Fayl
http://adpu.edu.az
portalından götürülüb. Müəlliflik hüquqları qorunur. Təkrar çap zamanı i
stinad vacibdir.
1
Fənn: Yüksək molekullu birləşmələr kimyası
Müəllim: Yavər Cəfər qızı Qasımova, Kəmalə Osman qızı İsgəndərova
Fakültə:
Kimya
İxtisas: Kimya müəllimliyi
Kafedra:
Üzvi kimya və kimya texnologiyası
Təhsil pilləsi:
Bakalavr
Laboratoriya 3: YMB-
nin sintez üsulları və ümumi xassələri
Plan
1.
Yumşalma temperaturunun təyini
2.
İnisiator qatılığının orta molekul kütləsinə təsirinin öyrənilməsi
3.1.
Yumşalma temperaturunun təyini
Yumşalma temperaturasının təyini ücün polimer müəyyən bir yükün təsiri altında qızdırılmalıdır.
Yumşalma temperaturasını
təyin etmək ücün “halqa və şar”
və
“
Kremer - Sarnov
” üsulu
mövçuddur
hər iki üsulda prinsip eynidir.
“halqa və şar”
üsulu üzrə
tapılmış yumş
alma
temperaturası
“
Kremer -
Sarnov
”
üsulu
üzrə
tapılmış yumş
alma temperaturundan 8-14
0
C cox olur. Bu üsullar kiç
ik molekula
polimerlərə aiddir.
Cihaz bir-
birinə geydirilmiş iki stəkandan ibarətdir.
Xarici st
əkana qliserin tökülür. Daxili s
t
əkana
isə diametri 5
mm olan boru və termometr salınır. Borular metallik diskə tıxaclar vasitəsilə bərkidilir.
Hündürlüyü 5
mm, diametri 8 mm olan,
hər iki tərəfi açıq olan və şüşə
plastinka üzərinə qoyulan şüşə
boruya ərimiş polimer tökürük. Polimer soyuduqdan sonra qızdırılmış bıcaqla şüşə borunu şüşə
plastinkadan ayırırıq.
Polimerlə doldurulmuş şüşə borunu rezin boru
vasitəsilə diametri 8 mm
,
uzunluğu 10 sm olan, şüşə boruya birləşdiririk və polimerin üzərinə 5 q.
civə
tökürük.
Molekul kütləsi
çox olan polimerin üzərinə 5 q
-
dan artıq civə tökürük.
Borulardakı civə termometrin civəsi ilə bir
səviyyədə olmalıdır. Cihazı, temperaturanı dəqiqədə 1
-2
0
C art
ırmaq şərti ilə qızdırmağa başlayır.
İstiliyin təsirindən polimer yumşalır və civə öz ağırlığının təsirindən polimerdən kecib stəkanın dibinə
düşür. Civənin
polimer təbəqəsindən keçmə temperatur
u
, polimerin yumşalma temperatur
u olur. Eyni
cihazda paralel olaraq 2-
3 təcrübə aparmaq
olar. Fərq 1
0
C olmalıdır.
3.2.
İnisiator qatılığının orta molekul kütləsinə təsirinin öyrənilməsi
Reaktivlər:
Metil
metakrilat və ya stirol
Benzoil peroksid və ya AİBN
Benzol və ya toluol
Fayl
http://adpu.edu.az
portalından götürülüb. Müəlliflik hüquqları qorunur. Təkrar çap zamanı i
stinad vacibdir.
2
Etanol və
ya petroley efiri
Avadanlıq:
Dörd ampul
Dörd 100 ml
-
lik stəkan
Viskozimetrik üsulla moleku
l
kütlənin təyin
i
üçün
cihaz
Su
hamamı
İşin gedişi:
Dörd ampuldan
hər birinə 2q metilmetakrilat (və ya 2,1q stirol) tökərək
, 1-ci ampula
0,002 q, 2-ci ampula 0,005 q, 3-
cü ampula 0,01 q və 4
-
cü ampula 0,015 q inisiator (benzoil peroksid
və ya AİBN) əlavə edib, monomerdə həll edilir (qızdırılmadadan!). Sonra ampulların ağızları tıxacla
bağlanaraq (təzyiq yaranmaması üçün ampullar kip bağlanmır) alüminium folqaya bükülür və
temperaturu 70
0
C olan su hamamına qoyulur. 2
-
3 saatdan sonra ampulların hamısı eyni zamanda su
hamamından götürülür və hər birinə 15
-
20 ml həlledici (benzol, toluol) əlavə edilərək polimer həll
edilir. Polimer məhlulları stəkanlara tökülərək üzərlərinə 40
-
50 ml çökdürücü (etanol və ya petroley
efiri) əlavə edilir. Çökmüş polimer nümunələri çökdürücü ilə yuyularaq ayrılır və 40
0
C-
də vakuum
quruducu şkafda sabit çəkiyə gələnədək qurudulur.
Ədəbiyyat
1.
Əkbərov O.H., Əkbərov E.O. Yüksək molekullu birləşmələr kimyasından praktikum. Bakı,
Universitet nəşr., 2002
2.
Əkbərov O.H., Əzizov A.Ə., Əkbərov E.O. Yüksək molekullu
birləşmələr kimyası. Bakı,
Universitet nəşr., 2004
3.
Əkbərov O.H., Əzizov A.Ə. Yüksək molekullu birləşmələr kimyası, Bakı, Universitet nəşr.,
2007