Nizami Gəncəvi. Fitnə



Yüklə 40.15 Kb.

tarix31.01.2017
ölçüsü40.15 Kb.

Nizami Gəncəvi. Fitnə 

 

Bəhram şahın ayüzlü, çöhrəsindən minbir gözəllik yağan bir kənizi var idi. 



Bu kənizin adı Fitnə idi.  

Fitnə zirək, qıvraq, ağıllı-kamallı qız idi. Sifəti cənnət yazı kimi təzə və 

zərif, yerişi göy zəmi üzərindən süzən yel kimi aram, xoş idi. Üzündən, 

gözündən məlahət yağırdı. Fitnə yaxşı kaman çalar və rəqs edərdi. Bülbül kimi 

şirin, təsirli səsi var idi. Kaman ilə səs-səsə verib oxuyanda quşları göydən 

endirərdi. O, şaha vurulmuşdu. Şah da ona aşiq idi.  

Çalğı və içki məclisində, ovda şah Fitnəni dinləməkdən ləzzət alar, 

rahatlanardı. Fitnənin çalğısı çəng, şahın çalğısı ox idi. Fitnə çəng vurardı, şah 

ov vurardı. Bir gün şah çöldə, dağ-dərədə ov etmək istədi. Fitnəni də özü ilə 

götürdü, maral dırnaqlı qara atını çölə çapdı.  

Şah ov gördükcə nərə çəkib dağa-daşa səs salır, ox ilə ceyranları vurub 

yıxırdı. Şahın atlıları da hər tərəfdən çölü əhatə etmişdilər, ceyranları şah olan 

səmtə qovurdular.  

Bəhram şah şir kimi pusquda durmuşdu. Atı altında oynaqlayırdı, əli isə 

ceyranların başına ox yağdırırdı. Tez-tez kirişi boşaldıb, kamanını doldururdu. 

Oxun polad ucu gah ceyranları yerə sərirdi, gah daşa dəyib od qoparırdı. Sanki 

bu od ceyran ətini kabab bişirmək üçün lazım idi. Doğrudan da, şah oxu dəyən 

ovu kabab edirdi. Şah qabağına çıxan heç bir ovu buraxmırdı: ya vurur, ya 

tuturdu. Birdən çöldən ceyran qalxdı. Şah qızmış şir kimi kamanı əlinə aldı, atın 

başın buraxdı, ceyranlara çatdıqda hədəfi tuşlayıb atdı, ox ceyranın buduna 

sancıldı, ceyran ağzı üstə yıxılıb torpağı öpdü. Beləliklə şah ceyranların bir 

neçəsini öldürdü, bir neçəsini tutdu. Onun bu şücaəti aləmi heyrətə salır, 

bədnəzərlərin isə gözünü tökürdü. Fitnə şahın bu igidlik və qoçaqlığına susurdu, 

nazındanmı, hiyləsindənmi, nədənsə şaha tərif demirdi. Şah bunu hiss edirdisə 

də, gözləyirdi. 

Birdən uzaqdan bir ceyran qaçmağa başladı. Şah qıza dedi: 

-

 

Deyəsən bizim ovçuluq şücaətimizi görmürsən. Elə olar, bizim məharətimiz 



tərifdən yüksəkdir. Dar gözlər onu seçməz... Budur bir ceyran gəlir, təpədən-

dırnağa qədər – harasını deyirsən nişan alım.  

Fitnənin incə dodaqları tərpəndi: 

-

 



Gərək, - dedi, - məharət göstərəsən, bu ceyranın dırnağını başına tikəsən. 

Şah onun dediyini yerinə yetirmək istədi, tez kaman tələb etdi, ağır və yuvarlaq 

mazını kamana qoydu, atdı. Mazı ceyranın beynini qızışdırdı. Yazıq ceyrann 

dırnağını başına qaldırdı ki, ağrıyan yerini qaşısın, bu zaman şahın ildırım kimi 

aləmi işıqlandıran oxu ceyranın dırnağını başına tikdi. Ceyran üzü üstə yıxıldı. Şah 

Fitnəyə tərəf döndü: 

-

 

Necə atıram? 



Qız dedi: 

-

 



Şah bunu vərdiş etmişdir. Adət edilən heç şey çətin olmaz. Adam vərdiş ilə 

hər bir işi edə bilər. Şahın düz vurması güc və məharətdən deyil, ancaq 

vərdişdəndir. 


Fitnənin cavabı şaha çox ağır gəldi, iti balta ağacı kəsən kimi onu kəsdi və 

qəzəbləndirdi. Şahın ürəyində Fitnəyə qarşı dərin bir kin doğdu.  

Şahlar ürəklərindəki intiqam hissini qan ilə söndürürlər, ova acıqlandıqda atın 

üzəngisini qoparar və itin dərisini soymaq istərlər.  Bəhram şah ürəyində deyirdi:   

“Bu hayıfı kənizdə qoymaq olmaz, onu cəzalandırmaq lazımdır”. Ancaq kənizi 

öldürməyə şahın əli gəlmirdi, çünki qadın öldürməyi özü üçün əskiklik sayırdı. 

Onun fikrincə qadın kişiyə tay deyil. 

Şahın böyük sərkərdəsi var idi. Şah onu yanına çağırdı.  

-

 

Get, - dedi, - bu kənizin başını bədənindən üz. Bu bizim dövlət sarayımızın 



fitnəsidir. Fitnəni dəf eləmək ağıllı işdir. 

Sadə və adil xasiyyətli sərkərdə Fitnəni qabağına salıb öz evinə apardı, onun 

başını bədənindən ayırmaq istədi. Qız ağladı və dedi6 

-

 



Ey sərkərdə, belə çirkin işi özünə layiq bilmə. Öz şərəfinə düşmən 

deyilsənsə, mənim kimi günahsız bir qızın nahaq qanını boynuna götürmə. Mən 

şahın ən yaxın adamı, müsahibi, kənizlərin seçilmişiyəm. O, məclislərində 

məndən başqası ilə maraqlanmazdı. Ərköyünlük məni aldatdı, şeytan məni 

yoldan çıxartdı. Kiçik bir hərəkətim şaha xoş gəlmədi. O, mənə qəzəbləndi və 

ölümümə hökm verdi. Sən gəl məni öldürməyə bu qədər tələsmə. Bir neçə gün 

səbr et, döz. Şaha de ki, onu öldürdüm. Şah bu xəbərdən sevinsə qayıt məni 

öldür, qanımı sənə halal edirəm, əgər mənim ölüm xəbərimdən şah qüssələnsə 

sən məni öldürmədiyindən qorxma, sənə heç nə olmaz. Sən şahın qəzəbindən 

qurtararsan, mən də ölümdən xilas olaram. Doğrudur, layiqli bir adam deyiləm, 

lakin bir gün gələr ki, bu yaxşılığının əvəzini verərəm. Sənin yanında xəcalətli 

olmaram. 

Qız bunu deyib balaca düyünçə açdı. Sərkərdənin qabağına yeddi ləl qoydu. 

Bu daşların hər birinin qiyməti bir ölkənin gəlirinə bərabər idi. Ümman dənizinin 

bütün gəliri o daşların yarı qiyməti qədər olmazdı. 

Sərkərdə o gözəlin ağıllı məsləhətini dinləyib qanından keçdi və dedi: 

-

 

Amandır, söz burada qalsın. Heç kəsin yanında şahın adını çəkmə. Qoy səni 



mənim evimdə qulluqçu bilsinlər. Öz işində ol, bəxtim kömək eləsə, mən hər 

şeyi düzəldəcəyəm. 

Onlar bu şərtləşməyə söz verib and içdilər. Sərkərdə zülm əməlindən, qız isə 

zəncirdən qurtardı.  

Bir həftə sonra şah sərkərdəni gördü, ondan Fitnənin işini soruşdu: 

-

 



Ay necə oldu? 

Sərkərdə cavab verdi: 

-

 

Ayı əjdahaya tapşırdım, ancaq qan bahasını göz yaşımla verdim. 



Şah Fitnənin ölüm xəbərindən qüssələndi, gözü yaşardı. Sərkərdə şahın bu 

halını görüb sevindi, qızı öldürmədiyi üçün ürəyi sakit oldu.  

Şəhərdən uzaq, kənar yerdə sərkərdənin abad bir kəndi və göyün bir qatına 

yüksəlmiş köşkü var idi. Sərkərdə altmış pilləli sarayın eyvanında Fitnəyə yer 

eləmişdi. Fitnə həmişə orada yaşardı. Həmin günlərdə sərkərdənin inəyi qəşəng 

bir buzov doğmuşdu. Fitnənin buzovdan xoşu gəlirdi. Hər gün onu boynuna 

alıb ayaqları döşünə sıxar, pilləkənlərdən qaldırıb, eyvana aparardı. Buzov isə 

get-gedə böyüyürdü, kökəlirdi. Fitnə də öz adətindən əl çəkmirdi. Gün o gün 



oldu ki, buzov altı yaşlı böyük bir öküz oldu. Fitnə yenə onu yerdən dama 

qaldırardı, buna adət etdiyi üçün əziyyət çəkmir, ağırlıq hiss etmirdi. Öküz 

kökəlib ağırlaşdıqca, Fitnənin də qüvvəti artırdı. 

Günlərin birində Fitnə ilə sərkərdə əyləşib dərdləşirdilər. Qız qulağındakı 

cavahirlərdən dörd dənəsini açıb sərkərdəyə verdi. 

-

 



Apar, - dedi, - bunları sat, puluna gülab ilə suvarılan kök qoyunlar al. 

Dünyanın naz-nemətindən ürəyin nə istəyirsə al: şam, şərab, şirni, noğul. 

Cənnət bağı kimi gözəl və böyük bir qonaqlıq məclisi düzəlt. Şahın bu tərəflərə 

yolu düşəndə üzəngisindən asıl, onu qonaq çağır. O, mehriban və nəcib 

adamdır. Sənin xahişini yerə salmaz, bizə gələr və başımızı ucaldar. Bu yüksək, 

qonaq sarayımızda qonaqpərəstlik edib şaha süd və şərbət içirdərik. Belə tədbir 

baş tutsa, hər iş düzələr.  

  Sərkərdə Fitnənin məsləhətini bəyəndi. Ancaq cavahirləri götürmədi, çünki 

onun min o qədər dövləti var idi. O, gizli xəzinəsinin ağzını açdı, qonaqlıq 

dəstgahının hamısını düzəltdi – özü də şaha layiq şeylər düzəltdi: quş, balıq, 

erkək, quzu ətindən bişirilmiş növbənöv ləzzətli xörəklər, şərbətlər, ətirli 

şirnilər, məclis bəzəyən gül və çiçəklər... 

  Bəhram şah adəti üzrə ova çıxmışdı. Çox gəzdi, çox ov vurdu, ancaq görün 

Fitnə qız onun özün necə ovladı. 

  Şah sərkərdənin sarayı olan kənddən ötəndə çox münasib bir istirahət yeri 

gördü. Hər yan başdan-başa yaşıllıq və kölgəlikdi. Şah soruşdu ki, bu yer 

kimindir. Sərkərdə baş əyib şahın üzəngisindən tutdu və dedi: 

-

 



Şahım sağ olsun, qulunuz bağışladığınız kənddir. Şahın o kəndi xoşlasa 

qulunun başını ucaldar, uğurlu qədəmini bu qulun evinə bassa məni dünyanın 

başı ucalarından edər. Sayənizdə başı göylərə dəyən bir köşküm var. Ətrafı sıx 

bağlar, gülər, çiçəklər və meyvə ağacları ilə örtülmüşdür. Sarayımın yanında 

cənnət bağları və behişt otaqları yalandır. Şah bu sarayda şərab buyurarsa, 

ulduzlar mənim astanamı öpər. Şahın qədəmi evimə ənbər iyi səpər, bəxtim 

açılar, milçəyim bal, öküzüm süd verər.  

Şah sərkərdənin xahişini qəbul edib dedi: 

-

 

Get hazırlaş, ovdan qayıdanda sənin sarayına düşəcəyəm. 



Sərkərdə baş əyib sevincək qayıtdı. Sarayını qiymətli fərşlərlə döşətdirdi, 

      rum parçaları, çin qumaşları ilə bəzədi. Sarayın hər tərəfi par-par parıldayırdı.  

Ev sahibi şahın qədəmlərinə cavahirat səpdi. Şah altmış pilləli eyvana 

     çıxanda başı göylərə dəyən, kainata şəfəq salan, xəvərnəqin bütün gözəlliklərini   

      əks edən bir eyvan gördü. Sarayda şadlıq məclisi quruldu. Yemək-içməklə    

      məşğul oldular.  

Şah bir-iki qədəh içəndən sonra qəmi dağıldı, kefi açıldı, üzünü ev sahibinə 

tutub dedi: 

-

 

Ey mənim qızıl eyvanlı, qonaqcıl sərkərdəm! Sarayın genişdir və yeri çox 



xoşdur. Lakin de görüm, göylərin bir qatına qalxan bu eyvana necə çıxıb 

düşə bilirsən? Sənin ki, yaşın altmışı keçmişdir.  

Sərkərdə dedi: 

-

 



Şahın ömrü uzun olsun, mənim çıxıb düşməyim təəccüblü deyildir. Mən 

kişiyəm, bu pillələrdə yorulmuram. Təəccüblü mənim ayüzlü qızımdır ki, özü 

qumaş kimi zərif və incə ola-ola, hər gün dağ boyda öküzü başına götürüb 

yemləmək üçün bu eyvana çıxarır. Öküz nə öküz, fil kimi! And içə bilərəm ki, 

bu qoşundan heç kəs onu birnəfəsə yerdən qaldıra bilməz. Qız isə bu altmış 

pilləni yaydan qurtarmış ox kimi çıxır, pillələrin birində dayanıb nəfəsini 

dərmir. Əsil təəccüblü iş budur! 

  Sərkərdənin sözündən şah heyrətə gəldi: 

-

 



Bu necə ola bilər, gözümlə görməsəm buna inanmaram. 

Şah sərkərdədən tələb etdi ki, dediyini isbat eləsin. Sərkərdə aşağı enib 

     əhvalatı Fitnəyə söylədi. 

 Ayüzlü 


qız fürsətdən istifadə edib qabaqcadan hazırlanmışdı. Çinli qızlara 

məxsus bəzək-düzəyini taxdı, üzünə seyqəl verdi, gözünə sürmə çəkdi, müşk 

iyli tellərini ay üzünə haşiyə çəkdi, sərv boyuna qırmızı don geydi, lalə kimi 

göründü, ay kimi gümüş gərdəninə dürdən boyunbağı taxdı, xoş bir vəziyyət 

aldı, dodaqlarında təbəssüm oynatdı, sədəf dişləri göründü. Ənbər saçlarını 

çiyninə tökdü, zənci rəngli saçı hindi xalı ilə sanki vuruşmaq üçün qarşı-qarşıya 

dayandı. Fitnənin xurma dodağının üstündəki qara xal gözəlliyini bir qat daha 

artırdı. Başındakı daş-qaş ulduz kimi parıldayırdı. Qulağının gövhər sırğası 

aşiqlər bazarının ən qiymətli matahı idi. Ay üzünü yasəmən arasındakı gül kimi 

ağ örtüdə gizlətdi. Yeddi bəzəklə yaraşığını tamamlayandan sonra nazla hərəkət 

edərək öküzə doğru getdi. Başını əyib öküzü boynuna götürdü. Fitnə ildırım 

kimi pillələri çıxdı. Bəhram şahın taxtı qarşısına yeridi, ayaq üstə ədəblə 

dayandı. 

  Bəhram şah öküzü görüb heyrətindən ayağa qalxdı. O, öz kənizini tanımadı. 

Fitnə öküzü boynundan yerə qoydu və dedi: 

-

 



Mən sənin və bütün məclisin hüzurunda bu hünəri göstərdim. Əgər 

bacarırsınızsa dünyada bir güclü igid tapın ki, bu öküzü eyvandan aşağıya apara 

bilsin. 

Şah dedi: 

-

 

Bu sənin güclü olduğunu göstərmir, əvvəldən adət etdiyin üçün bacarırsan. 



Bu hünər deyil, uzun illər yavaş-yavaş vərdiş etmisən, odur ki, bir əziyyət 

görmürsən.  

Ayüzlü, gümüşbədənli Fitnə baş əyib şaha dua oxudu və dedi: 

-

 



Çox qəribədir ki, öküz adət ilə olur, ceyran isə hünər ilə. Nədəndir mənim 

öküz götürməyim adət sayılır, şahın ceyran vurmağına adət deyənlər 

cəzalanırlar? 

Şah kinayəli sözündən Fitnəni tanıdı. Qızın yanına gəldi, rübəndini açdı, 

onun gül camalına baxdı, qucaqlayıb ağladı. Göz yaşları ay üzünə mirvari kimi 

səpildi. Şah qızdan üzr istədi. Fitnə isə nərgiz gözlərindən gülab yağdırdı. Şah 

evi xəlvət edib gözəl pərisinə gileylənirdi: 

-

 



Səni zindana saldırmağıma min dəfə üzr istəyirəm. Bağışla məni, ağılsızlıq 

edib, yandırdığım odda özüm qovruldum, sən isə şükür ki, salamatsan.  

  Şah Fitnəni öz yanında əyləşdirib qolunu boynuna saldı, Fitnə də ürəyinin 

sözünü dedi: 

-

 

Sevimli şahım, ey məni ayrılığı ilə öldürən, mehribanlığı ilə dirildən 



sirdaşım, ayrılıq məni şam kimi əritdi. Qəm dağı yerindən qoparar. Sənə olan 

məhəbbətim sayəsində az qaldı həyatım getsin. Sən ovlaqda ceyranın dırnağını 

qulağına tikəndə hünərinə yerlər deyil, göylər də afərin dedi. Mən şahı 

tərifləməkdə qəsdən gecikdim, səbr elədim. Bədnəzəri şahdan uzaqlaşdırmaq 

üçün tərifə dil açmadım. Tərifli şeyə hər zaman bədnəzərin gözü dəyə bilər. 

Lakin nə edim ki, fələk məhəbbətim əvəzində mənə əziyyət və töhmət qismət 

elədi.  

 Fitnənin bu sözü şaha çox xoş gəldi. Şah dedi: 

-

 

Haqqın var! Sənin vəfana inanıram. Bu hünərə sahib olan qızın dünyada 



əvəzi yoxdur. Sərkərdəm qorumasaydı, mənim bu gövhərimi daşlar 

parçalamışdı. 

Şah sərkərdəni çağırıb razılıq etdi, qolunu onun boynuna salıb, şaha layiq 

xələt və bəxşişlər verdirdi, yaxşılığına birə-min əvəz elədi, onu çox əzizlədi və 

Rey mülkünü tamam ona bağışladı. 

    Şah böyük şadyanalıqla öz şəhərinə qayıdıb məclisinə şirin sözlü şairlər 

çağırdı. Ruhani başçılarını çağırıb, Fitnənin kəbinini özünə kəsdirdi. Hər ikisi 

kef-ləzzətlə gün keçirməyə başladı.  



 

: front -> files -> libraries -> 2421 -> books
libraries -> AZƏrbaycan respublikasinin məDƏNİYYƏt və turizm naziRLİYİ
libraries -> Qax rayon Mədəniyyət və Turizm Şöbəsi Qax mks c. Cabbarlı adına Mərkəzi kitabxana Metodiki-biblioqrafiya şöbəsi Qax yazarı Qalibə İlisulunun əsərlərindən ibarət biblioqrafik məlumat Qalibə İlisulu. “Vətən səni, vətən məni gözləyir”
libraries -> Tapmacalar az8rbaycan restmblikast prezjdenrrİNİN İ Ş L ə r I d a r ə s I n I n k I t a b X a n a s I
libraries -> Nəsillərə nümunə Vətən eşqi məktəbində can verməyi öyrənmişik, Ustadımız deyib, heçdir vətənsiz can, Azərbaycan!
books -> Esxatoloji perspektivdə avtoritarizm anatomiyası
books -> Bu kitabın ərsəyə gəlməsində əməyi keçən hər kəsə minnətdaram. Əsasən də mənə daim dəstək olan dostlarıma
books -> Qurban Səid (Məhəmməd Əsəd bəy “Əli və Nino” Roman (1927)




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə