“Madaniyat va istirohat bog‘lari hamda aholi dam olish markazlari ishi” fani bo‘yicha tayyorlangan o‘quv qo‘llanma



Yüklə 394,5 Kb.
səhifə3/9
tarix21.12.2023
ölçüsü394,5 Kb.
#188528
1   2   3   4   5   6   7   8   9
Madaniyat va istirohat bog‘larining tarixiy taraqqiyoti

Nazorat uchun savollar:

  1. Madaniyat va istirohat bog‘larining zamonaviy strukturasi qanday bo‘ladi?

  2. Madaniyat va istirohat bog‘larining asosiy oby'ektlariga nimalar kiradi?

  3. Madaniyat va istirohat bog‘larining qo‘shimcha ob'yektlariga nimalar kiradi?

  4. Madaniyat va istirohat bog‘larining necha tipga ajratiladi?

  5. Madaniyat va istirohat bog‘larini tiplarga ajratishda qaysi mezonlarga tayaniladi?



Madaniyat va istirohat bog‘larida madaniy-ma'rifiy ishlar uslubiyаti
1. Madaniyat istirohat bog‘larida madaniy-ma'rifiy tadbirlar tashkil etish va ijtimoiy-madaniy xizmat ko‘rsatish
2. Madaniyat va istirohat bog‘larida “Ma'naviyat xonasi”ni tashkil etish va jihozlash
3. Madaniyat va istirohat bog‘larida o‘zbek xalq milliy o‘yinlarini tashkil etish


Tayanch so‘z va iboralar: madaniy-ma'rifiy ishlar, bo‘sh vaqt, madaniyat va istirohat bog‘larining ijtimoiy funksiyalari, Navro‘z umumxalq bayrami, xalq o‘yinlari

Madaniyat va istirohat bog‘i nafaqat dam olish maskani, u yerda o‘tkazilayotgan tadbirlar aholini ma'naviy kamol toptiruvchi, madaniy tafakkurini oshiruvchi, bilimini o‘stiruvchi, dunyoqarashini kengaytiruvchi, ijodiy qobiliyatini rivojlantiruvchi, bo‘sh vaqtini samarali o‘tkazishga ko‘mak beruvchi maskandir.


Bo‘sh vaqt dam olish, charchoqni chiqarish, ma'naviy va jismoniy ravnaq topish uchun sarflanadigan vaqtdir. Undan qanday foydalanish har kimning o‘z ixtiyorida bo‘ladi. Bo‘sh vaqtda bilim va malaka oshirish, ijtimoiy-siyosiy faoliyat, sport va havaskorlik ijodi bilan shug‘ullanish, madaniy dam olish, sayr qilish kabi ko‘plab faoliyatlar bilan shug‘ullanish mumkin.
Bo‘sh vaqtdan oqilona foydalanish masalalariga to‘xtar ekanmiz, eng avvalo, bo‘sh vaqtning shaxs kamoloti va jamiyat taraqqiyoti uchun zarur omillar qatorida turadigan bebaho manba ekanligini ta'kidlash lozim. Chunki bo‘sh vaqt-ijtimoiy boylik hisoblanib, shaxs va ma'naviyatning rivojlanishi uchun xizmat qiladi. Pirovard natijada bo‘sh vaqt mehnat unumdorligini orttirishda muhimligi ma'lum. “Yaxshi dam-mehnatga hamdam”, deydi xalqimiz. Agar inson qanchalik yaxshi va unumli mehnat qilsa, shunchalik samarali va mazmunli dam olishga ehtiyoj sezadi. Shunday ekan, bo‘sh vaqtdan samarali foydalanish kishilarning mehnat jarayonida sarf bo‘lgan kuch-quvvatlarini tiklash, sog‘liqlarini mustahkamlash, ruhiyatlarini tetiklashtirish demakdir.
Madaniyat va istirohat bog‘larida bo‘sh vaqtni mazmunli tashkil qilish, odamlarning ko‘ngilli hordiq chiqarishlarini yo‘lga qo‘yishning xilma - xil shakl va uslublaridan foydalanilmoqda, bu sohadagi ishlar takomillashtirilmoqda.
Madaniyat va istirohat bog‘larining old tomonini panno, shiorlar, bayroqlar, o‘rim-o‘rim qilib o‘stirilgan gullar, gullardan ishlangan naqshlar, ko‘cha fonarlari, agarda imkoniyat bo‘lsa, har xil rangdagi elektr chiroqlardan ishlangan girlyandalar bilan bezatish lozim. Barcha madaniyat va istirohat bog‘lari o‘z ish mavsumlarini “Navro‘z” umumxalq bayrami arafasida boshlaydilar.
Dam oluvchilarga barcha sharoitlar yaratish uchun madaniyat va istirohat bog‘laridagi barcha attraksionlarni texnik ko‘rikdan o‘tkazish, sport maydonchalarini tozalash va tayyorlash, sug‘orish inshootlarida ta'mirlash ishlarini amalga oshirish, ko‘plab manzarali va igna bargli ko‘chatlar, bir yillik gul ko‘chatlar va atirgul ko‘chatlari o‘tkazish hamda daraxtlarni oqlash, mavjud ariqlarni tozalash, yo‘lkalarga asfaltlar yotqizish, maishiy xizmat shaxobchalarini ko‘paytirish, madaniy-ma'rifiy tadbirlar o‘tkaziladigan maydoncha va sahnalarni tartibga keltirish kerak.
Madaniyat istirohat bog‘larida madaniy-ma'rifiy tadbirlar tashkil etish muhim masaladir. Hozirda madaniy-ma'rifiy ishlarda keng tarqalgan shakllar bu birinchi turkumlashdagi ommaviy va kompleks shakllardir. Ular birlashib “Ommaviy tadbirlar”ni vujudga keltiradi. Tadbirlar qiziqarli, ta'sirchan, maroqli bo‘lishi uchun ko‘proq badiiy vositalardan foydalaniladi. Shuning uchun ommaviy tadbirlar tushunchasiga badiiy degan so‘z ham qo‘shiladi. Natijada bu “Badiiy-ommaviy tadbirlar” tushunchasiga aylanadi. Ular madaniy-ma'rifiy muassasalarning badiiy faoliyatini yaxshiroq ochishga yordam beradi. Tadbirlarda keng qamrovli ishlarning olib borilishi kishilarning ishdan bo‘sh vaqtida, ularga kerakli axborotlar berish, badiiy-estetik zavqlantirish, madaniy-ijodiy ishga jalb qilish, ommani mazmunli hordiq chiqarishlari uchun xizmat qiladi.
Joylarda madaniyat va istirohat bog‘lari ommaviy tadbirlarni uyushtirish borasida asosiy markaz bo‘lib xizmat qiladi. Ular mahalla ahliga, ishlab chiqarish jamoalariga turli tadbirlarni tashkil qilishga ko‘makdosh.
Shuni ta'kidlash kerakki, madaniyat va istirohat bog‘lari o‘z vazifalarini samarali bajargandagina tadbirlarni hayotda tutgan o‘rni yanada oshadi.
Madaniy-ommaviy tadbirlar yirik ijtimoiy sanalarga, mahalliy hayotdagi muhim voqea larga bag‘ishdanib o‘tkazilsa, ulardagi o‘zgarishlar va yutuqlar mohiyati ochiladi, turmushning muhim haqiqatlarini badiiy-estetik bezaydi.
Madaniy-ommaviy tadbirlar negizida kishilarning erishgan samarali mehnati yutuqlari o‘z aksini topadi. Ularning asosiy vazifalaridan biri, har bir mehnatkashning ulug‘vor ishining mohiyatini ochib berish, ularning xizmatidan umumiy davlat ishi vujudga kelishini anglatishdir. Madaniy tadbirlar umumxalq masalalari bilan birga mahalliy hayotdagi yutuqlarni va muammolarni aks ettiradi, har bir jamoaning mehnati natijasidan kerakli xulosalar chiqarishga va kelajak ishlarni rejalashtirishga yordam beradi. Shuning uchun tadbirlar jamiyatimizning barcha muassasalari, korxonalari, o‘quv yurtlari va tashkilotlarida umumiy ishning bir qismi, ma'naviy-tarbiyaviy faoliyatning asosi sifatida uyushtiriladi. Xalqning ma'naviy ehtiyojlari qanchalik oshib borsa, tadbirlarning ham hayotdagi roli shunchalik oshib boradi. Chunki hayotimizning hozirgi taraqqiyoti bosqichida xalqimizning oshib borayotgan ma'naviy ehtiyoji–birinchidan, mehnat qilishga sarflangan jismoniy va ruhiy kuchni qayta tiklaydigan, ikkinchidan – muloqot uyushtiradigan, uchinchidan – ijodiy sharoit yaratadigan, to‘rtinchidan – g‘oyaviy-badiiy emotsional ta'sir etadigan axborotlarga boy va qiziqarli dam olish tadbirlarni talab qilmoqda. Kishilarda bunday ehtiyojlar oshib bormoqda va bu o‘z navbatida tadbirlarning ham samarasini oshirishga imkon yaratmoqda.
Madaniyat va istirohat bog‘lari madaniy-ma'rifiy muassasalari, “Mahalla”, “Nuroniy”, “Oltin meros”, Ma'naviyat va ma'rifat, Kamolot, hududiy va xalq ta'limi tashkilotlari shahar va tuman bo‘limlari bilan hamkorlikda madaniy tadbirlarni tashkil etishlari maqsadga muvofiqdir.
Madaniyat va istirohat bog‘i aholining ma'lum qismi uchun tayyorlangan tadbirlarni bir marta namoyish qilishi yetarlidir. Masalan, o‘qituvchilar kuniga bag‘ishlangan tadbirni asosan murabbiylar uchun bir marta 1-oktabr kuni yoki shu kun arafasida o‘tkazish mumkin.
Madaniyat va istirohat bog‘larida faoliyatni asosini dam olish kunlari madaniy-xizmat ko‘rsatish tashkil etadi.
Madaniyat va istirohat bog‘lari o‘z faoliyatining mazmunida insonparvarlik, axloqiylik, imon-e'tiqodlilik, farosatlilik, ma'rifatparvarlik, halollik va odillik, vatanparvarlik va millatsevarlik, birodarparvarlik, baynalminallik, mehnatsevarlik, hurfikrlilik, taraqqiyparvarlik kabi insoniy fazilatlarni kamol toptirishga intiladi va kishilarning ishdan bo‘sh vaqtida o‘tkazish rejalashtiriladi. Bu kabi tadbirlar aholini hordiq chiqarishiga, bilimini, dunyoqarashini o‘stirishga, ijodkorligini oshirishga qaratilgan.
Madaniyat va istirohat bog‘lari asosan quyidagi ijtimoiy funksiyalarni bajaradi:
-aholi o‘rtasida tashviqot va targ‘ibot ishlarini olib borish;
-yoshlar va mehnatkashlarning mazmunli dam olishini tashkil qilish.
Madaniyat va istirohat bog‘larida dam olish kunlari, ya'ni xaftaning shanba yoki yakshanba kunlari mahalla fuqarolar yig‘inlari kunlari (ushbu tadbirda mahalla hududidagi maktab, bog‘cha, korxona, tashkilotlar, madaniy-ma'rifiy muassasalar qatnashadilar. Tadbirda korxona, tashkilot, muassasalar mahsulotlarining hamda tasviriy san'at ijodkorlari mahalla chevarlarining ko‘rgazmalari, madaniy-ma'rifiy muassasalarining madaniy tadbirlari)ni tashkil etish.
Professional va havaskor xonandalar ijrosida konsertlar uyushtiriladi, har xil attraksion o‘yinlar ishlab turadi.
Yoshlarni bo‘sh vaqtlarini mazmunli o‘tkazish uchun tennis, shaxmat-shashka, turli xil attraksionlar, o‘yin qurilmalari, muzqaymoq, salqin ichimliklar va yemaklar pavilionlarini tashkil etish lozim.
Madaniyat va istirohat bog‘larida “Navro‘z” umumxalq bayrami sayllarini tashkil etish va o‘tkazish
“Navro‘z” umumxalq bayrami madaniyat va istirohat bog‘larida sayl tarzida o‘tkaziladi. Bog‘ hududi, maydonlar bayramona bayroqchalar va “Assalom bahor, yoshlik va go‘zallik bayrami!”, “Salom bahor!”, “Navro‘z ayyomingiz qutlug‘ bo‘lsin, aziz do‘stlar!”, “Xush kelibsiz!”, “Sport tinchlik elchisi!” kabi shiorlar bilan bezatiladi.
Bayram kuni har bir maydonga texnik vositalar va ovoz kuchaytirgichlar hozirlab qo‘yiladi.
Saylga tashrif buyurgan aholi uchun qulaylik yaratish maqsadida ko‘proq muzqaymoq shirinliklar, ichimlik suvlari sotiladigan savdo yarmarkasi tashkil etiladi. Bayram dasturxoniga bahoriy taomlar sumalak, gijda nonlar, ko‘kat somsalar, shirinlik va boshqa taomlar qo‘yiladi.
Tadbir boshlanishidan oldin har bir maydonda karnay-surnay sadolari yangrab, xalqni bayram sayliga chorlaydi.
Shodiyonalarda joylarda faoliyat ko‘rsatayotgan badiiy jamoalar, bolalar musiqa maktabi o‘quvchilari, taniqli xonanda, sozanda va askiyachilar navbati bilan har bir sahnada xizmat ko‘rsatadilar. Bayram o‘tkaziladigan joyning kattaroq maydonchalarida, stadionlarida xalq o‘yinlarining ko‘rki hisoblangan “Yong‘oq o‘yini”, “Toy o‘yini”, “Oq terakmi ko‘k terak”, “Xo‘roz urishtirish”, “Qo‘chqor urishtirish”, arqon tortish, kurash, akrobatika, karate, taekvando, yugurish marafoni, badiiy gimnastika sportchilarining ko‘rgazmali chiqishlari uyushtiriladi. Joylarda mavjud bo‘lgan sport turlari bo‘yicha sportchilarni jalb qilgan, milliy sport turlari turon yakkakurashi, boks bo‘yicha musabaqalar o‘tkazishlari tashkil etish maqsadga muvofiq.
Maydonga dor tikilib dorbozlar va masxarabozlar o‘z san'atlarini namoyish etadilar.
Madaniyat va istirohat bog‘larida hunarmandlar qo‘llari bilan yaratilgan xalq amaliy san'ati va hunarmandchilik buyumlarining ko‘rgazmalari tashkil qilinadi.
Attraksionlar nogiron, yetim bolalarga va kam ta'minlangan oila farzandariga bepul xizmat ko‘rsatadi.
Navro‘z bayramini xalqimizning ajdodiy tajribalari, xususan, mustaqillik yillarida bu bayramni o‘tkazishda to‘plangan tajribalar asosida umumxalq shodiyonasi tarzida o‘tkazish maqsadga muvofiqdir. Bayramning asosiy tadbiri sayl tomoshani dam olish kuni (bayram kuni) sifatida belgilangan 21-mart yoki bahorning kelishi (ob-havo)ga qarab bir oy mobaynida o‘tkazish mumkin. Chunki qadimdan ushbu bayram haftalab, hatto butun hamal oyi davomida o‘tkazib kelingan.
Madaniyat va istirohat bog‘larida xalq saylini tashkil etish-sayllarni uyushtirish uchun teatrlashtirilgan tomoshalar oldindan tayyorlangan dasturlar asosida tabiat qo‘ynida, ochiq maydonlarda, mavjud saylgohlarda o‘tkazilgan. Dasturda ajdodlarimizning tabiat, jamiyat va koinot haqidagi ilmiy-falsafiy qarashlari, mustaqillik yillarida erishilgan yutuqlar, xalqimizning maishiy turmush tarzi badiiy-estetik shakllarda o‘z ifodasini topishi kerak. Bundan quyidagilarga alohida e'tibor qaratish lozim:
- Bog‘larni har bir tuman, shahar, qishloq, mahallalarning o‘ziga xosligini ko‘rsata oladigan belgi va timsollar bilan bezash;
- Navro‘z qo‘shiqlari, xalq og‘zaki ijodiyoti, an'anaviy qo‘shiqchilik va estrada san'ati yutuqlari asosida teatrlashtirilgan tomoshalar hamda konsertlar tashkil etish;
- turli xarakterdagi musobaqalar va tanlovlar o‘tkazish;
- xalq hunarmandchiligi bo‘yicha o‘quvchi yoshlar ijodiga bag‘ishgangan ko‘rgazmalar tashkil etish;
- dor, kurash, uloq, xo‘roz, bedana, qo‘chqor urishtirish kabi xalq o‘yinlarini uyushtirish;
- baxshilar, masxarabozlar, askiyachilar, kulgi ustalari, qo‘g‘irchoqbozlarning chiqishlarini tashkil etish;
- she'rxonlik, mushoiralar uyushtirish;
- doshqozonlar atrofida o‘lan va laparlar aytishni tashkil etish;
- sumalak, halim va boshqa bahoriy taomlar, pishiriqlar savdosini tashkil etish va hakozolar.
Madaniyat va istirohat bog‘larida “Ma'naviyat xonasi”ni tashkil etish va jihozlash bo‘yicha tavsiyalar
“Ma'naviyat xonasini”ni tashkil etish va jihozlash keng qamrovli va murakkab ish ekanligini nazarda tutib quyidagilarni tavsiya qilinadi:
* O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti portreti.
* O‘zbekiston Respublikasining Davlat ramzlari (bayroq, gerb, madhiya) va ularni to‘liq tasnifi.
* Ma'naviy-ma'rifiy islohatlarga oid farmonlar, farmoyishlar, qonunlar va qarorlar jamlanmasi.
* Milliy ma'naviyatimizning zabardast vakillari buyuk qomusiy olimlar, shoirlar, ma'rifatparvarlar siymolari aks ettirilgan suratlar hamda ularning fikrlaridan namunalar.
* Xalqimizning madaniy merosi, an'analari, udumlarini aks ettiruvchi plakatlar.
“Ma'naviyat va ma'rifat” chop etilgan asarlar.
“O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti” deb nomlangan bo‘limda Respublikamiz Prezidentining tarjimai holi, surati, jahon hamjamiyatida tutgan o‘rni, amalga oshirgan islohotlari, ma'naviyatga daxldor asarlari, farmon, farmoyishlari, qarorlari joy olmog‘i shart. Shuningdek yig‘inlarda so‘zlagan nutqlari ham bo‘lishi lozim.
Xullas, “Ma'naviyat xonasi”ni qay darajada bezatish va boyitish ma'naviyat bo‘lim xodimlarining mahoratiga bog‘liq.
Turli mavzularda tadbirlar va suhbatlarni o‘tkazishning taxminiy ro‘yxati.
“Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir”
“Yaxshilik, yomonlik nima”
“Ma'naviyatimiz yulduzlari”
“O‘zbekiston, yagona Vatan”
“Yoshlarimiz – yurt tayanchi”
“Donishmandlar bisotidan”
“Biz tabiatni sevamiz”
“Yangi avlod orzulari”
“O‘zbek kurashining jahondagi mavqyei”
“Sportimiz yulduzlari”
“Hunarli kishi xor bo‘lmas”
“O‘z huquqingizni bilasizmi?”
“Konstitutsiya - baxtimiz qomusi”
“Siz tarixni bilasizmi?”
“Siz qonunni bilasizmi?”
“Taniqli ijodkorlardan kimlarni bilasiz?”
“Ularning ijodiy asarlarini bilasizmi”
“Adabiyotimiz namoyondalari”
Madaniyat va istirohat bog‘larida o‘zbek xalq milliy o‘yinlarini tashkil etish.
O‘zbek milliy o‘yinlari hayotiyligi bilan, xalq tomonidan yaratilganligi hamda yoshidan qat'iy nazar, katta-kichik bolalar sevib o‘ynashi bilan ajralib turadi. Ota-bobolarimiz ham farzandlarini qiyinchiliklar oldida dovdiramasliklari, qo‘rqmasliklari hamda dovyurak bo‘lishlariga ko‘mak berish uchun milliy o‘yinlarni tarbiya vositasi sifatida qo‘llashgan.
O‘zbek xalq o‘yinlari insoniyat madaniyatining xazinasidir. Hayotda sog‘lom bola ota-onaning quvonchidir. Farzandining sog‘u-salomat, tetik, baquvvat, chidamli, chiniqqan bo‘lishini orzu qilmaydigan ota-ona bo‘lmasa kerak. Shu bois madaniyat va istirohat bog‘larida ham bolalarni ko‘proq turli o‘yinlarga jalb etish imkonini yaratish lozim. Bola hamma faslda, har qanday sharoitda ham o‘ynay olsin, o‘yinni sevsin.
O‘zbek milliy xalq o‘yinlari qadim-qadim zamonlardan boshlab, xalq marosimlarida, rasm-rusumlarda va urf-odatlarda o‘z aksini topgan. Ular ming yillar davomida rivojlanib, sayqallashib, takomillashib eng saralari bizgacha yetib kelgan. Jumladan “Dor o‘yini”, “Kamondan o‘q otish”, “Uloq”, “Chovgon”, “Ot ustida kurash”, “Belbog‘li kurash”, “Qopqon”, “Kim chaqqon”, “Oq terakmi-ko‘k terak”, “Quloq cho‘zma”, “Bekinmachoq”, “To‘ptosh”, “Qirqtosh”, “Arqon tortish”, “Ko‘z boylagich”, “Chillak”, “Koptok” va hokazo o‘yinlari bolalarni chaqqonlikka, epchillikka, muvozanat saqlashga o‘rgatish bilan birga ularning qaddi-qomatini chiroyli, go‘zal bo‘lib shakillanishiga hamda sog‘lom baquvvat bo‘lishiga yordam bergan.
O‘zbek xalqi orasida hayvonlar va qushlar mavzusida juda ko‘p qiziqarli o‘yinlar, raqslar “Kaptar o‘yini”, “Chag‘alak”, “Yumronqoziq”, “Ot o‘yin” va hokazolar keng rasm bo‘lgan.
Shuningdek, o‘zbeklar orasida “Karnaymi, surnaymi”, “Nina, ip va tuguncha”, “Qoch bolam, qush keldi”, “Xo‘roz va tovuq” kabi o‘yinlar ham mashhur bo‘lgan.
Narsalar ishtirokidagi o‘yinlar “Qochar to‘p”, “To‘p devor”, “To‘p o‘yini”, “Besh tosh”, “To‘p tosh”, “Lanka”, “Chillak”, “Dastak”, “Qadama tayoq”, (toshchalar), “Do‘lki”, “Toq-juft”, “Oqsuyak”, “Oshiq o‘yin”, “Belbog‘ tortish”.
Jonivorlar va parrandalar ishtirokidagi o‘yinlar: “Qo‘chqor urishtirish”, “It urishtirish”, “Bedana, xo‘roz, kaptar urishtirish”, “Eshak ko‘pkar”, “Ot poyga”, “Chovgon”, “Uloq”, “Ag‘darish”.
O‘yinchoq va qo‘g‘irchoqlar bilan bog‘liq: “Xolakam-xolakam”, “Kelin-kuyov”. “Quvlashmachoq”, “Bekinmachoq”, “Qo‘g‘irchoq” va hakozolar.
Ko‘pgina xalq o‘yinlari otalar va bobolardan bolalar va nabiralarga o‘tgan. Farzandlarimizning nutqini o‘stirishda, savodxonlik darajasini ko‘tarish, so‘z boyligini oshirish, talaffuzini ravon etishda ham o‘zbek xalq o‘yinlarining ta'limiy ahamiyati beqiyosdir. Katta kishilar hayotida mehnat qanday ahamiyat kasb etsa, bolalar hayotida ham o‘yin shunday ahamiyat kasb etadi. Ularning o‘yinga qiziqishlari, fikrlash doirasini kengaytiradi, charxlaydi. Urf-odatlar, milliy qadriyatlar va madaniyatni o‘rganishda o‘zbek milliy o‘yinlari muhim manba' hisoblanadi.
Harakatli o‘yinlar turli qiyinchiliklarni yengish va har-xil fazilat va qobiliyatlarni ko‘rsatishga doir jismoniy mashqlarni o‘z ichiga oladi.
Bundan tashqari bolalarga quvonch bag‘ishlaydigan musobaqalar ham harakatli o‘yinlar jumlasiga kiradi. Harakatli o‘yinlar yurish, yugurish, sakrash, biror narsalarni irg‘itish yoki uloqtirish, biror narsaga tirmashib chiqish kabi mashqlarni o‘z ichiga oladi va bolaning harakatlarini takomillashtiradi. Harakatlar bilan birga bolaning jismoniy qobiliyati ham rivojlanadi, yurak va nafas olish organlarining faoliyati yaxshilanadi.
Harakatli o‘yinlar bolalarni jismoniy kamolotida muhim ahamiyat kasb etishi bilan birga, ularda o‘z hatti-harakatlari uchun ham mas'uliyatni sezishdek olijanob fazilatni tarbiyalaydi. Bog‘larda va oromgohlarda o‘yinlar to‘g‘ri tanlanishi, bolalarda do‘stlik, jamoatchilik, vatanparvarlik hislarini singdirishga xizmat qilishi lozim. Shu bois quyidagi o‘zbek xalq milliy o‘yinlaridan foydalanishni tavsiya etiladi.
“Oddiy qalam” o‘yini
Oddiy tayoqchaning uchiga oddiy qalam bog‘lanadi. Hamda tayoqchani tepa qismiga og‘irligi 1,5 kg keladigan to‘ldirma to‘p yoki kaltakcha osib qo‘yiladi. Ma'lum belgilangan joyga stul ustiga qog‘oz qo‘yiladi. Tarbiyachining signalidan keyin o‘yin ishtirokchisi yugurib borib, o‘sha tayyorlangan qalam bilan qog‘ozga yog‘ochni yelkasiga qo‘ymasdan shakl chizishi kerak. Qaysi guruh shakllarni ko‘p chizsa, o‘sha guruh g‘olib deb topiladi.
“Tugilgan ro‘mol” o‘yini haqida
O‘yinning tavsifi: onaboshi bolalarni yoniga yig‘ib olib, qo‘lidagi ro‘molni bittasiga ushlatadi. U “ikki” “uch” deb baqirganida, o‘yinchilar har tomonga qochib ketadilar. Onaboshi quvib yetib olgan vaqtda u qo‘lidagi ro‘molni boshqa bir bolaga uloqtirishi kerak. Ro‘molni ilib olgan bola onaboshiga yetmasligi kerak. Ushlagan bola o‘ynovchilarning qo‘ygan shartini bajaradi. U onaboshini almashtiradi. Keyin o‘yin davom etaveradi.
O‘yinning tarbiyaviy ahamiyati: bolalarni chaqqonlikka, ko‘z bilan to‘g‘ri mo‘ljallashga o‘rgatadi.
“Topar bo‘lsang, topa qol” o‘yini haqida
O‘yinning tavsifi: O‘yinni ko‘pchilik bo‘lib o‘ynaladi. Bolalar doira bo‘lib turadilar. Topuvchi o‘rtada bo‘ladi. Bolalar tugmaga o‘xshagan biror narsani qo‘lma-qo‘l orqadan uzatadilar va ulardan biri o‘zida olib qoladi (berkitadi). O‘rtadagi, bolalarni kuzatib turib, biror boladan gumon qiladi.

  • Tugma Valida! – deydi. U to shu so‘zni aytguncha bolalar xor bo‘lib:

  • Topar – bo‘lsang, topa qol

  • Topar – bo‘lsang, topa qol

- Topolmasang qola qol - deb aytib turadilar. Tugma haligi bolada bo‘lsa, ko‘rsatishi kerak. Demak, u o‘rtaga tushadi, topolmasa, biror vazifani bajarib berishi kerak.
O‘yinning tarbiyaviy ahamiyati: O‘yin bolalarni kuzatuvchan, ziyrak bo‘lishga o‘rgatadi.
“Choponko‘l” o‘yini haqida
O‘yinga tayyorlanish: O‘yinda ishtirok etuvchi hamma bolalar doira bo‘lib chordona qurib o‘tiradilar. Bu o‘yin uchun doira ichida qo‘ldan-qo‘lga o‘tkaziladigan, taxlangan (buklangan) chopon yoki rangli to‘p kerak bo‘ladi.
O‘yinning tavsifi: Onaboshi doiraning tashqarisida yugurib yuradi va chopon qo‘shniga uzatilayotgan paytda ushlab olishga yoki qo‘l tekkizishga intiladi. Chopon ushlab olinishi yoki unga qo‘l tegishi bilan aybdor o‘yinchi Onaboshining o‘rniga borib turadi. Onaboshi esa doiradagilar qatoriga borib turadi va o‘yin davom etadi. Aybdorni tarbiyachi aniqlaydi.
O‘yinning tarbiyaviy ahamiyati: Bu o‘yin bolalarni chaqqonlikka, ziyraklikka, tez harakat qilishga o‘rgatadi.
Tafakkurni o‘stiruvchi, aqliy-psixologik o‘yinlar
1. Shunday so‘zlar topingki o‘ng tomondan o‘qilganda bir ma'noni, chap tomondan o‘qilganda boshqa bir ma'noni anglatsin. (yo‘q-qo‘y, mis-sim, mol-lom, mot-tom, son-nos, fol-lof, chek-kech, shom-mosh, sho‘x-xo‘sh va hakozo)
2. Tovuq bir oyog‘ida turganda 2 kg bo‘lsa, ikkala oyoqda turganda necha kg bo‘ladi.
3. Qanday qilib 5 ta olmani 5 nafar qizga likopchada qoldirib taqsimlash mumkin? (oxirgi olmani likopcha bilan berish kerak)
4. Yomg‘ir ikki kun ketma-ket yog‘ishi mumkinmi? (yo‘q ular orasida tun bor)
5. Uch akaning bor bittadan singlisi, oilada ular nechta hammasi? (4 ta)
6. 7 yoshdan o‘tgan qarg‘a bilan nima voqea sodir bo‘ladi? (qarg‘a 8 yoshga to‘ladi)
7. Ikki ota va ikki o‘g‘il quyon tutishib, bittadan bo‘lib olishdi. Shunday bo‘lishi mumkinmi? (ular bobo, uning o‘g‘li va nevarasi)
8. Bir uyning 4 ta burchagida bittadan mushuk o‘tiribdi, har bir mushukning qarshisida 3 tadan mushuk o‘tiribdi. Uyda nechta mushuk bor? (4 ta)
9. Sen va men, sen bilan biz, hammamiz nechtamiz? (2 ta)
Xulosa o‘rnida shuni aytish mumkinki, madaniyat va istirohat bog‘larida olib borilayotgan har qanday madaniy–ma'rifiy faoliyat tub joy aholisini ijtimoiy hayotining tarkibiy qismiga aylanishi shart. O‘z navbatida uning samaradorligi aholining tafakkur tarzini o‘zgarishi bilan harakterlanadi. Bu soha mutaxassislaridan katta mahorati talab etadi.

Yüklə 394,5 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin