Laboratoriya işi:№7 Yaylı rəqqas vasitəsi ilə statik və diamik üsulla sərtlik əmsalının təyini. İşin nəzəri hissəsi



Yüklə 17.28 Kb.
tarix02.12.2016
ölçüsü17.28 Kb.
Laboratoriya işi:7

Yaylı rəqqas vasitəsi ilə statik və diamik üsulla sərtlik əmsalının təyini.

İşin nəzəri hissəsi.

Gərilmə deformasiyası zamanı yaranan elastiki qüvvə, deformasiya olunan cismin mütləq uzanmaası ilə mütəna-

sibdir.Cismin deformasiyası zamanı əmələ gələn və cismin hissəciklərinin yerdəyişməsinin əks istiqamətində yö-

nələn qüvvəyə elastiki qüvvə deyilir.Həmin qüvvə Huk qanununa görə aşağıdakı düsturla təyin olunur:



Fel=-kx.

Burada, k-elastiklik sabiti, yaxud yayın sərtliyi

x-cismin və ya yayın uzanmasıdır.

Sərtlik cismin hazırlandığı materialdan və cismin ölçülərindən asılıdır: k=  BS-də vahidi  -dir.Huk qanunu be-

lə ifadə olunur:Cismin deformasiyası zamanı meydana çıxmış elastiki qüvvə cismin və ya yayın uzanması ilə mütə-

nasib olub,istiqamətcə cismi təşkil edən hisəciklərin deformasiyasında yerdəyişmənin əksinə yönəlir.

Qrafikdən (şəkil:1) görünür ki,k sərtlik sabiti, α bucağının tangensini göstərir.

Yəni, k. Fel

Fel=-kx (1) A

P=kΔl (2)

Burada P-cismin çəkisidir.Sonuncu bərabərliyinin hər iki tərəfini Fel

S-sahəsinə bölək.Yəni,  (3) və ya  . α

=E E-Yunq moduludur.Onda (3)-ü aşağıdakı kimi yazmaq olar: 0 B x

σ . şəkil:1

σ-yayın sərtliyi adlanır.Buradan da çıxır ki, σ



 = və ya  =olur.Burada  - nisbi uzanma adlanır.

Deməli, elastiklik çərivəsində nisbi uzanma () yayın gərginliyi (σ) ilə mütənasibdir.Əgər Δl=l0 olarsa onda 1= E olardı.Yəni, Yunq modulu gərginliyə bərabər olardı.

Bundan sonra yaydan asılmış yükün gərilməsini ölçərək sərtlik əmsalını tapmaq olar:

F=P=mg k (4)

Bu üsullar sərtlik əmsalının tapılması üçün statik üsullardır.

Sərtlik əmsalının tapılmasının dinamik üsulu aşağıdakı kimidir:

İşdə yayadan asılmış rəqqasın sönməyən məxsusi rəqslərinə baxılır.Havada

rəqslərin kiçik sayda, onları sönməyən qəbul etmək olar.Bu halda rəqslərin

tənliyi m və ya F=-kx olar.

k-yayın sərtlik əmsalıdır.

Rəqsi hərəkətdə təcilin ani qiyməti a=ω²x olduğunu nəzərə alsaq

ω²= olar.Buradan da k (5) alarıq. şəkil: 2



İşə aid olan ləvazimatlar:

Statik üsula aid olan ləvazimatlar:yaylar vəyüklər dəsti, ştativ,xətkeş;

Dinamik üsula aid olan ləvazimatlar:yaylar və yüklər dəsti, ştativ,saniyəölçən.



İşin ardıcıllığı:

Dinamik üsulla işin ardıcıllığı:

1) Verilmiş yayı ştativə bərkidin;

2) Yük dəstəyindən yük götürərək yaya bərkidib 10-15 rəqsə sərf olunan zamanı tapın;

3) Rəqs periodunu hesablayaraq, yayın sərtliyini (5) düsturu ilə tapın;

4) Təcrübəni 3-4 dəfə təkrar edib nisbi və mütləq xətaları hesablayın.

Statik üsulla işin ardıcıllığı:

1) Yayı ştativə bərkidib sərbəst halda l0 uzunluğunu təyin edin;

2) Yüklər dəstindən götürülmüş yükləri yaydan asaraq, hər dəfə yayın son uzunluğunu təyin edin;

3) Aparılan təcrübələrdə mütləq uzanmanı taparaq, sərtlik əmsalını (4) düsturu ilə təyin edin;



4) Təcrübəni 3-4 dəfə təkrar edib nisbi və mütləq xətaları hesablayın.


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə