Nashriyot- m atbaa ijodiy uyi


Sistematik birliklar (kategoriyalar)ning



Yüklə 1,48 Mb.
səhifə2/44
tarix25.01.2023
ölçüsü1,48 Mb.
#80569
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   44
O‘zbekiston yuksak o‘simliklarining zamonaviy tizimi bo‘lim, ajd

Sistematik birliklar (kategoriyalar)ning
nomlari va qo‘shimcha (affiks)lari



Ilmiy (lotincha)
Nomi

Qo‘shimcha-lari

O‘zbekcha nomi

Qo‘shimcha-lari

1

Regnum (Vegetabile)



O‘simliklar dunyosi



2

Subregnum (Vegetabile)



O‘simliklar dunyo-chasi (kichikdunyosi)



3

Divisio

Phyta

Bo‘lim

Toifa

4

Subdivision

Phytina

Bo‘limcha, kichik bo‘lim

Singari

5

Classis

Opsida

Ajdod (sinf)

simon, Шаг

6

Subclassis

Idea

Ajdodcha (sinfcha) kichik ajdod

Kabilar

7

Ordo

Ales

Qabila(tartib)

namo, dor

8

Subordo

Ineae

Qabilacha, kichik qabila




9

Familia

Aceae

Oila

dosh, guldosh

10

Subfamilia

Oideae

Oilacha, kichik oila




11

Tribus

Eae

Bo‘g‘in



12

Subtribus

Inae

Bo‘g‘incha, kichik bo‘g‘in



13

Genus



Turkum



14

Subgenus



Turkumcha, kichik turkum



15

Sectio



Seksiya



16

Subsectio



Seksiyacha, kichik seksiya



17

Series



Seriya



18

Subseries



Seriyacha, kichik seriya



19

Species



Tur



20

Subspecies



Turcha, kichik tur



21

Varietas



Tur xili



22

Forma



Forma(shakl), xil


Gulli o‘simliklar uchun akademik A.L.Taxtadjyan (1987-y.) ishlab chiqqan evolutsion tizim (sistema) asos qilib olindi. Unda 8 ta ajdodcha keltirilgan. 1997- yilda muallif unga kiritgan ayrim o‘zgarishlar matnda inobatga olindi.


Quyida ikki urug‘pallali o‘simliklar ajdodi (sinfi)ga oid gulli o‘simliklarning ajdod (sinf)cha va ustqabilalardan iborat tizimi sxemasi (1-cxema) keltirildi.
1- sxema

Ajdodchalar.1. Magnoliyakabilar (Magnoliidae). 2. Ayiqtovon-kabilar (Ranunculidae). 3. Chinnigulkabilar (Caryophyllidae). 4. Temirdaraxtkabilar (Hamamelididae). 5. Dalachoykabilar (Dilleniidae). 6. Ra’nokabilar (Rosidae). 7. Qoqio‘tkabilar (Asteridae).8. Yalpizkabilar (Lamiidae).

2- sxemada bir urug‘pallali o‘simliklar ajdodi (sinfi)ga mansub gulli o‘simliklarning ajdod (sinf) va ustqabilalardan iborat tizimi sxemasi keltirilgan . Unda 4 ta ajdod (sinf)cha berilgan.


Bu tizim chet ellarda to‘lig‘icha yoki ayrim o‘zgartirishlar bilan hayotga joriy etilgan. Shu asosda yangi darslik va ilmiy asarlar yozila boshlandi. Bizda esa ingliz, rus va boshqa tillarda nashr etilgan asarlar ozligi hamda ulardagi o‘zgarishlarning O‘zbekiston florasiga (o‘simliklariga) moslab yozilgan asarlarning kamligi tufayli aksariyat darslik, o‘quv qo‘llanma va ilmiy asarlar eski


2- sxema

Ajdodchalar: 1. Lolakabilar (Liliidae). 2. Palmakabilar (Arecidae). 3. Bulduruqkabilar (Alismafiidae). 4. Triuriskabilar (Triurididae).

sistematik birliklar va atamalar bilan nashr etilmoqda va o‘qitilmoqda.


Tavsiya etilayotgan yirik taksonlar tizimi botanika fanining dunyo miqyosida tan olingan eng muhim nazariy g‘oyalarini o‘zida mujassamlashtirgan va fanning so‘nggi yutuqlariga asoslangan. Undan botanikaga oid ilmiy asarlar, ,,0’simliklar sistematikasi" kursidan ma’ruza matnlarini yozishda, mavjud darsliklarda yo‘l qo‘yilgan kamchiliklarni bartaraf etishda, akademik litsey, kollej va maktablarda dars berishda hamda „Botanika" dan darsliklar yozishda foydalanish mumkin.
Qo‘llanmaning oxirida misol tariqasida ayrim qabilalardan bittadan rasm berildi.
Mazkur asarda bayon etilgan ma’lumotlar yuzasidan o‘z fikr-mulohazalaringizni bildirasiz degan umiddamiz.


Mualliflar

O‘SIMLIKLAR DUNYOSI – REGNUM VEGETABILE YOKI PLANTAE – ЦАРСТВО РАСТЕНИЙ
YUKSAK O‘SIMLIKLAR DUNYOCHASI – EMBRYOBIONTA YOKI EMBRYOPHYTA
SPORALI YUKSAK O‘SIMLIKLAR – ВЫСШИЕ СПОРОВЫЕ РАСТЕНИЯ


Bo‘lim. Qirqbo‘g‘imtoifa o‘simliklar (Equisetophyta) —
Хвощевидные
Oila.'>Ajdod (sinf). Qirqbo‘g‘imsimonlar (Equisetopsida) — Хвощовые
Qabila (tartib). Qirqbo‘g‘imnamolar (Equisetales) — Хвощовые
Oila. Qirqbo‘g‘imdoshlar (Equisetaceae Rich, ex DC.) — Хвощовые
Turkum. Qirqbo‘g‘im (Equisetum L.) — Хвощ
Bo‘lim. Qirqquloqtoifa yoki paporotniktoifa o‘simliklar (Polypodiophyta) — Папоротниковидные или папорот­ники
Ajdod (sinf). Ilontilsimonlar yoki ofioglossimonlar (Ophioglossopsida) — Ужовниковые или офиоглоссовые
Qabila. Ilontilnamolar yoki ofioglossnamolar (Ophio-glossales) — Ужовниковые
Oila. Ilontildoshlar yoki ofioglossdoshlar (Ophioglossaceae (R.Br.) Agardh) — Ужовниковые
Turkum. Ilontili yoki ofioglossum (Ophioglossum L.) — Ужовник
Turkum. Shingilcha (Botrychium Sw.) — Гвоздовник
Ajdod (sinf). Qirqquloqsimonlar (Polypodiopsida) — Полиподиевые
Ajdodcha (sinfcha). Qirqquloqkabilar (Polypodiidae) — Полиподиевые
Qabila. Qirqquloqnamolar yoki siateyanamolar (Cyatheales) — Циатейные
Oila. Qirqquloqdoshlar (Athyriaceae Alst.) — Кочедыжни-ковые
Turkum. Atirium, qirqquloq (Athyrium Roth.) — Кочедыжник
Turkum. Pufakdor (Cystopteris Bernh.) — Пузырник
Oila. Aspidiyadoshlar (Aspidiaceae Mett. ex Frank) — Аспи-диевые
Turkum. Qirqquloq (Dryopteris Adans.) — Щитовник

Yüklə 1,48 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   44




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin