Mühazirə keçmək üçün plan-konspekt mövzu-10 Mülki müdafiə kəşfiyyatının təşkili və aparılması



Yüklə 54.9 Kb.
tarix24.04.2017
ölçüsü54.9 Kb.
Bakı Dövlət Universitetinin tələbələri ilə Mülki Müdafiə fənnindən
mühazirə keçmək üçün
PLAN-KONSPEKT


Mövzu-10 Mülki müdafiə kəşfiyyatının təşkili və aparılması.
Tədrisin məqsədi: Mülki müdafiə kəşfiyyatının aparılması üsullarını və baş verən bütün növ fəlakətlər zamanı mühəndis kəşfiyyatının rolunu izah etmək.
Məşğələnin keçirildiyi yer: BDU-nun auditoriyası
Vaxt: 2 saat
Tədris sualları və təxmini vaxt bölgüsü:

Tələbələrin davamiyyətinin və mühazirəyə hazırlığının yoxlanılması-10 dəq;



  • 1-ci tədris sualı: Mülki müdafiə kəşfiyyatı haqqında anlayış-40dəq;

  • 2-ci tədris sualı: Sülh və hərbi xarakterli FH-da MM kəşfiyyatının təşkili və aparılması- 35 dəq;

  • Mövzuya yekunun vurulması - 5 dəq.

  • Ədəbiyyat:

    1. Azərbaycan Respublikasının “Mülki Müdafiə haqqında” 30.12.1997-ci il tarixli, 420-10 saylı qanunu

    2. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 25 sentyabr 1998-ci il tarixli 193 saylı qərarı.

    3. Mühəndis və qəza-xilasetmə işlərinin aparılmasının təşkili dərsliyi.


Ümumi müddəalar

Kəşfiyyat – sülh və müharibə dövrlərində MM tədbirlərinin yerinə yetirilməsi üçün MM qüvvələrinin ən başlıca təminat növüdür.

Təbii və texnogen xarakterli fövqəladə hadisələr və düşmənin müasir qırğın silahlarından istifadəsi nəticəsində yaranmış vəziyyət barədə məlumatların əldə edilməsi məqsədilə bütün təbəqəli komandirlərin, qərargahların, hərbiləşmiş və hərbiləşdirilməmiş MM qüvvələrinin həyata keçirdikləri tədbirləri kəşfiyyat özündə əks etdirir.

Qarşıya çıxan tapşırığın xarakterinə görə kəşfiyyat ümumi və xüsusi kəşfiyyat növlərinə bölünür.

Ümumi kəşfiyyat fövqəladə hallar baş vermiş sahələrdə yaranan vəziyyət barədə dərhal ilkin məlumatlar əldə etmək üçündür. Belə işlərə MM-n qoşun hissələrinin, hərbiləşdirilməmiş dəstələrin, habelə rayonların, obyektlərin kəşfiyyat qrupları, manqaları, müşahidə və laboratoriya nəzarəti şəbəkəsi cəlb olunur.

Ümumi kəşfiyyat – qəzanın yerini, vaxtını, xarakterini, dağıntının dərəcəsini, dəyən maddi ziyanın miqdarını, xəsarət alanların və köməyə ehtiyacı olanların sayını, əhalinin mühafizəsi və xilas edilməsi üzrə vacib olan tədbirlərin görülməsini, müəyyən etmək məqsədilə təşkil olunur və aparılır.

Ümumi kəşfiyyat:

– müşahidə;


  • qəzaya məruz qalmış əraziyə (obyektə) baxış;

  • zərərçəkənlərin və zədə alanların axtarışı;

  • müxtəlif planların (sxemlərin) öyrənilməsi;

  • qəzanın baş verməsi barədə məlumatı olanlarla sorğunun keçirilməsi yolu ilə aparılır.

Kəşfiyyat aparılan zaman müxtəlif texniki vasitələrdən (durbin, kompas, xətkeş, şəkilçəkən, video aparatı və s.) istifadə edilə bilər.

Kəşfiyyat vəzifələrinin yerinə yetirilməsi üçün kəşfiyyatın qüvvə və vasitələri müxtəlif nəqliyyat vasitələrinin bazasında yerləşdirilə bilər.



Xüsusi kəşfiyyatı adətən MM xidmətləri təşkil edir. Bu işləri radiasiya və kimya müşahidəsi postları, mühəndis və epidemioloji kəşfiyyat qrupları, baytar və fitopatoloji manqalar və digər qüvvələr yerinə yetirirlər. Bu zaman kəşfiyyat yerlərindəki konkret vəziyyət mütəxəssislər tərəfindən təfsilatı ilə öyrənilir, dəqiqləşdirilir, ümumiləşdirilir və MM qərargahına çatdırılır.

Xüsusi kəşfiyyat radiasiya, kimya, mühəndis, yanğın, tibbi və bioloji kəşfiyyat növlərinə bölünür.

Xüsusi kəşfiyyatin qarşısında duran vəzifələr müşahidə aparılması, ətraf mühitə dozimetrik və kimyəvi nəzarətin təşkili, nümunələrin götürülməsi, analizin aparılması və digər üsullarla həyata keçirilir.

Xüsusi kəşfiyyatin aparılması üçün kimyəvi kəşfiyyat dozoru (KKD), radiasiya və kimyəvi müşahidə postu (RKMP), mühəndis kəşfiyyat dozoru (MKD), yanğından mühafizə, tibbi, bioloji (bakterioloji) və digər MM xidmətlərinin kəşfiyyat orqanları cəlb oluna bilər. Yuxarı komandirin qərarı ilə yaranmış vəziyyət barədə məlumatların dəqiqləşdirilməsi üçün qərargahın zabit heyətindən də kəşfiyyat dozoru yaradıla bilər.

Hansı qüvvə və vasitələrlə aparılmasından asılı olaraq yerüstü kəşfiyyat, havadan kəşfiyyat və dənizdən (çaydan) kəşfiyyat növləri müəyyən edilmişdir.



Yerüstü kəşfiyyat – ən dəqiq, daha dolğun kəşfiyyat növü sayılır və bütün MM qərargahları tərəfindən təşkil edilir.

Havadan kəşfiyyat – zədələnmə ocaqlarında, təbii fəlakət və qəza rayonlarında ümumi vəziyyəti tez aşkar etmək üçün təyyarə və ya vertolyotlardan aparılır.

Dənizdən (çaydan) kəşfiyyat – sahillərdə, limanlarda, buradakı qurğularda vəziyyəti öyrənmək məqsədilə aparılır, yüksək sürətli gəmilər və ya katerlər vasitəsi ilə icra edilir.
Sülh və hərbi xarakterli FH-da MM kəşfiyyatının əsas vəzifələri

MM sistemində aparılan kəşfiyyatda məqsəd güclü istehsalat qəzasından, təbii fəlakətdən və ya düşmən basqınından sonra yaranmış vəziyyət barədə dəqiq məlumatlar toplamaqdır. Bunlar MM rəhbərinə əhalinin mühafizəsini və xilasetmə işlərini təşkil etmək barədə düzgün qərar qəbul etmək üçün lazımdır.



Sülh dövründə MM kəşfiyyatının əsas vəzifələri:

  • ətraf mühitdə havanın, suyun, torpağın, maldarlıq və bitkiçilik məhsullarının radioaktiv, kimyəvi və bakterial maddələrlə çirklənməsinə vaxtaşırı müşahidə və laboratoriya nəzarəti aparmaq;

  • yoluxucu xəstəlik ehtimallı rayonlarda epidemik və epizodik vəziyyətə müntəzəm nəzarət etmək;

  • güclü istehsalat qəzası və ya təbii fəlakət baş vermiş rayonlarda yaranan vəziyyətləri aşkar etməkdir.

Müharibə dövründə düşmən basqınından sonra kəşfiyyatın vəzifələri aşağıdakılar barədə məlumatlar əldə etməkdir:

  • işlədilmiş silahın növü, zərbənin nə vaxt və haraya endirildiyi, nüvə partlayışının gücü və koordinatları;

  • radiasiyanın səviyyəsi, zəhərləyici maddənin konsentrasiyası və zəhərli hava buludunun yayılma istiqaməti ;

  • zədələmə ocağının hüdudları;

  • xilasetmə və digər təxirə salınmaz işlər aparılan rayonlarda zədələnmə şəraitinin necə dəyişdiyi;

  • mühafizə qurğularının və oradakı insanların vəziyyəti, onlara yardım göstərmənin yolları;

  • kommunal enerji şəbəkələrinin və rabitə xətlərinin vəziyyəti;

  • MM dəstələrinin və köçürülən əhalinin hərəkət edəcəyi marşrutlar;

  • yanğın yerləri və yanğının yayılma istiqaməti;

  • hidrotexniki qurğuların nə dərəcədə zədələndiyi, fəlakətli subasma və daşqın zonalarının yaranıb-yaranmadığı və s.

Kəşfiyyat fəal, fasiləsiz, vaxtında və məqsədyönlü aparılmalı, başlıcası isə topladığı məlumatlar dəqiq olmalıdır. Bu tələblərin yerinə yetirilməsinə nail olmaq üzün kəşfiyyat qüvvələrini əvvəlcədən komplektləşdirib işə hazırlamaq, onların fəaliyyətini planlaşdırıb düzgün təşkil etmək, həmçinin kəşfiyyatın müxtəlif növlərindən, üsullarından, qüvvə və vasitələrdən istifadə etmək lazımdır.
Təbii fəlakət rayonunda kəşfiyyatın ümumi vəzifələri

Təbii fəlakət rayonunda kəşfiyyat aşağıdakıları müəyyən edir:



  • fəlakət ocağının (rayonunun) sərhədlərini və qəzanın yayılma istiqamətlərini;

  • təhlükə gözlənilən obyektləri və yaşayış məntəqələrini;

  • insanların toplanma yerlərini;

  • qəza zonasına texnikanın aparılması yollarını;

  • zədələnmiş bina və qurğuların və orada xəsarət alanların sayını;

  • texnoloji və kommunal-enerji sistemlərində qəza yerlərini;

  • işlərin aparılması zamanı mexaniki vasitələrdən istifadənin mümkünlüyünü;

  • görüləcək işlərin həcmini və s.


Texnogen qəzalar zamanı kəşfiyyatın ümumi vəzifələri

Texnogen qəzalar zamanı kəşfiyyat aşağıdakıları müəyyən edir:



  • dağıntıların xarakterini, dərəcəsini, xilasetmə və digər təxirəsalınmaz işlərin həcmini və fərdi mühafizə vasitələrindən istifadə etmədən tədbirlərin həyata keçirilməsinin mümkünlüyünü;

  • şəraitin gərginləşməsinə səbəb ola biləcək dağıntıların miqdarını;

  • insanların həyatı üçün yaranmış təhlükənin dərəcəsini və onların toplanma yerlərini;

  • giriş yollarının vəziyyətini;

  • sənaye və kommunal-enerji xətlərinin vəziyyətini;

  • texnoloji qurğuların və inşaat konstruksiyalarının zədələnməsini.



Kəşfiyyatçılar müəyyən etməlidir:

  • MM qüvvələrinin qəza zonasına çatdırılmasının ən təhlükəsiz və qısa yolunu;

  • binalarda, qurğularda, kommunal-enerji təsərrüfatında dağıntıların və həyat üçün təhlükənin dərəcəsini;

  • dağıntıların təmizlənməsi, zərərçəkənlərin çıxarılması və onların köçürülməsi üçün əlverişli yolların mövcudluğunu;

  • hava şəraitini və işlərin aparılmasına onun təsirini;

  • mexanizasiya vasitələrindən istifadənin və partlayış işlərinin aparılmasının mümkünlüyünü;

  • hərəkət istiqamətində dağıntının xarakterini, dağılmış ərazilərin təqribi sahəsini və bu ərazilərdən keçidlərin və yolların salınması üçün ən optimal üsulları (iş həcmi ən az olan yollardan marşrut seçilir);

  • kommunal-təsərrüfat xətlərinin dağılması nəticəsində su basmış sahələrdə qəzanın lokallaşdırılması üçün görüləcək işlərin xarakteri və həcmini;

  • zədələnmiş bina və qurğulara baxış zamanı ilk növbədə daşıyıcı divarların və asılan konstruksiyaların (balkonların, karnizlərin) vəziyyətini;

  • sənaye müəssisələrindəki təzyiq altında olan və kimyəvi təhlükəli maddələr saxlanılan tutumların vəziyyətini.

  • binanın daxilinə baxış keçirərkən, orada qalan insanların yerlərini və s.

Təbii və texnogen xarakterli qəzalardan sonra sənaye və digər obyektlərdə mühəndis xilasetmə və digər təxirəsalınmaz işlərin aparılmasında mühəndis kəşfiyyat mühüm yer tutur.


Mühəndis kəşfiyyatının təşkili və aparılması üsulları

Mühəndis kəşfiyyatı ştatlı mühəndis kəşfiyyat dozoru və ya mühəndis kəşfiyyatı manqası tərəfindən aparılır. Kəşfiyyatçıların təchizatı kəşfiyyat tapşırıqlarına uyğun həyata keçirilir.

Kəşfiyyat zamanı müşahidə aparılır, hadisə yerinə, oradakı əşyalara, iş aparılan sahəyə və obyektlərə, qurğuların vəziyyətinə bilavasitə baxış keçirilir.

Kəşfiyyat tapşırıqları verilən zaman dozora (manqaya) göstərilir: fəaliyyət göstəriləcək zonanın hüdudları; hərəkət marşrutu; çıxış məntəqəsindən keçmə vaxtı; kəşfiyyatın vəzifələri (hansı vaxtda, hansı məlumatları toplamaq, hansı məntəqəyə kimi kəşfiyyat aparmaq və kəşfiyyatın sona çatma vaxtı), ayrılmış nəqliyyat vasitələrinin sayı və kəşfiyyat məlumatlarının məruzə edilməsi qaydası.



Mühəndis kəşfiyyat dozorunun fəaliyyət qaydaları

Şəraitdən asılı olaraq kəşfiyyat dozorları hadisə yerinə nəqliyyat vasitələri ilə və ya piyada çıxırlar. Nəqliyyat vasitəsində kəşfiyyat aparan dozora kəşfiyyat üçün 500-800 m endə zolaq (2-4 kvartal), piyada dozora isə eni 200-300 m (1-2 kvartal) gözlə görünən zolaq ayrılır.


Mühəndis kəşfiyyatı müəyyən etməlidir:

  • yollarda, körpülərdə və keçidlərdə dağıntıların xarakterini, dərəcəsini, həcmini və mexanizmlərdən istifadənin mümkünlüyünü;

  • kommunal-enerji sistemlərində zədələrin xarakterini və yerlərini;

  • su mənbələrinin vəziyyəti və onlardan istifadə olunmasının mümkünlüyünü;

  • partlayış işlərinin aparılması şəraitini;

  • xilasetmə və digər təxirəsalınmaz işlərin həcmini və aparılması şəraitini.


Fövqəladə hallarda MM kəşfiyyatının təşkili və aparılması qaydaları

Kəşfiyyatı təşkil etmək, bütün MM rəhbərlərinin, qərargahlarının və komandirlərinin vacib vəzifələrindən biridir.

Kəşfiyyatın konkret məqsədlərini, bunun üçün istifadə ediləcək qüvvələri, ilk növbədə hansı məlumatların toplanmasını və müddətlərini mülki müdafiə rəhbəri müəyyənləşdirir.

Kəşfiyyatın təşkil edilməsi üçün MM qərargahının rəisi məsuliyyət daşıyır, bu işin bilavasitə təşkilatçısı isə MM qərargahı rəisinin müavinidir. O, MM rəhbərinin qərarına və qərargah rəisinin konkret göstərişlərinə uyğun olaraq kəşfiyyat tədbirlərini planlaşdırır, qrupları və manqaları fəaliyyətə hazırlayır, kəşfiyyata göndərir, onlardan alınan kəşfiyyat məlumatlarını toplayır, təhlil edir və ümumiləşdirir. Fəlakət rayonlarında, yaxud zədələnmə ocaqlarında yaranmış vəziyyət barədəki bu məlumatlar dərhal MM rəhbərinə və yuxarı qərargaha təqdim edilir, həmçinin tabelikdəki qərargahlara və bölmə komandirlərinə çatdırılır.

Kəşfiyyatı təşkil etmək üçün əsas sənəd – kəşfiyyat planıdır. Kəşfiyyat planı müvafiq MM qərargahında əvvəlcədən tərtib edilir, yuxarı qərargahla razılaşdırılır və MM rəhbəri tərəfindən təsdiqlənir.

Plana obyektin sxemi (rayonun xəritəsi) əlavə edilir, burada idarəetmə məntəqələrinin, mühafizə qurğularının, kəşfiyyat bölmələrinin yerləri, bu bölmələrin fəaliyyət marşrutları, vəzifələrini yerinə yetirdikdən sonra toplanış məntəqələri şərti işarələrlə göstərilir. MM qərargahının rəisi bölmə komandirlərinə kəşfiyyat aparmaq barədə şifahi sərəncamı məhz bu sxem əsasında verir. Sərəncamda yaranmış vəziyyət barədə qısa məlumat verilir, kəşfiyyatın nə məqsədlə aparıldığı, onun konkret vəzifələri və icra müddəti, marşrutlarda fəaliyyət vaxtı rabitə yaratmaq və kəşfiyyatın nəticələri barədə məlumat vermək qaydaları dəqiq göstərilir.

Kəşfiyyat dəstəsi təbii fəlakət və ya qəza nəticəsində bilavasitə obyektdə, habelə düşmən basqınından sonra zədələnmə ocağında və hərəkət marşrutlarında yaranmış vəziyyəti öyrənmək məqsədi ilə göndərilir. Kəşfiyyat dəstəsi, onun komandirindən və bir neçə kəşfiyyat manqalarından ibarət olur. Hər manqa bir-birindən 500 m aralı, 800 m-dək zolaqda yaxud şəhərin 2-3 məhəlləsindən ibarət sahədə kəşfiyyat aparmaq üçün nəzərdə tutulur. Kəşfiyyat manqası fərdi mühafizə vasitələri, radiasiya və kimya kəşfiyyatı cihazları, kəşfiyyat jurnalı, qələm, hədd nişanları dəsti və fərdi dozimetr ilə təchiz edilir, fəaliyyətə başlayarkən ona nəqliyyat və rabitə vasitələri, habelə hərəkət marşrutunun sxemi, obyektdə kəşfiyyat apardıqda isə obyektin sxemi verilir.

Zədələnmə rayonlarında kəşfiyyat aparılarkən, radiasiya səviyyələri 0,5 rentgen-saatdan çox olan, yaxud kimyəvi zəhərlənmə aşkar edilən zonanın hüdudları hədd nişanları vasitəsilə nişanlanır.

Zədələnməni ölçdükdən sonra kəşfiyyatçı hədd nişanı qoyur və nişanda zəhərlənmənin növünü, səviyyəsini və ölçülmə vaxtını qeyd edir. Hədd nişanı yolun kənarında yaxşı görünən yerdə qoyulmalıdır. Manqa komandiri hərəkəti davam etdirərək marşrutun sxemində hər dəfə zəhərlənmə ölçülən yeri, zəhərlənmənin növünü və ölçülmə vaxtını kəşfiyyat jurnalında qeyd edir və bu barədə radio vasitəsi ilə obyektin MM qərargahına məlumat verir. Obyektin ərazisində kəşfiyyatçılar müxtəlif sexlərdə, qurğularda, xüsusən də xilasetmə işləri aparılacaq sahələrdə zəhərlənmənin növünü, səviyyəsini (dərəcəsini) təyin edir, vəziyyətin dəyişməsinə nəzarət edirlər.

Kəşfiyyata başlamaq üçün çıxış məntəqəsinin yeri obyektin yaxınlığında təyin edilir. Burada dəstə komandiri vəziyyətlə tanış olub obyektdə kəşfiyyat aparmaq üçün manqalara tapşırıq verir. Kəşfiyyatçılar obyektin sexlərində, sığınacaqlarında, xilasetmə aparılacaq yerlərdə yaranmış vəziyyəti – dağıntıların və yanğınların xarakterini, adamlar qalmış yerləri və s. öyrənir, zəhərlənmənin səviyyələrini ölçürlər. Belə yerlər, adətən əvvəlcədən müəyyən edilir və yuxarıda deyildiyi kimi, obyektin kəşfiyyat sxemində (planında) göstərilir.

Kəşfiyyat qurtardıqdan sonra kəşfiyyat manqası qərargaha gəlir, komandir vəzifələrin yerinə yetirilməsi haqqında məlumat verir və kəşfiyyat sxemini təqdim edir. Bundan sonra o, lazımi hallarda şəxsi heyətin və avtomobilin zəhərlənmə dərəcəsini yoxlayır, ehtiyac varsa, xüsusi sanitar təmizləmə işlərini təşkil edir və qrupu yeni vəzifələrin icrası üçün hazırlayır.

Qəza yerlərində kəşfiyyat apararkən, havadan və torpaqdan nümunələr götürüb analizə göndərmək lazımdır. Güclü zəlzələdən sonra aparılan kəşfiyyatın əsas vəzifələri bina və tikililərin nə dərəcədə dağıldığını, uçqunlar altında adamlar qalan yerləri və onların vəziyyətini, ikinci zədələnmə ocaqlarının (yanğın, daşqın, kimyəvi zəhərlənmə) yaranıb-yaranmadığını öyrənmək, qaz, su, elektrik şəbəkələrində qəzaların yerini, dərəcələrini, xilasetmə işlərinin növünü, həcmini və s. müəyyən etməkdən ibarətdir.



Daşqın və sel vaxtı kəşfiyyat bölmələri fəlakətli sahələrin hüdudlarını, yardıma ehtiyacı olan insanların, habelə kənd təsərrüfatı heyvanlarının qaldığı sahələri müəyyənləşdirir, daşqın zonasından çıxarılmalı maddi sərvətləri aşkar edir, üzmə vasitələrindən istifadə edilməsi üçün marşrutlar axtarır və s.

Həyat fəaliyyətinin təhlükəsizliyi kafedrasının müəllimi


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə