O'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta’lim vazirligi o'rta-m axsus kasb-hunar ta’limi markazi


Q O 'L N IN G   E R K IN   B O 'L IM ID A G I  S U Y A K L A R



Yüklə 18,06 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə7/43
tarix25.01.2017
ölçüsü18,06 Mb.
#6497
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   43

Q O 'L N IN G   E R K IN   B O 'L IM ID A G I  S U Y A K L A R
Y e l k a   s u y a g i   (32-rasm,  A),  rosmana  uzun  suyaklar  turkumidan 
bo'lib,  unda  tana  —  diafiz,  ikkita  uch  —  epifizlar  va  ular  o'rtasida 
joylashgan  metafiz  farqlanadi.
Yelka  suyagining  yuqori  uchi  —  boshchasi  suyakning  qolgan  qismla- 
ridan  anatomik  bo'yincha  orqali  ajralib  turadi,  ana  shu  bo'yinchaning 
pastki  tomonida  ikkita  do'mboqcha  (lateral  tomonda  kattaroq,  old  tomon­
da  kichkina)  bo'ladi.  Har  qaysi  do'mboqchadan  pastga  qarab  bittadan 
g'adir-budur  qirra  ketgan.  Ana  shu  do'mboqchalar  va  g'adir-budur  qirra-
www.ziyouz.com kutubxonasi

lar  orasida  egatcha  bo‘lib,  undan 
yelka  ikki  boshli  muskulining  payi 
o'tadi.  Do'mboqchalar  va  qirralarga 
muskullar  kelib  birlashadi.  Yelka 
suyagi  do‘mboqchalarining  pastki 
qismi  xipcharoq  bo'lib,  xirurgik 
bo'yin  deb  ataladi,  yelka  suyagi 
ko'proq  ana  shu  joyidan  sinadi  va 
suyak  tanasi  (diafiz)ni  epifizga 
qo'shib  turadi.  Yelka  suyagi  tanasi­
ning  yuqori  qismi  silindr  shaklida 
bo'lib,  pastki  qismi  uch  chekkali.
Yelka  suyagining  pastki  kengay- 
gan  uchi  ikki  tomonda  g'adir-budur 
tepacha  hosil  qilib  tugaydi,  bular 
medial  va  lateral  tepachalardir.
Medial  tepacha o'siqroq  bo'lib,  orqa 
yuzasida  tirsak  nervi  o'tadigan  egat­
cha  ko'rinadi.  Ikkala  tepacha  orasi­
da  bilak  suyaklari  bilan  birlashadi- 
gan  bo'g'im   yuzasi  bo'lib,  u  ikki 
bo'lakka  ajralgan:  medial  tomonda 
ko'ndalang  joylashgan  va  tirsak  su­
yagi  bilan  birlashadigan  g'altagi 
bo'lsa,  lateral  tomonda  bilak  suyagi 
bilan  birlashish  uchun  yarim  sharga  o'xshash  bo'g'im   yuzali  boshcha 
bo'ladi.  Q'altak  tepasining  oldingi  tomonidagi  toj  chuqurchasiga  tirsak 
suyagining  toj  o'sig'i,  toj  tepasining  oldingi  tomonidagi  toj  chuqurchasi­
ga  tirsak  suyagining  toj  o'sig'i  kirib  turadi.  Toj  chuqurchasining  lateral 
tomonida bilak suyagining  boshi o'rnashishi  uchun  chuqurcha bor.  Q'altak 
tepasining  orqa  tomonida  tirsak  suyagining  tirsak  o'sig'i  kirib  turadigan 
chuqurcha  joylashgan.
B i l a k   s u y a k l a r i   (32-rasm,  D)  naysimon  ikkita  uzun  suyaklar- 
dan  iborat  bo'lib,  medial  tomonda  tirsak  suyagi,  lateral  tomonda  esa 
bilak  suyagi  joylashgan.
T i r s a k   s u y a g i   (32-rasm,  В)  yuqori,  yo'g'on  uchida  yelka  suya­
gining  g'altagi  bilan  qo'shiladigan  kattagina  bo'g'im   yuzasi  bo'lib,  bu 
yuza  old  tomondan  toj  o'sig'i  va  orqa  tomondan  tirsak  o 'sig 'i  bilan 
chegaralanib  turadi.
Toj  o'sig'ining  lateral  tomonida  bilak  suyagining  boshchasi  bilan 
bo'g'im   tuzilishi  uchun  botiq  yuzacha  joylashgan.  Toj  o'sig'ining  pasti- 
da,  old  tomonda  yelka  muskuli  yopishishidan  paydo  bo'lgan  g'adir-budur
32-rasm. 
A
.Y elka  su yagi. 
/ - b o s h c h a s i ;   2 -   kichik  do'm boqcha; 
3
 -   g 'ad ir -  budur  qirra; 
4 -
  anatom ik 
b o 'y in ;  5 - x i r u r g i k   b o 'y in :  6  -   toj 
ch u q u rch a;  7 -   m ed ia l  tep a ch a ; 
8 -  
g'altak;  9  -   b o 'g 'im   yuzasi; 
10 -
 lateral 
tepacha;  / / - k a t t a   do'm boqcha.
B.
  Tirsak  suyagi.
/ - t i r s a k ;   2 - b o ' g ' i m   yuzasi; 
3 -
  toj 
o 'sig 'i; 
4 -
 botiq  yuza;  5 -  tirsak  g'adir - 
buduri;  6 -  suyak  tanasi;  7 -   tirsak 
boshi;  S - b ig iz s im o n   o'siq .
D.
  Bilak  suyagi.
/   -  suyak  boshchasi;  2 -  bo'yin; 
3
 -  bilak 
g'adir - buduri; 
4
 -  suyak  tanasi;  5 -  botiq 
b o 'g 'im   yuzasi;  6 - b ig iz s im o n   o'siq .
www.ziyouz.com kutubxonasi

joy  tirsak  g'adir-buduri  deb  ataladi.  Tirsak  suyagining  pastki,  distal  uchi 
yumaloq  tirsak  boshi  bilan  tugaydi,  uning  medial  chekkasidan  bigizsimon 
o ‘siq  chiqib  turadi.  Uning  yonida  bilak  suyagining  botiq  bo‘g ‘im  yuzasi 
bilan  birlashadigan  doira  bo‘g ‘im  yuzasi  bor.
Bilak  suyagining  proksimal  uchi,  aksincha,  dumaloq  boshcha  bo'lib, 
tepa  tomondan  yelka  suyagining  boshchasi  botiq  bo'g'im   yuzasi  orqali 
ana  shu  chuqurchaga joylashadi.  Bilak  suyagining  gir  aylangan  bo'g'im  
yuzasi  tirsak  suyagining  bo'g'im   yuzasi  bilan  bo'g'im   hosil  qiladi.  Bi­
lak  suyagining  boshchasi  boshqa  bo'laklardan  ingichka  bo'yin  bilan 
ajralgan.  Bilak  suyagining  pastki  uchi  yo'g'onlashgan  bo'lib,  tashqi 
tomonida  bigizsimon  o'siq  ko'rinib  turadi.  Ichki  tomondagi  botiq 
bo'g'im   yuzasi  esa  tirsak  suyagining  doira  bo'g'im   yuzasi  bilan  qo'shi­
ladi.  Bilak  suyagi  pastki  uchining  pastki  tomoni  uchburchak  shaklidagi 
botiq  bo'g'im   yuzasi  vositasida  kaft  suyaklari  bilan  bo'g'im   hosil  qilib 
qo'shiladi.
Q o ' l   p a n j a s i   s k e l e t i   (33-rasm)  kaft 
usti,  kaft  va  barmoq  (falanga)  suyaklariga  ajrati­
ladi.
Kaft  usti  suyaklari  turli  shakldagi  8  ta  mayda 
suyaklardan  iborat  bo'lib,  to'rttadan  ikki  qator 
joylashgan.  Bulardan birinchi yoki  proksimal  qatori 
(b osh   barm oq  to m o n id an   h is o b la n g a n d a ) 
qayiqsimon  suyak,  yarim  oysimon  suyak,  uch  qir­
rali  suyak  va  no'xatsimon  suyaklardan  tashkil 
topgan.  Ana  shu  suyaklarning  birinchi  uchtasi 
o'zaro  birlashib,  ellips  shaklidagi  qavariq  bo'g'im  
yuzasini  hosil  qiladi  va  bilak  suyagining  bo'g'im  
yuzasi  bilan  birlashib  turadi.
Kaft  usti  suyaklarining  ikkinchi  distal  qatori 
trapetsiya shaklidagi  suyak,  trapetsiyasimon  suyak, 
boshchali  suyak  va  ilmoqli  suyaklardan  tashkil 
topgan.
Kaft  usti  suyaklarining  ikkinchi  distal  qatori 
trapetsiya shaklidagi  suyak,  trapetsiyasimon  suyak, 
boshchali  suyak  va  ilmoqli  suyaklardan  tashkil 
topgan.
Kaft usti  suyaklarining nomlari  shakllariga mos; 
ularning  har birida bir-biri  bilan  qo'shiladigan  mos 
bo'g'im   yuzalari  va  ba’zilarida  kaft  yuzalariga 
turtib  chiqqan  g'adir-budur  do'mboqlari  bo'ladi.
Kaft  suyaklari  beshta  kalta  naysimon  suyak- 
dan  tuzilgan  bo'lib,  bosh  barmoq  tomonidan
33-rasm.  Q o ‘1  panjasi 
skeleti.
1  -  no'xatsimon  suyak;  2 -  
uch qirrali  suyak; 
3 -
 yarim 
o y s im o n  
s u y a k ; 
4  -  
q a y iq sim o n   su y a k ; 
5 -  
ilmoqli suyak; 6 -  boshchali 
suyak;  7 -  trapetsiyasimon 
suyak; 
8
 -  trapetsiyasimon 
k ic h ik   su y a k ;  9 - k a f t  
suyaklari; 
10 -
  proksim al 
fa la n g a la r ; 
/ / - o ' r t a  
falangalar; 
12 -
 distal 
(tirnoq)  falangalar.
www.ziyouz.com kutubxonasi

sanalganda  I,  II  va  hokazo  kaft  suyaklari  nomi  bilan  ataladi.  Har  bir  kaft 
suyagining  tubi,  tanasi  va  dumaloq  boshchasi  tafovut  qilinadi.
Kaft  suyaklari  uchidagi  bo‘g ‘im  yuzasi  yassi  bo‘lib,  kaft  ustki  suyak­
larining  ikkinchi  qatorida  joylashgan  suyaklari  bilan  qo‘shilsa,  yonbosh 
yuzalari  o'zaro  bir-biri  bilan  bo‘g ‘im  hosil  qilib  birlashadi.  Kaft  suyakla­
rining  boshchasidagi  sharsimon  bo'g'im   yuzalari  birinchi  barmoq  falanga 
suyaklari  bilan  bo'g'im   hosil  qiladi.
Barmoq  suyaklari  kaft  suyaklariga  o'xshash  katta  naysimon  suyaklar­
dan  tuzilgan  bo'lib,  barmoqlarda  ketma-ket  joylashgan.
Bosh  barmoqdan  boshqa  hamma  barmoqning  uchtadan  falanga  suyak­
lari  bo'lib,  faqat  bosh  barmoq  ikkita  falanga  suyagidan  tuzilgan.  Bosh 
barmoqda  birinchi  va  uchinchi  falanga  suyaklari  bo'lib,  o'rta  falanga 
suyagi  bo'lmaydi.  Qolgan  barmoqlarda  proksimal  o'rta  va  distal  falanga 
suyaklari  bo'ladi.
O'mrov  suyagining  to'mtoq  uchi  chanoq  suyagi  dastasi  bilan  qo'shilib, 
o'mrov  bo'g'imini,  ikkinchi  yassi  uchi  kurak  suyagining  yelka  o'sig'iga 
qo'shilib,  yelka  o'sig 'i—o'mrov  bo'g'imini  hosil  qiladi.  O'mrov  suyagi­
ning  chanoq  suyagi  dastasi  bilan  bo'g'im   hosil  qiladigan  uchi  orasida 
bo'shliq  va  tog'ay  disk  borligi  tufayli  bu  bo'g'im   deyarli  har  tomonga 
erkin  harakat  qila  oladi  (34-rasm).  Kurak  suyagi  tana  skeletiga  bevosita 
birlashmasdan  muskullar  orasida  joylashadi.
Y e l k a   b o ' g ' i m i   (35-rasm)  yelka  suyagining  boshi  bilan  kurak 
suyagining  bo'g'im   chuquri  qo'shilishidan  hosil  bo'ladi.  Bu  bo'g'im   at­
rofida  boylamlar  kam  bo'lib,  kapsulasi  (xaltasi)  yupqa  bo'lganligidan
Q O 'L   S U Y A K L A R I  VA  Y E L K A   K A M A R I 
S U Y A K L A R IN IN G   B IR L A S H IS H I
34-rasm .  T o ‘sh -o ‘mrov  b o 'g 'im i.
]
  -  to'sh-o'mrov  boylami;  2 -  o'mrov 
oraliq  boylami; 
3 -
 tog'ay  diski; 
4 -  
o'm rov  qovurg'a oraliq  boylami;  5  -  
to'sh-qovurg'a  bo'g'im i;  6 - t o ‘sh-
qovurg'a  boylami.
35-rasm .  Y elka  b o 'g 'im i.
I -
 tumshuqsimon o'siq-yelka boylami;  2 -  
kurak; 
3 -
 bo'g'im kapsulasi; 
4 -
 ikki boshli 
muskul  nayi;  5 -  do'mboqlar  oraliq  payi.
www.ziyouz.com kutubxonasi

bo‘g ‘imni  mustahkamlaydi.  B o‘g ‘imni  uning  atrofida joylashgan  muskul­
lar,  ayniqsa,  bo'g'im   xaltasi  ichidan  o'tgan  ikki  boshli  yelka  muskuli 
uzun  boshining  payi  mustahkamlab  turadi.  Yelka  bo'g'im i  sharsimon 
bo'g'im lar  turkumiga  kiradi.  Shu  sababli  erkin  va  har  tomonga  harakat
qiladi.  Frontal  o'q  bo'ylab  yelkani  oldinga  va 
orqaga,  sagittal  o'q  orqali  tanadan  uzoqlashtirib- 
yaqinlashtirish,  vertikal  o'q  atrofida yelkani  ich- 
kariga  va  tashqariga  burish  mumkin.  Bulardan 
tashqari,  yelka  bo'g'imi  atrofida  aylanma  hara­
kat  ham  bo'ladi.
T i r s a k   b o ' g ' i m i   (36-rasm)  yelka  su­
yagining  pastki  uchi  bilan  bilak  va  tirsak  suyakla­
rining  yuqori  uchlari  qo'shilishidan  hosil  bo'ladi.
Tirsak  bo'g'imi  tarkibida  yelka-bilak  (ayri- 
simon  b o 'g 'im ),  yelka-tirsak  (g'altaksim on 
b o'g'im )  va  bilak  bilan  tirsak  (silindrsimon 
bo'g'im )  suyaklarining  yuqori  uchlari  bo'g'im i 
tafovut  qilinadi.  Bu  uchta  bo'g'im   bitta  kapsu- 
laga o'ralib,  paylar bilan tutashib turganligi  uchun 
tirsak  bo'g'im i  deb  ataladi.  Yelka-tirsak  b o 'g 'i­
mi  g'altaksim on  shaklda  bo'lganidan  tirsak 
bo'g'im ida  harakat,  asosan,  bitta ko'ndalang  o'q 
atrofida  bukilish  va  yozilish,  yelka-bilak 
bo'g'im ida  esa  vintsimon  harakat  sodir  bo'ladi. 
Bilak-  tirsak  bo'g'im i  silindr  shaklida  bo'lib,  faqat 
tashqi  tomonga  buriladi.
Bilak  suyaklarining  o'zaro  birlashuvi  (37-rasm)  ular 
yuqori  va  pastki  uchlarining  bo'g'im  hosil  qilib  qo'shi­
lishidan  tashqari,  tanalarining  bir-biriga  qaragan  qirra­
lari  o'rtasida  fibroz  to'qimadan  tuzil-
36-rasm .  Tirsak  b o'g'im i.
I
  -  b o 'g 'im   kapsulasi;  2,6 -  
y o n la m a   b o y la m la r; 
3 -  
q iy sh iq   b oylam ; 
4
  - i k k i  
boshli  muskul  payi;  5 -  bilak 
suyagining  chambarak 
boylam i.
37-rasm .  Bilak 
suyaklarining 
o'zaro  birlashuvi.
I -
 tirsak suyagi; 
2,4 -  
m ed ia l  va  lateral 
bigizsim on  o'siqlari; 
3  -
  su yak lar  o raliq  
t o g 'a y i  d is k i;  5  -  
s u y a k la r  
o r a liq  
p a r d a s i; 
6
  -   b ila k  
suyagi;  7 -  pardadagi 
te sh ik ; 
8
  -   m u sk u l 
payi;  9 - b ila k   suya­
gining 
chambarak 
boylami.
gan  parda  tortilgan.  Tirsak  bilak 
suyaklari  bo'g'im i  ulardagi  kemtik 
bilan boshchalari o'rtasida vujudga ke­
ladi.  Bilak  suyaklarining  yuqori  uch­
lari  bo'g'imi  tirsak  bo'g'imi  tarkibiga 
kirsa,  pastki  uchlari  bo'g'im i  bilak- 
kaft  usti  suyaklari  bo'g'imlari  bilan 
birgalikda  bo'g'im   kapsulasiga  o'ral- 
gan.  Bilak  suyaklarining  o'zaro  bir­
lashuvi  kombinatsiyalashgan  bo'g'im 
turkumiga kiradi  va bilak suyagini  ay- 
lanib,  tirsak  suyagining  ustiga  min-
www.ziyouz.com kutubxonasi

gashadi,  natijada  bilak  ichkariga  va  tashqariga  buriladi  yoki  qo'l  kafti  old 
va  orqa  tomonga  aylanadi.
B i l a k - k a f t   b o ' g ' i m i   (38-rasm)  kaft  usti  suyaklarining  yuqori 
bo'g'im i  yuzasi  bilan  bilak  suyagining  pastki  uchi  oralig'ida  vujudga 
keladi.  Bu  bo'g'im ni  hosil  qilishda  no'xatsim on  suyak  bilan  tirsak 
suyagi  qatnashmaydi.  Bilak-kaft  bo'g'im i  tuxumsimon  shaklda  bo'lib, 
ikki  yonboshdan  va  old  orqa  tomondan 
boylamlar  bilan  mustahkamlangan.  Bu 
b o 'g 'im   atrofida  bukish,  yozish,  tanadan 
uzoqlashtirish  va  yaqinlashtirish  hamda 
aylanma  harakatlar bo'ladi.  Kaft  ustki  su­
yaklarining  o'zaro  birlashuvi,  asosan,  bi­
rinchi  qatorda  joylashgan  suyaklar  bilan 
ikkinchi  qatorda joylashgan  suyaklar  ora­
lig'ida  vujudga  keladi.  B o'g'im   bo'shlig'i 
«S» 
shaklida  bo'lib,  odatda  bilak-kaft 
b o 'g 'im i  bilan  birg alikd a  (kombinat- 
siyalangan)  harakat  qiladi.
K a f t   u s t i   v a   k a f t   b o ' g ' i m i  
ikkinchi  qatorda  joylashgan  kaft  usti  su­
yaklari  bilan  kaft  suyaklari  oralig'ida  vu­
judga  keladi.  Bosh  barmoqning  kaft  suyagi 
bilan  katta ko'p burchakli  suyak o'rtasidagi 
bo'g'im   mustaqil  bo'lib,  egarsimon  shakl­
da  bo'lganidan  frontal  o'qi  atrofida  buki- 
lishi  va  yozilishi,  sagittal  yoki  uzoqlashi- 
shi  mumkin.  Bulardan  tashqari,  bosh 
barmoq  qolgan  to'rtta  barmoqqa  ko'nda­
lang bukilishi  mumkin.  Bu barmoqlar hara­
kati  juda  chegaralangan  bo'lib,  asosan, 
bukilib-yozilish  imkoniyatiga  ega.
Kaft  suyaklari  bilan  barmoq  suyaklari  o'rtasidagi  bo'g'im   beshta  kaft 
suyaklarining  distal  uchi  bilan  birinchi  qatordagi  beshta  barmoq  suyaklari 
falangalarining  ustki  uchlari  o'rtasida  hosil  bo'ladi.  Bu  bo'g'im lar  ellips 
shaklida  bo'lib,  frontal  o'qi  atrofida  bukilishi  va  yozilishi,  sagittal  o'qida 
barmoqlar  bir-biriga  yaqinlashishi  va  uzoqlashishi  mumkin.
Barmoq  suyaklari  (falangalar)  o'rtasidagi  bo'g'im lar  g'altak  shaklida­
gi  bo'g'imlar  bo'lib,  frontal  o'q  atrofida  barmoqlar  faqat  bukilishi  va 
yozilishi  mumkin.
O Y O Q   SK E L E T I
Oyoq  suyaklari  qo'l  suyaklari  singari  ikki  qismga  bo'linadi.  Birinchisi
—  oyoq  kamari  bo'lib,  ikki  tomonda  bittadan  chanoq  suyakdan  tuzilgan. 
Ikkinchisi  uch  qismdan  iborat:  1)  proksimal  qismi  —  son  suyagidan;  2)
38-rasm .  Bilak-kaft  b o 'g 'im i.
/   -   bilak  suyagi;  2 -   orqadagi  bilak- 
kaft  boylam i; 
3
 -   bilak  tom ondagi 
boylam i; 
4
 -  qayiqsim on  suyak;  5  -  
ilm oqli  suyak; 
6
 -   boshchali  suyak; 
7  -   tr a p e ts iy a s im o n   s u y a k ; 
8 -  
trapetsiyasim on  kichik  suyak;  9 -  
k a ft  u s ti  -   k a ft  b o y la m i;  
1 0 -  
n o 'x a t s im o n   su y a k ;  / / - t i r s a k  
tom ondagi  yonlama  boylam; 
12
  -   bi­
gizsim on   o'siq; 
13
  -  tirsak  su yagi.
www.ziyouz.com kutubxonasi

o‘rta qismi — boldir (katta va kichik boldir)  suyaklari  bilan  tizza qopqog‘i 
suyagidan;  3)  distal  qismi  —  oyoq  panjasi  skeletidan  tashkil  topgan.
Oyoq  kamari  suyaklari
C h a n o q   s u y a g i   (39-rasm)  ikkita  yalpoq  chanoq  yoki  nomsiz 
suyakdan  iborat  bo‘lib,  odamning  yurishida  gavda  og'irligini  oyoqqa 
o'tkazadi  va  chanoq  bo‘shlig‘idagi  a’zolami  tashqi  muhit  ta’siridan  saq- 
lab  turadi.  Chanoq 
suyagining  bu  xildagi  vazifalari  uning  murakkab
0 ‘rta yoshdagi odam chanoq suyaklarida 
uchta ayrim suyaklar,  ya’ni  yonbosh suyagi, 
qov  suyagi  va quymich  suyagi  tafovut qila­
di.  Bu  suyaklar  \4— 16  yoshga  kirguncha 
alohida  bo'lib,  o'zaro  tog'ay  plastinkalari 
vositasida qo'shilgan bo'lsa,  keyinchalik su­
yaklanib,  bir  butun  chanoq  suyagini  hosil 
qiladi.  Chanoq  suyagining  tashqi  yuzasida 
(uchala  suyakning  o'zaro  birlashgan  joyi- 
da)  son  suyagining  boshi  kirib  turadigan 
quymich  kosasi  bo'lib,  uning  atrofi  baland 
qirg'oq  bilan  o'ralgan,  qirg'oqning  pastki 
qismi  quymich  o'ymasi  bilan  chegaralan­
gan.  Quymich  kosasida  son  suyagining 
boshchasi  bo'g'im   hosil  qilib  joylashgan.
Yonbosh  suyagining  pastki  yo'g'onroq 
qismi,  tanasi  quymich  kosasining  tuzilishi- 
da  qatnashadi.  Yonbosh  suyagining  tanasi- 
dan,  yuqoridagi  serbar  plastinka  «S»  shak­
lida  keng  bo'lib,  unda  muskullar  yopisha- 
digan  uchta  g'adir-budur  ko'rinadi.  Yon­
bosh  suyagining  qirrasi  oldingi  tomonda 
ustki  hamda 
pastki  o'tkir  o'siq  bilan, 
yonbosh  suyagi  qirrasining  orqa  tomoni  yuqori  va  pastki  o'siqlar  bilan 
tugaydi.  Yonbosh  suyagining  orqa  tomonida  katta  quymich  o'ymasi  va 
uning  pastida  o'tkir  o'siq  joylashgan.  Yonbosh  suyagi  qanotining  ichki 
yuzasi  silliq  va  botiqroq  bo'lib,  yonbosh  chuqurchasi  deb  ataladi.  Ana 
shu  chuqurchaning  orqa  va  pastki  tomonida  quloq  suprasi  shaklidagi 
bo'g'im   yuzasi  dumg'aza  suyagidagi  shunga  o'xshash  o'ziga  mos  keladi­
gan  bo'g'im   yuzasi  bilan  birlashib  turadi.
Qov  suyagining  kalta  va  keng  qismi,  tanasi  bo'lib,  quymich  kosasi­
ning oldingi  bo'lagini  tashkil  qiladi.  Qovuq  suyagining  ikkita,  ya’ni  yuqori 
va  pastki  butoqlari  burchak  hosil  qilib,  o'zaro  birlashib  turadi  va  ana  shu 
burchakning  medial  chekka  yuzasida oval  shaklidagi  cho'zinchoq  bo'g'im  
yuzasi  orqali  ikki  tomondagi  qov  suyaklariga  birikkan  bo'ladi.
tuzilganidan  dalolat  beradi.
39-rasm .  C hanoq  suyagi.
1  -   y o n b o sh   s u y a k   q a n o li;  2  -  
yonbosh  suyak  qirrasi; 
3 , 6 , 1 6 -  
g 'a d ir -b u d u r   c h iz iq la r ;  
4,5
  -  
oldingi  ustki  va  pastki  o'tkir o'siq; 
7 -  quymich  kosasi; 
8 -
 qov  suyagi; 
9 -y u p ilu v c h i  tCbliik, 
1 0 -
 quymich 
suyagi; 
I I
  -  kichik quymich  o'yma; 
12 -
 o'tkir o'siq; 
13
 -  katta quymich 
o'yma; 
14,15
 -  orqadagi  ustki  va 
pastki  o'tkir  o'siq.
www.ziyouz.com kutubxonasi

Quymich  suyagining  qov  suyagiga  o'xshash  quymich  kosalarini  hosil 
qilishda  qatnashadigan  qismi,  tanasi  va  undan  pastga  davom  etgan  yuqori 
butog'i  bor.  Ana  shu  butoq  burchak  hosil  qilib,  pastki  butoqqa  o'tadi.  Bu 
esa qov  suyagining  pastki  butog'i  bilan  qo'shiladi.  Quymich  suyagi  ikkala 
butog'ining  o'zaro  birlashgan  joyi  kengayib  yo'g'onlashgan  quymich 
do'mbog'ini  hosil  qiladi.  Quymich  suyagi  tanasining  orqa  tomonidagi 
o'tkir  uchli  o'siq  bilan  quymich  do'mbog'i  orasida  quymichning  kichki­
na  o'ymasi  joylashgan.
Quymich bilan qov  suyaklarining  butoqlari o'zaro bir-biri bilan qo'shilib, 
tuxum  shaklidagi  kattagina  yopg'ich  teshikni  hosil  qiladi.
Oyoqning  erkin  boMimidagi  suyaklar
Oyoq  skeletining  bu  qismi  son  suyagi,  tizza  qopqog'i,  boldir  suyaklari 
va  oyoq  panjasining  skeletidan  tashkil  topgan.
S o n  
s u y a g i   naysim on  su yaklar 
orasida  eng  uzuni  va  kattasi  bo'lib,  uning 
ham  tanasi,  pastki  va  yuqori  tomon  (epifiz) 
lari  bor.  Son  suyagining  yuqori  uchida (ichki 
tom onga  qarab  joylashgan)  sharsim on 
boshchasi  ko'rinib  turadi.  Boshcha  marka- 
zining pastrog'ida chuqurcha joylashgan.  Son 
suyagining  boshchasi  qolgan  bo'lagi  bilan 
b o 'y ni  (m etafiz)  orqali  birlashgan.  Bu 
suyakning  bo'yni  tanasiga  130°  o'tmas  bur­
chak  hosil  qilib  q o 'sh ilg an ,  ayollarda 
chanoqlarining keng  va katta bo'lishiga qarab 
son  suyagining  bo'yni  to'g'ri  burchak  hosil 
qilib  qo'shiladi  (40-rasm).
Son  suyagi  bo'ynining  tanaga o'tish  che- 
garasida  muskul  yopishishidan paydo bo'lgan 
ikkita  do'mboq,  katta  va  kichik  ko'stlar 
(apofiz) joylashgan,  ular oralig'ida  (orqa  to­
mondan)  qirra  va  oldingi  tomonda  g'adir- 
budur  chiziqlar  bo'ladi.
Son  suyagining  tanasi  oldinga  qarab  bir 
oz  bukilgan  uch  qirrali  dumaloq  shaklda 
bo'lib,  orqa  tomonida  bo'yiga  qarab  ikkita 
labdan  tashkil  topgan  g'adir-budur  qirrasi 
ko'rinadi.  Uning  ichkari  tomondagi  labi 
yuqoridagi  kichik  do'mboqchagacha  davom 
etadi  va  do'mboqlar  oraliq  chiziqqa  qo'shi­
lib  ketadi.  Tashqi  labsimon  chiziq  esa  katta
40-rasm .  Son  suyagi. 
a
 -  old  tomondan  ko'rinishi: 
1 -  
son  suyagining  boshi;  2 -   bo'yni; 
3,5
 -   katta  va  kichik  ko'stlar; 
4
 -  
ko'stlar  oralig'id agi  chiziq;  6 -  
suyak  tanasi; 
7,8
 -  g'adir  -  budur 
Yüklə 18,06 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   43




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin