl’e eylediler zulmü Mervâniyân 

Geldi leĢker-i Yezîdân Kerbelâ’ya hûn-feĢân 

Yağdırdılar mazlûmâna hançer, ĢemĢîr-i bürrân  

 

Gelince kasd-ı Hüseyn’e ġemr-i pelîd bed-likâ 



BaĢladı feryâd u zâra atĢân, etfâl u nisâ 

Zulm-i udvân eylediler teĢne-gâna eĢkiyâ 

Neyledin netdin o Ģâhı, ey sipihr-i bî-vefâ 

Geldi leĢker-i Yezîdân Kerbelâ’ya hûn-feĢân 

Yağdırdılar mazlûmâna hançer, ĢemĢîr-i bürrân  

 

Yağma için hayme-gâha kasd edip ol Ģûr-ı Ģer 



Nâkalar üstünde Ehl-i Beyt etdi ġâm’a sefer 

Ġbn-i Süfyân eylediler dîn-i Ġslâm’ı heder 

Kanı ile, dîni ihyâ eyledi hayru’l-beĢer 

Geldi leĢker-i Yezîdân Kerbelâ’ya hûn-feĢân 

Yağdırdılar mazlûmâna hançer, ĢemĢîr-i bürrân  

 

ġühedâ baĢlarını nîzelerine takarak 



Ehl-i Beyt’in ciğerin hicr âteĢine yakarak 

ġehribânû, Zeynel, Zeyneb göz yaĢları saçarak 

Feryâd ediyorlar dönüp Kerbelâ’ya bakarak 

Geldi leĢker-i Yezîdân Kerbelâ’ya hûn-feĢân 

Yağdırdılar mazlûmâna hançer, ĢemĢîr-i bürrân  

 

Cümle hayvânât olurken bu sahrâlarda hem sîr-âb 



Kadîmî’nin Kerbelâ Mersiyeleri                                                                                           723 

 

Turkish Studies 



International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic 

Volume 7/1 Winter 2012 

Kesdiler nehr-i Fırât’ı vermeyip bir katre âb 

Ehl-i Beyt’i eylediler âh, atĢdan dil-kebâb 

ġemr-i la’în Ģâh Hüseyn’e etdi zulm-i bî-hesâb 

Geldi leĢker-i Yezîdân Kerbelâ’ya hûn-feĢân 

Yağdırdılar mazlûmâna hançer, ĢemĢîr-i bürrân   ( s. 1050-1051 ) 



 

Mersiye-i Kadîmî   

Demdir ey dil ağla turma tende cân ağlar bu gün 

Âh u efgân eyle kim cümle cihân ağlar bu gün 

 

Bu Muharrem mâhıdır, mâtem demidir, ağla gel 



Ol Ģehîd-i Kerbelâ’ya âĢıkân ağlar bu gün 

 

Hânedân-ı Ehl-i Beyt’e zulm-i udvân etdiler 



Seyl-i eĢkin akıdıp kevn ü mekân ağlar bu gün 

 

Kurretü’l-ayn-ı Resûl’ü etdiler susuz Ģehîd 



Nûr-ı çeĢm-i Murtazâ’ya âsumân ağlar bu gün 

 

GörmemiĢ bir mislini devr-i felek bu fitnenin 



Kâinât hem nüh felek devr-i zamân ağlar bu gün 

 

Büküldü beli çarhın gönüller boyandı kana 



Zâde-i Fâtımâ’ya lâhûtiyân ağlar bu gün 

 

Ey Kadîmî göz yaĢların turmasın aksın hemân 



Dökülen hûn-ı Hüseyn’e her göz kan ağlar bu gün ( s. 1152 ) 

 

Mersiye-i Kadîmî Baba 

Hemân tecdîd-i mâtem kıl, gözün yaĢın edip revân 

Tutar mâtem muhibb-i Ehl-i Beyt olan, olur giryân  

 

Değil yalnız Muharrem’de, akar göz yaĢlarım dâ’im 



Hüseyn’in aĢkına her an ederim cânımı kurbân 

724                                                                                                            Mumine ÇAKIR

 

Turkish Studies

 

International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic 

Volume 7/1 Winter 2012 

 

 



Gelince Kerbelâ sahrâsına sardı hemân etrâfını aduvv 

Behey zâlim, behey gaddâr nedir bu zulm ile isyân 

 

Yezîdân kahr ile beyt ehlini atĢa düĢürdü, âh   



Fırât nehri mübâh iken bütün zî-rûh için her an 

 

Girip meydâna hem hüccet bırakdı ol Yezîdâna 



Nasîhat etmeye geldim dedi ol sâhib-i Kur’ân 

 

Sarıp etrâfını misl-i akûr, ol kelb sürüleri 



Edip nâmelerin inkâr, hayâsız bir sürü nâdân 

   


Hücûma baĢladı kavm-i anûd birbiri ardınca 

Bu ayda Ehl-i Beyt’e eyledi udvân, Yezîd, Mervân  

 

Feleklerde melekler eyledi feryâd-ı istimdâd 



Gelince Ģâh Hüseyn’in kasdına mel’ûn ġemir ol an 

 

Muâviye’ye, Yezîd’e, ibn-i Ziyâd mel’ûnuna 



Okurum laneti turmam buların cânına her an 

 

Severek cânların terk eyleyen bunca Ģehîdânın 



Yüzü suyu hürmetine Kadîmî’ye eyle ihsân ( s. 1794-1795 ) 

      


Sonuç 

Mersiye,  ölen bir kiĢinin ardından duyulan üzüntüyü  dile  getiren bir nazım türüdür. Bu tür 

eserler, Türk  edebiyatında  özellikle  de  Alevî-BektaĢî  Ģiir  geleneğinde  Hz.  Hüseyin’in  Kerbelâ’da 

ailesi ile birlikte Ģehit edilmesinden duyulan üzüntüyü dile getirmek için yazılmıĢtır. Asıl ismi Ali 

Rıza  Öge  olan  Kadîmî  Baba  da  bu  tür  mersiyeler  yazmıĢtır.  Kendi  hazırladığı  ve  yazma  halinde 

olan  BektaĢî  ġairleri  Antolojisi  isimli  eserinde  birçok  BektaĢî  Ģairinin  Ģiirleri  yanında  kendi 

Ģiirlerine de  yer vermiĢtir. Bu Ģiirlerinden 39 tanesi  mersiye türündedir. Bu mersiyeler  müseddes, 

murabba ve gazel nazım Ģekillerinde yazılmıĢ ve genellikle bunlarda mersiye baĢlığı kullanılmıĢtır. 

Bu  mersiyelerinin  bir  kısmı  Kerbelâ  hadisesini  anlatmakta  bir  kısmı  da  Kerbelâ  hadisesinden 


Kadîmî’nin Kerbelâ Mersiyeleri                                                                                           725 

 

Turkish Studies 



International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic 

Volume 7/1 Winter 2012 

duyulan üzüntüyü dile getirmektedir. Mersiyelerde Hz. Hüseyin’den Ģefâat istenmekte ve Yezid’e, 

Yezid’in komutanlarına, valilerine beddualar edilmektedir.    

      


KAYNAKÇA 

ARSLAN Mehmet ve ERDOĞAN Mehtap, Kerbelâ Mersiyeleri, Grafiker Yay., Ankara 2009. 

ÇAKIR Mümine, “Bir BektaĢî Babası Kadîmî’nin Mektupları”, Türk Kültürü ve Hacı BektaĢ Veli 

AraĢtırma Dergisi, Yıl: 18, Güz 2011, Sayı 59, s. 373-400. 

ÇAKIR  Mümine,  “Ġhmal  EdilmiĢ  Bir  BektaĢî  Babası  Kadîmî  ve  Nefesleri”,  Uluslararası  Hacı 

BektaĢ Velî Sempozyumu, 7-9 Mayıs 2010 Çorum 

ÇAKIR Mümine, “Sıra DıĢı Bir Osmanlı Polis ġefi Ali Rıza Öge: Hatıraları ve ġairliği” Türk Polis 

TeĢkilatında Yeni GeliĢmeler Sempozyumu 9-10 Nisan 2010, Ankara.  

ÇĠFTÇĠ Cemil, Divan ġiirinde Kerbelâ Ağıtları, Kevser Yay., 2008.  

ĠSEN Mustafa, Acıyı Bal Eylemek Türk Edebiyatında Mersiye, Akçağ Yay., Ankara 1993. 

 

ÖGE  Ali  Rıza,  BektaĢî  ġairleri  Antolojisi,  Atatürk  Kitaplığı,  Belediye  Yazmaları,  Nu:  Bel.  Yz. 



131. 

ÖGE Ali Rıza, MeĢrutiyetten Cumhuriyete Bir Polis ġefinin Gerçek Anıları,  Bursa 1982. 

ġAHĠN Gülay, “Zeki Divanı ve Divan’daki Kerbela Mersiyeleri Üzerine Bir Değerlendirme”, Türk 

Kültürü ve Hacı BektaĢ Veli AraĢtırma Dergisi, Yıl: 18, Güz 2011, Sayı 59, s. 239-252.  

ġAHĠN  Halil  Ġbrahim,    “Kerbela  Olayının  Sözlü  Geleneğe  Yansıması:  Ġmam  Hasan  ve  Ġmam 

Hüseyin Destanı”, Türk Kültürü ve Hacı  BektaĢ Veli  AraĢtırma Dergisi, Yıl 2011, Sayı 



60.s. 181-196.

 

Yüklə 438,88 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin