Mineral elementlarning fiziologik ahamiyati



Yüklə 44,77 Kb.
səhifə1/2
tarix02.12.2023
ölçüsü44,77 Kb.
#171650
  1   2
Mineral elementlarning fiziologik ahamiyati-fayllar.org


Mineral elementlarning fiziologik ahamiyati

Mineral elementlarning fiziologik ahamiyati
Reja

1. Azot. o’simlik uchun azot manbalari


2. Nitratli va ammoniyli azotlar
3. Tabiatda azotning aylanishi
4.Oltingugurt. O’simliklarda S ning asosiy birikmalari
5.O’simliklar uchun otingugurt manbalari va ularning xujayra tuzilishidagi roli.
6.Fosfor. Fosforli birikmalarning xujayralardagi ahamiyati
7.O’simliklardagi fosforli zahira birikmalari
7.Kaliy, Kaltsiy va Magniyning o’simliklar hayotidagi o’rni

AZOT. Azot o’simliklar hayoti uchun epg kerakli elementdir. U hayotiy muhim birikmalar — Oqsillar, fsrmeptlar, nuklein kislotalar va boshq.a bir kator birikmalar tarkibiga kiradi. 


Azot o’simliklar ku/rukoshrligining o’3 foiznni tashqil etadi. Tabiatdagi asosiy azot manbai atmosfera tarkibida bo’lib, uning umu-miy miqdori 75,6 foizni tashqil etadi (56-chizma). Bir kvadrat metr yer ustida 8 tonnagacha azot bor. Lekin yashil o’simliklar atmosfera tarkibidagi molekulyar azotni bevosita o’zlashtirolmaydi. Chunki mo­le kulyar azot uta turgun bo’lib. uni faol x0-1o’3 utkazish uchun juda katta energiya sarflash kerak.
Turrun holatdagi atmosfera azotini asosan ikki yul bilan faol Holatga utkazmsh mumkin: I) kimyoviy; 2) biologik. Kimyoviy yul juda Yuqorii xarorat (5000) va bosim (35 MPa) ostida boradi.
Biologik yul. Tabiatda molekulyar azotni ammiakkacha kaytaruv-chi koptima organizmlar (mikroorganizmlar va ayrim suvutlari) mavjud. Bular azot o’zlashtiruvchi yoki azotofiksatorlar deb ataladi. Azot o’zlashtiruvchi mikroorganizmlar ikki guruxga bo’linadi: 1) erkin yashovchi azotofiksatorlar; 2) o’simliklar bilan simbioz Xolida yashovchi azotofiksatorlar.
Erkin yashovchi azotofiksatorlar ham uz navbatida ikki guruxga bo’linadi: I) anaerob azotofiksatorlar; 2) aerob azotofiksatorlar.
Anaerob azotofiksatorlarga (ya‘ni kislorodsiz sharoitda yashovchi) sporali bakteriya Klostridium pasterianium ( ), aerob mikroorganizmlarga esa Azotobakter ( ) misol bo’lishi mumkin. Bu ikkala mikroorganizm ham molekulyar azotni o’zlashtirish uchun fermentlar ishtirokida energiya sarflaydi. Buning uchun glyukoza yoki boshqa organik moddalarningoksidlanishi natijasi­da ajralib chikkan energiyadan foydalanadilar. har bir famm sarflan-gan glyukoza enергияси hисобига Azotobakterlar 15 mg.gacha va Klostri­dium esa 2-3 mg azot tuplaydi.
Bundan tashqari erkin yashovchi azotofiksatorlarga ayrim kuk-yashil suvutlari ( ) ham kiradi.-Ular, ayniқsa, chuchuk suv-li xavzalarda katga ahamiyatga ega (ayniқsa, sholikorlikda) . Bu organizmlar bir gektar yerda 10 dan 40 kg.gacha boglangan (o’zlashtiradigan) azottuplashi mumkin.
O’simliklar bilan simbioz xolida yashovchi mikroorganizmlarga tu­ganak bakteriyalarini ( ) ko’rsatish mumkin. Ularning mavjudligi 1866 yilda M.S.Voronin tomonidan aniklangan edi. Bu bakteriyalar dukkakli o’simliklarning ildiz to’қimalariga kirib xaet kechiradi va natijada tuganaklar hosil bo’ladi. Tuganak bakteriyalar ko’p miқdorda azot, jumladan, yerda ko’p organik azotni ham tuplaydi. Masalan, yaxshi rivojlangan ingichka ildizlaridagi tuganak bak­teriyalar bir yilda gektariga 300 kg gacha azot tuplashi mumkin. Umuman, 200 turga yakin o’simliklarning ildizida maxsus tuganak bakteriyalari Xaet kechirishi aniklangan.
Azotofiksatorlar planetamizda yiliga bir necha million tonna erkin azotni kaytarib, ammiakka aylantiradi. Odatda ammiak o’simliklar tanasida aminokislotalar hosil bo’lishida ishtirok etadi.
Barcha yashil o’simliklar mineral azotni o’zlashtirish qobiliyatiga ega. Bu asosan tuproq hisobiga sodir bo’ladi. Tuproqtarkibidagi azot asosan ikki xolda uchraydi: organik: moddalar tarkibidagi azot; mine­ral tuzlar tarkibidagi azot.
Organik moddalar asosan o’simlik va hayvon koldiklaridan iborat bo’lib, ular tarkibidagi azot mikroorganizmlar ishtirokida ammoni­fikatsiya va nitrifikatsiya jarayonlari natijasida o’zlashtiriladigan holatga utadi.
Tuproqtarkibidagi azotning mineral formasi ammoniy tuzlari (MN2S1, (NN4)2 5O4, KN4MO, va boshқalar) va nitrat tuzlari (№MO3, KMO,, Sa(MO3), va boshқalar) xolida bo’ladi. Bu mineral tuzlar ionla-nish xususiyatiga ega ekanligi uchun ham oson o’zlashtiruvchi azot manbasini tashqil etadi. Chunki o’simliklar azotni tuproqdan kation -MN4+ yoki anion -MO/ holatida o’zlashtiradi. Bunday erkin azot tuproqlarda uncha ko’p emas. Masalan, engunumdor kora tuproqlarning bir gektarida 200 kg/ga yakin o’zlashtiriladigan azot mavjud. Podzol tuproqlarda esa bu ko’rsatkich 3-4 marta kam.
O’simliklarning ko’pi nitratlarni yaxshi o’zlashtiradi. Nitratlar-ning o’zlashtirilishi bir necha bosqichdan iborat: nitrat- nitrit-gidrOqsil-
reduktaza reduktaza amin reduktaza Bu reaktsiyalar natijasida hosil bo’lgan ammiak o’simliklarda to’plamay, aminokislotalar hosil bo’lishida ishtirok etadi.
Tuproqdarkibidagi kation -MN4+ boshqa manfiy zaryadlangan zar-ralarga tez adsorbtsiyalanadi va shuning uchun ham harakatchanligi juda suet bo’ladi. Ular kam yuviladi va natijada tuproqda to’planadi. Bu kationlarni usimdiklar osonlik bilan o’zlashtiradi. Chunki ular tezlik bilan organik moddalar tarkibiga utishi mumkin. Bu jarayonni Pryanishnikov (1892) Oqsil birikmalarining parchalanishi natija­sida hosil bo’lgan azot formalarini hisobga olish bilan kuzatgan.
Umuman, ammoniy tuzlari o’olatida o’zlashtiridgan yoki nitratlar-ning kaytarilishi natijasida o’osil bo’lgan ammiak ketokislotalar bilan reaktsiyaga kirishib, aminokislotalar hosil kiladi:
Umuman, o’simliklarda kayta aminlanish tirik tuk.imalarda ami­nokislotalar hosil bo’lishining bosh usulidir.
Oltingugurt. O’simliklar ildizi orkali, asosan - ZO4 anioni shak­lida o’zlashtiriladi. Oltingugurtning 5O3 yoki N25 shakllari uzlashti-rilmaydi va o’simliklar uchun zax,arli sanaladi.
Aminokislotalarning bunday uzgarishi xujayralarning oksidla-nish-kaytarilish potentsial lari ga, proteolitik fermentlar faoliyatiga ta‘sir etadi. Oltingugurt o’simliklardagi eng mux,im aminokislotalardan biri —metionin tarkibiga x,am kiradi. Metionin ko’p fermentlarning faol markazidan topilgan. Oltingugurt piyoz, sarimsok va boshқalarda bo’ladigan maxsus yog’larning tarkibiga ham kiradi.
FOSFOR. O’simliklar uchun fosforning ahamiyati nixoyatda katta, lekin tuproqda uning o’zlashtiriladigan shakllari juda kam. Tuproqda fosfor asosan tirik organizmlarda, o’simliklarning nobud bo’lgan organlarida, chirindilar tarkibida, tuproqning mineral tarkibida va tuproq eritmasida bo’ladi. Fosforning o’simliklar o’zlashtirilishi kulay bo’lgan birikmalari oz. Ular minerallanish natijasida vujudga keladi.
O’rta Osiyo tuproqlarida o’zlashtiriladigan fosforning miedori 0,08 foizdan 0,3 foizgacha bo’ladi. Bu o’simliklar uchun yetarli emas. Shuning uchun x,am ular kushimma fosfor bilan ta‘minlanishi zarur.
Fosforningtabiatdagiasosiy manbaitogjinslaritarkibidagi apa-titlar [Sa.(RO4)1] va boshқalardir. Bu apatitlar superfosfat zavodlarida kayta ishlash natijasida o’zlashtiriladigan fosfor ugitlariga aylantiriladi.O’simliklarga zararli ta‘sir etuvchi ftor ajratilib olinadi. Fosforning suvda eriydigan va o’simliklar o’zlashtirishi uchun eng kulay bo’lgan manbai Sa3(N2RO4)2 dir. O’simliklar ildizlari Sa3(RO4)2 tuzini ham қisman o’zlashtiradi. Bu tuzlar tuproqda uchraydi.
O’simliklar fosforni tuproqdan asosan RO4 anioni xolida қabul kiladi. Ular ayrim organik fosfor (shakarlar, fitin va boshқalar) birikmalarini ham o’zlashtirishi mumkin. Natijada fosforningdoi-raviy almashuvi hosil bo’ladi.
O’simliklar tanasida fosfor organik birikmalar, fosfor kislotasi va tuzlari xilida uchraydi. Fosfor o’simliklar tanasidagi Oqsillar (fosfoproteinlar), nuklein kislotalari, fosfolipidlar, shakarlarning fosfor efirlari, nukleotidlar, makroergik boglarga ega bo’lgan (ATF, NAD+) kabi birikmalar, vitaminlar va boshқalar tarkibiga kiradi.
Fosfatidlar protoplazmaning tarkibiga kiradi. Uning tuzil maniy shaklida ishtirok etadi va utkazuvchanlik xususiyatini belgilashda muhim rol uinaydi,
O’simliklarda fosforning asosiy zaxira shakli fitindir. Fitin shaklida fosfor ayniқsa, uruғlarda ko’p to’planadi. Masalan, chigitlar-da 2,5 foiz fosfor bo’lishi mumkin. Fitin zaxira modda bo’lganligi uchunururlarningunishjarayonidasarflanadi (Valixonov, 1969). Fos­for monosaxaridlarning parchalanish jarayonida faol ishtirok etib (oksidativ fosforlanish), kimyoviy energiyaning ajralib chiқishi va juda ko’p oralikmoddalarning hosil bo’lishida katnashadi.
Umuman, o’simliklardagi metabolitik jarayonlarnin gjuda ko’p re-aktsiyalari fosforga boғliқ- Uning urnini boshqa bironta element al-mashtirolmaydi. O’simliklarga fosfor yetmagandato’қimalardagi parcha­lanish jarayonlari kuchayadi. Sintez jarayonlari aksincha sekinlashadi yoki tuxtaydi. Asosiy belgilar usimliklarningtashqi ko’rinishida x.am sodir bo’ladi, ya‘ni o’sish va rivojlanish sekinlashadi
KALIY. Kaliy o’simliklar uchun zarur metallar gurux,iga kiradi. O’simliklar tanasida ularning kuruk. orirligiga nisbatan 0,5-1,2 foiz oxladi. To’қimalarda kaliy boshқa kationlarga nisbatan ancha ko’p.
Kaliyning umumiy miqdori tuproqda x.am boshq.a elementlarga nis­batan ko’p. Masalan, fosforga nisbatan 8-40 va azotga nisbatan 5-50 marta ko’p bo’ladi. Tuproqda kaliy o’zlashtirilmaydigan va o’zlashtiri-ladigan shakllarda mavjud. Asosiy o’zlashtiriladigan shakli tuproq. eritmasidagi erigan tuzlar x,olida uchraydi. Bu umumiy kaliy miqdorining 0,5-2 foizini tashqil etishi mumkin.
O’simliklar kaliyni kation (K+) shaklida o’zlashtiradi. Kaliy usim-liklarning asosan yosh va modda almashinuv jarayoni faol boradigan to’қimalarida: meristemalar, kambiy, yosh barglar, poyalar va kurtak-larda ko’p to’planadi. Xujayrada kaliy ion shaklida bo’lib, organik moddalar tarkibiga kirmaydi. Uning kari organlardan yosh organlarga siljish (kuchish) krbiliyati kuchli bo’lib, bunga reutilizatsiya deyiladi.
Xujayralarda umumiy kaliyning 80 foizga yaқini vakuolalarda bo’ladi. U xujayra shirasining asosiy kation manbasini tashqil etadi. Shuning uchun ham kaliy o’simliklardan yuvilib chik.ishi x.am mumkin. Kaliyning 20 foizi xujayra tsitoplazmasida joylashgan va asosan tsitoplazmaning kolloid xususiyatlariga kuchli ta‘sir etadi. Kolloid-larning burtishi uchun imkoniyat yaratadi va xujayraning turgor holatini saklab turadi. Yoruғlikda kaliyning tsitoplazma kolloidlari bilan borlanish kuchi kқoronrilikka nisbatan yukori bo’ladi. Shuning uchun x.am kechalari kaliy ildiztizimi ork,ali ajratilishi mumkin.
Umumiy kaliyning bir foizga yakini mitoxondriyalar va'xloroplast­lar Oqsillari bilan boglangan. Bu organoidlar tuzilmasini barkaror-lashtiradi. Agar kaliy yetishmay kolsa, xloroplastlarninglamellyar va granulyartuzilishi zararlanadi. Mitoxondriyalarningham membranalar tuzilmasi jarohatlanadi.
Kaliy ta‘sirida ko’p organik modtsalarning to’plaishi faollashadi. Buni kraxmalning kartoshka tuganaklarida, saxarozaning shakar lavlagida, monosaxaridlarning meva-sabzavotlarda, tsellyuloza-gemitsellyulozalarning xujayra pustidato’plaishida va boshқalarda kurish mumkin.
Agar kaliy yetmay krlsa, to’қimalarda natriy, magniy, kaltsiy, er-kin ammiak va mineral fosfatlartupdanishi mumkin. Ayniқsa, ammi-akning ortiқcha to’plaishi o’simlik to’қimalari zaxarlanishiga olib keladi. O’simliklarningtashqi ko’rinishida ham uzgarishlar bo’ladi. Barg-lar sarrayib, kuriy boshlaydi. Eng yukrridagi o’suvchi kurtaklar o’sish-dan tuxtaydi va nobud bo’ladi. Umuman, kaliy yetishmasligini aks etti-ruvchi belgilar o’sishning susayishi, eski barglarda tomirlar oraligida xloroz sodir bo’lishi, barglarning kizrish-binafsha rangga kirishi va boshқalardan iborat.
KALTsIY. Kaltsiy o’simliklarga zarur bo’lgan-mineral elementlardan biridir. Uning miqdori o’simliklarda xar xil bo’ladi. Daraxtlarning ] pustlogida va kari barglarda kaltsiy eng ko’p bo’ladi. Organa bir gramm kuruk ogirlik hisobiga 5-30 mg kaltsiy tufi keladi. O’simliklar kaltsiyga bo’lgan munosabati bo’yicha uch guruxga bo’linadi: 1) kaptsiyfillar -"oxaksevarlar", ya‘ni oxagi ko’p.tuproqlarda yaxshi usadigan turlar; 2) kaltsiyfoblar - oxakdan kochuvchilar, kaltsiyning ortiқcha bo’lishi bular uchun zararlidir (sfagnum moxi); 3) neytral turlar - kaltsiyga befarq.' turlar. Kaltsiy madaniy o’simliklardan dukkaklilar, kungabokar, kartoshka, karam, kanop va boshқalarda ko’p, gallasimonlarda, lavlagi va boshқalarda aksincha kam bo’ladi. Ikki pallali o’simliklarda bir pallalilarga nisba-tan xar doim-kaltsiy ko’proқ. bo’ladi. Kaltsiy o’simliklarning kari organ va to’қimalarida ko’p to’planadi. Chunki kaltsiyda reutilizatsiya (kayta o’zlashtirish) xususiyati oz. Xujayralar kariganda kaltsiy tsitoplazmadan vakuolaga utadi va organik kislotalarning erimaidigan tuzlari xrlatida to’planadi. Kaltsiy o’simliklarning ildiz tizimiga nisbatan yer ustki қismlarida ko’proқ to’planadi.
Xujayrada kaltsiy ko’proқ. pektin moddasi bilan birlashib joyla-shadi va pustning mustax.kamligini ta‘minlaydi. Xujayraning boshq.a organoidlarida xloroplastlarda, mitoxondriyalardava yadroda ham kal­tsiy bo’ladi. Kaltsiyning miqdori tuproq turiga karab o’zgaradi. Nordon reaktsiyaga ega podzol tuproqlarda kam va neytral reaktsiyali tuproqlar­da ko’p bo’ladi. Urta Osiyo tuproqlarida kaltsiy ko’p budganligi uchun ham u maxsus ugitlar sifatida ishlatilmaydi. Agar o’simliklar ozuk.ali eritmada ustirilsa, kaltsiyga bo’lgan talab tezlik bilan seziladi.
O’simliklar kaltsiyni tuproqdan kation (Sa+) x.olatida k,abul k.ilib oladi. Ozukali eritmada (suv kulturasida) utkazilgan tajribalar kal­tsiy yosh o’simliklarga va yosh organlarga ko’proқ. kerakligini ko’rsatdi. U yetmaganda ildizlar x.am zararlana boshlaydi. Chunki kaltsiy orga-nizmdagi modda almashinuv jarayoniningturli xil funktsiyalarini bajaradi. Ayniқsa, kaltsiy ionining tsitoplazmadagi miqdori muhim ax.amiyatga ega. U mitsellalarning kolloid xususiyatlariga ta‘sir etadi. Bu (ikki valentli kation) uzining protoplazmagata‘siri bilan ko’p kaliygakarama-karshidir. Kaliy tsitoplazmaningdisperslik darajasini oshirib, plazma biokolloidlarining gidratatsiyasini kuchaytirsa, kaltsiy, aksincha, plazmani suvsizlantiradi va suv bilan kamrok.ta‘minlanishiga sabab bo’ladi.
Kaltsiy xujayralardagi bir kancha fermentlar tizimi (degidrogenaza-lar, glutamatdegidrogenaza, malatdegidrogenaza, glyukofosfatdegidroge-naza, NADF- izotsitratdegidrogenaza), amilaza, adenilat va argininki-nazalar, lipazalar, fosfatazalar va boshқalarning faolligini oshiradi. Max.sulotlar bilan fermentlar urtasidagi munosabatni kuchaytiradi. Le-kin kaltsiy ionlarining me‘yordan ko’payib ketishi xujayralardagi ok-sidativ fosforlanish jarayonlarini susaytiradi.
NATRIY. Natriy ham o’simliklar tanasida, ayniқsa, shur tuproq­larda yashovchi galofitlar tarkibida ko’p bo’ladi. Chunki bunday tuproqlar natriygaboy. Madaniy o’simliklardan shakar lavlagining natriyga ancha alokasi borligi aniklangan. Shakar lavlagi ustiril-gan yerlarga biroz aS! solinganda hosildorlik oshgani va shakar-ning miqdori 0,5-1 foizgacha ko’paygani kuzatilgan. Tuproqka solingan natriy tuproqdagi eritma kompleksidan kaliyni va boshqa elementlarni sikib chikarishi va shu yul bilan ularni o’simlik ildizlari oladigan xrlatga keltirishi mumkin. Dengiz suvida na­triy juda kut], kaliy esa oz bo’ladi, lekin shunga k.aramay, dengiz suvu"tlari tarkibida natriydan ko’ra kaliy ko’proқ.. Bu o’simliklar-ning uziga zarur elementlarni tuplashini ko’rsatadi. Natriyning o’simliklardagi roli tula o’rganilmagan. Tuproqdagi natriy miqdorining ko’payib ketishi o’simliklardagi kationlar balansi buzilishiga olib keladi.
XLOR, O’simliklar kulida ma‘lum miқdorda xlor mavjudligi aniklangan. Keyingi yillardagi izlanishlar natijasining ko’rsatishicha, xlor ham usimdiklar uchun zarur element hisoblanadi. U kar-bOqsilaza fermentining tarkibiga kiradi. Boshқa ionlarning, ayniқsa, fosfor anionining o’simliklarga қabul қilinishini tezlashtiradi. Tuproqdagi xlorli tuzlar fiziologik nordon tuzlar katoriga kiradi. Shuninguchun ham ular fosfatidlardan fosfor anionini o’zlashtirishni tezlashtiradi va xujayra shirasining osmotik potentsialini hosil kilishda ishtirok etadi.
Xlor xujayralardagi oksidativ fosforlanish va yoruғlikda fosforlanish jarayonlariny faollashtirish yuli bilan o’simliklarning energiya atmashinuvi jarayonida ham ishtirok etadi. O’simlik ildizlarining kislorodni yutishi va fotosintez jarayonida kislorod ajralib chiқishi hsh xlor ishtirokida faollashadi. Umuman, o’simliklar me‘yorida o’sishi va rivojlanishi uchun biroz bulsa x.am xlor zarur.
KRYeMNIY. Turli o’simliklarda kremniy turli miқdorda uchragani uchun V.I.Vernadskiy ularni uch guruxga bo’ladi : 1) kremneorganizmlar -bu o’simliklar tarkibida kremniy 10 foizdan ko’proқ. bo’ladi (diatom suv utlari vasolikoflaggyolatalar); 2) tarkibida 1-2 foizdan ko’proқ kremniy saklovchilar (kirkbuғimlar, moxlar, paporotniksimonlar); 3). tarkibida 0,1-0,0001 foizgacha kremniy bo’ladigan barcha o’simliklar.
MAGNIY. O’simlik kuli tarkibida magniy boshqa elementlar -azot, kaliy, kaltsiyga nisbatan kamroo’uchraydi. Yukrri o’simliklarda kuruk.ogirligiganisbatan 0,02-3,1 foizgacha, suvutlarida 3,0-3,5 foiz bo’lishi mumkin. K,iska kunli o’simliklarning (makkajuxori, ta-rik.> kanop, kartoshka, lavlagi, tamaki va boshq.alar) bir kilo­gramm xo’l bargida 300-800 mg magniy bo’lishi mumkin. Shundan 30-80 mg xlorofill tarkibiga kiradi. Magniy uruғlarda va o’simlik-ning yosh organlarida ko’pro;uchraydi,
Tuproqda magniy karbonatlar shaklida, silikatlar, sulfat-lar, xloridlar tarkibida, podzol tuproqlarda kam va buz tuproq,-larda ko’proқ. bo’ladi. Suvda eriydigan va o’zlashtiriladigan mag­niy 3-10 foiz bo’lishi mumkin. Agar tuproqda magniyning miqdori har 100 g tuproqda 2 mg.dan kam bulsa, magniyning yetishmaslik belgilari Korina boshlaydi, Magniyni o’simliklar (M§+) kationi holatida o’zlashtiradi.
Xujayrada magniy metalloorganik birikmalar tarkibiga kiradi. Umu-miy magniyning taxminan 10-12 foizi xlorofill tarkibiga kiradi. Magniyning bu funktsiyasini bironta boshqa element almashtirolmaydi. Magniy xujayraning modda almashinuv jarayonida faol ishtirok etadi. Bir kancha fermentlarning (RFD- karbOqsilaza) faolligini kuchaytiradi. Fotosintez jarayonida elektroapar harakatini tezlashtiradi va NADF+ kaytarilishi uchun kerakli bo’lib hisoblanadi. Magniy fosfat gurux.larini tashuvchi fermentlarning (fosfokinazalar, fosfattransferazalar, ATFazalar, pirofosfatazalar) deyarli hammasining faolligini kuchaytiradi.
TEMIR. O’simliklarning modda almashinuvi jarayonida temir x.am mux.im rol uynaydi. Temirning o’simliklardagi miqdori urtacha 0,02-0,08 foizga (yoki 20-80 mg kuruk. ogirlik hisobida) to’ғri keladi.
Yer krbirida temir miqdori ancha ko’p. Suv bilan tuyingan, aerapiya yomon tuproq/trda temir tuproq. kolloidlari bilan mustax.kam birik-kan tuzlar (sulfidlar, karbonatlar, fosfatlar) hosil kiladi. U orga­nik moddalar bilan ham birikmalar hosil kiladi. 
Dastlab Knop tajribalaridayok temir bulmasa, o’simliklarning barglari yashil rangini yukrtishi aniklangan edi. Shuning uchun ham temir xlorofill tarkibiga kirsa kerak, degan fikr tugilgan edi. Lekin R.Vilshtetter uz tajribalarida xlorofill tarkibiga temir emas, balki magniy kirishini ko’rsatdi. Keyinchalik temir xloro-fillning sintezida ishtirok etadigan xlorofillaza fermenti tar­kibiga kirishi aniklandi.


Yüklə 44,77 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin