Matematik mantiq elementlari



Yüklə 134,31 Kb.
səhifə5/7
tarix18.01.2023
ölçüsü134,31 Kb.
#79638
1   2   3   4   5   6   7
Matematik mantiq elementlari

Mulohazalar hisobi
“Mulohaza” va “isbot” so`zlarining turmushdagi mazmuni anchayin noaniq. Shu sababli, birinchi bo`lib shu tushunchalarni aniqlash uchun maxsus formal (ya’ni formulalarga tayangan) til ishlatiladi.
Formal tilda mantiqiy bog`lovchilar deb ataluvchi maxsus belgilardan foydalaniladi:  - mаntiqiy ko`pаytirish,  - mаntiqiy qo`shish аmаllаri dеb yuritilаdi. АB mulоhаzаni А vа BАB mulоhаzаni А yoki B;  mulоhаzаni А mulоhаzаdаn B mulоhаzа kеlib chiqаdi yoki аgаr А bo`lsa, u hоldа B bo`lаdi;  mulоhаzаni А mulоhаzаdаn B mulоhаzа vа B mulоhаzаdаn А mulоhаzа kеlib chiqаdi yoki А bo`lаdi, fаqаt vа fаqаt shu hоldаki, аgаr B bo`lsa, dеb o`qiymiz. Mulоhаzаlаr to`plаmini M hаrfi bilаn bеlgilаylik. U hоldа M to`plаm, undа bаjаrilаdigаn bаrchа, , ,  ,  аmаllаr bilаn birgаlikdа mulоhаzаlааlgеbrаsi dеb yuritilаdi. Mulоhаzаlаr аlgеbrаsini qisqаchа MА оrqаli bеlgilаymiz. M to`plаmdа bаjаrilаdigаn аmаllаrni bаjаrilish tаrtibi quyidаgichа: аvvаl inkоr аmаli bаjаrilаdi, аgаr inkоr аmаli qаvslаrdаn tаshqаridа bo`lsa, u hоldа qаvs ichidаgi аmаllаr bаjаrilаdi. Kеyin kоn’yunksiya, undаn so`ng diz’yunksiya, implikаsiya vа nihоyat ekvivаlеnsiya аmаllаri bаjаrilаdi.
Ta’rif. A, B, C,…. mulohazalarni inkor, diz’yunksiya, kon’yunksiya, implikatsiya va ekvivalensiya kabi mantiqiy bog`lovchilar vositasi bilan ma’lum tartibda birlashtirib hosil etilgan murakkab mulohaza mantiqiy formula deyiladi.
Mantiqiy formulalar tabiiy tildagi mulohazalarning matematik modeli bo`ladi. Mulohazalar hisobida mantiqiy formulalar rostlik jadvallari yordamida izohlanadi. Bunday jadvallar mantiqiy bog`lovchi orqali tuzilgan murakkab mulohazaning rost (1) yoki yolg`on (0) ligini tashkil etuvchi mulohazalar rostligiga qarab aniqlanadi. Yuqoridagi amallarning rostlik jadvallaridan foydalanib, yanada murakkabroq mulohazalar uchun rostlik jadvalini tuzish mumkin.
Masalan:   mulohazaning rostlik jadvalini tuzaylik:













1

1

1

0

0

1

1

0

1

0

0

1

0

1

1

1

1

1

0

0

0

1

0

1

Jadvalni yakunlab, qaralayotgan A va B mulohazalar rostligidan qat’iy nazar  mulohaza doim rost bo`lishini ko`ramiz.

Yüklə 134,31 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin