Mühazirə mətnləri Tərtibçilər: Məcid İsmixanov, Rəfiqə Bəxtiyarova



Yüklə 0,63 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə10/159
tarix04.03.2022
ölçüsü0,63 Mb.
#53373
növüMühazirə
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   159
BDU Ali məktəb pedaqogikası mühazirə mətnləri

Azərbaycanda ali təhsilin tarixi çox qədim olub, X əsrə təsadüf edir. Bu dövr-
də islam dininin təsiri ilə iki pilləli – orta və ali təhsil verən mədrəsələr yaranmağa
başlayır. İlk mədrəsələr Təbrizdə, Bağdadda, Dəməşqdə  yaranmışdır (Beyhəqiyyə,
Sədiyyə, Nizamiyyə mədrəsələri). Azərbaycan ərazisində ilk mədrəsələr Marağada,
Naxçıvanda, Şamaxı və Gəncə şəhərlərində fəaliyyət göstərmişdir. XII əsrdə mədrəsə
təhsili almış bir çox mütəfəkkirlər yetişmişdir (Əbül Üla Gəncəvi, Nizami Gəncəvi,
Məhsəti Gəncəvi, Fələki Şirvani, Xaqani Şirvani, Xətib Təbrizi və b.). Onların bir
çoxu mədrəsə və akademiyalarda müəllimlik etmişlər. 
XVII   əsrdə   mədrəsələrin   şəbəkəsi   xeyli   genişlənir.   Səfəvilər   sülaləsi   şiəliyi
yaymaq üçün iri mədrəsələr açırdı. Təbrizdə 47, Şamaxıda 7 belə mədrəsə olmuşdur.
XIX   əsrin   əvvəllərində   (1813-1828)   Şimali   Azərbaycan   Rusiyanın   tərkibinə
daxil edildikdən sonra ənənəvi məktəb və mədrəsələrlə yanaşı, yeni tip məktəblər –
qəza məktəbləri, müsəlman məktəbləri, rus-tatar (müsəlman – İ.M.) məktəbləri də
fəaliyyət göstərirdi. Məktəblər üçün müəllim kadrları hazırlığına başlandı. 1876-cı
ildə Gürcüstanın Qori şəhərində Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyası təsis edildi.
Bu işdə görkəmli maarifçi M.F.Axundzadənin böyük xidmətləri olmuşdur.
Üç ildən sonra – 1879-cu ildə Seminariya nəzdində Azərbaycan şöbəsi yaradıldı,
1918-ci   ilin   noyabrında   Qazaxa   köçürüldü   və   müstəqil   Seminariya   kimi   (Qazax
Müəllimlər   Seminariyası)   fəaliyyətə   başladı.  Seminariyanın   məzunları   içərisində
C.Məmmədquluzadə, S.S.Axundov, N.Nərimanov, R.B.Əfəndiyev, F.B.Köçərli, Ü.Hacı-
bəyli, M.Maqomayev və b. kimi tanınmış elm, ədəbiyyat, incəsənət, dövlət xadimləri,
pedaqoqlar vardır. 
11


Azərbaycanda təhsil, o cümlədən ali təhsilin inkişafında ADR-in (1918-1920)
böyük   xidmətləri   olmuşdur.   ADR   milli   kadrların   hazırlanmasına   xüsusi   diqqət
yetirmişdir: yüzlərlə gənc təhsil almaq üçün xarici ölkələrin tanınmış ali məktəblərinə
göndərildi. 1919-cu il noyabrın 15-də Bakı Dövlət Universiteti iki fakültə ilə (tibb və
tarix-filologiya) fəaliyyətə başladı. 
1921-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutu, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İns-
titutu, Qadın Məktəbəqədər Tərbiyə İnstitutu (sonralar Azərbaycan Dövlət Pedaqoji
İnstitutuna birləşdirildi), Şərqdə ilk Konservatoriya, Ali Rəssamlıq Məktəbi açıldı.
1926-cı ildə Azərbaycanda 5 mindən çox tələbəsi olan 5 ali məktəb fəaliyyət
göstərirdi. 1929-cu ildə Gəncədə Kənd Təsərrüfatı İnstitutu açıldı.
1928-ci ildən Azərbaycan üçün Rusiyanın ali məktəblərində də kadrlar hazır-
lanmağa başlanmışdı.
30-cu   illərdə   respublikada   ali   məktəblərin   şəbəkəsi   bir   qədər   də   genişlənir.
Azərbaycan Dövlət Universiteti ləğv edilərək onun fakültələri bazasında 1930-cu ildə
Tibb İnstitutu, Sovet Quruculuğu və Hüquq İnstitutu açıldı.
1
 
1934-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universiteti bərpa olundu. 1935-ci ildə ADPİ
yanında Müəllimlər İnstitutu açıldı.  
1941 – 1945-ci illər müharibəsindən sonrakı dövrdə yeni ali məktəblər yaradıldı:
1945-ci   ildə   Bakıda   Teatr   İnstitutu,   1948-ci   ildə   Pedaqoji   Xarici   Dillər   İnstitutu,
1950-ci ildə Politexnik İnstitutu, 1952-ci ildə Rus Dili və Ədəbiyyatı İnstitutu, 1981-
ci ildə Gəncə Texnologiya İnstitutu təsis olundu. 
1991-ci ildə Azərbaycan Respublikası öz dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən
sonra milli təhsil konsepsiyası hazırlandı, Təhsil Qanunu qəbul edildi. 1992/93-cü
dərs ilində ali və orta ixtisas məktəblərinə qəbul test üsulu ilə həyata keçirildi. 
XXI yüzilliyin başlanğıcında təhsil sistemində, o cümlədən ali təhsildə islahat-
lara başlandı. Dövlət təhsil müəssisələri ilə yanaşı qeyri-dövlət (özəl) ali məktəblər də
yaradıldı. 2000-ci ilin əvvəlində Azərbaycanda 18 qeyri-dövlət ali təhsil müəssisəsi
fəaliyyət göstərirdi. 
1
 İsmayılova E., Həsənov C., Qaffarov T. Azərbaycan tarixi. B., “Öyrətmən”, 1995, s. 168.
12


Müstəqilliyin ilk illərində keçid  dövrü ilə əlaqədar ali təhsil  müəssisələrində
müəyyən çətinliklər olsa da, sonrakı illərdə respublikanın iqtisadi inkişafı ilə bağlı
vəziyyət yaxşılaşdı: ali məktəblərin maddi bazası möhkəmləndi, tədris binalarında
təmir-tikinti, abadlıq işləri aparıldı, yeni tədris korpusları inşa edildi, tədrisin key-
fiyyətinin   yüksəldilməsi,   müəllimlərin   maddi   durumunun   yaxşılaşdırılması   üçün
tədbirlər həyata keçirildi. Ali məktəblərin bir çoxu yüksək göstəricilər əldə etdi.

Yüklə 0,63 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   159




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin