Raqobatlashuvchi firmaning uzoq muddatli oraliqdagi muvozanat holati


Tipik firmaning uzoq muddatli muvozanati (a)



Yüklə 315,85 Kb.
səhifə3/13
tarix22.05.2023
ölçüsü315,85 Kb.
#119970
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13
14 Raqobatlashgan bozorda firmaning muvozanati

Tipik firmaning uzoq muddatli muvozanati (a),
uzoq muddatli oraliqda tarmoq muvozanatining o`zgarishi (b)
Bu yerda alohida firmalarning qisqa muddatli taklif chiziqlarining yig`indisi umumiy bozor taklif chizig`i S0 ni beradi. Bozor taklif chizig`I S0 bilan bozor taklif chizig`i D0 tarmoq bozorinig muvozanat narxiini aniqlaydi. Bu narxga har bir firma moslashadi va P0LMC ni ta`minlaydigan va maksimal foyda beradigan ishlab chiqarish hajmini o`rnatadi.

Faraz qilaylik, iste`molchilarning didi o`zgarishi bilan tarmoq mahsulotiga bo`lgan talab oshdi va talab chizig`i D0 holatdan D1 holatga o`zgaradi. Natijada yangi muvozanat narx P1 o`rnatildi. Yangi muvozanat narxda firmaning mahsulotiga bo`lgan talab chizig`i MR0 holatdan MR1 holatga siljiydi (esdan chiqarmaslik kerakki, raqobatlashgan bozorda talab chizig`i gorizontal ko`rinishga ega, ya′ni cheksiz elastik). Yangi muvozanat narxda firma noldan farqli, musbat iqtisodiy foyda ola boshlaydi va u foydani maksimallashtirish uchun ishlab chiqarish hajmini Q0 dan Q1 ga oshirdi. Lekin, ishlab chiqarish hajmining bunday


oshishi qisqa muddatli oraliqdagina sodir bo`ladi. Natijada tarmoq bo`yicha ishlab chiqarish ham Q0' dan Q1' ga oshadi. O`rtacha firma foydasining oshishi mablag` qo`yuvchilarni o`z resurslarini boshqa tarmoqdan ushbu tarmoqga qo`yishga undaydi, ya′ni tarmoqqa yangi firmalar kirib kela boshlaydi. Yangi firmalarning tarmoqqa kirishi bozor taklifini S0 holatdan S1 holatga o`tib, yangi muvozanat narx P1 ni oldingi darajasi P0 ga teng bo`lgunga qadar davom etadi. Natijada tarmoq o`rtacha firmasining optimal ishlab chiqarish hajmi Q0 ga teng bo`lib, uning iqtisodiy foydasi yana nolga teng bo`ladi va tarmoqqa yangi firmalarning kirib kelishi to`xtaydi. Tarmoq ishlab chiqarish hajmining Q0' da Q2 o`sishi tarmoqda
' ta yangi firmalarning paydo bo`lganini anglatadi.
Tarmoqqa firmalarning kirishi va undan chiqishini tarmoqda uzoq muddatli muvozanatni ta`minlovchi mexanizm deb qarash mumkin. Tarmoqqa firmalar kirib keladi, agar ular ushbu tarmoqda iqtisodiy foyda olishini sezsa. Tarmoqdan firmalar chiqib ketadi, agar ular uzoq muddatli oraliqda o`rtacha xarajtlarini qoplay olmasa. Tarmoqdan chiqish va unga kirish oxirgi (chekli) firma nolga teng iqtisodiy foydaga erishguncha qadar davom etadi. 229 Umuman olganda uzoq muddatli muvozanat holatga erishish juda ko`p vaqt talab qiladi, lekin qisqa muddatli oraliqda firma katta foyda olishi ham mumkin yoki katta zarar ko`rishi ham mumkin. Biror bir mahsulot turini ishlab chiqarishda birinchi bo`lgan firma undan keyin shu ish bilan shug`ullangan firmaga ko`ra ko`proq qisqa muddatli foyda olishi mumkin. Xuddi shunday zarar bilan ishlayotgan tarmoqdan birinchi bo`lib chiqqan firma investitsiyalarining ancha mablag`ini iqtisod qilib qolishi
mumkin. Uzoq muddatli muvozanatlik kontseptsiyasi firmani qanday va qaysi tomonga qarab harakat qilishini ko`rsatib beradi. Uzoq muddatli oraliqda ayrim firmalar haqiqiy musbat foyda olishi mumkin. Masalan, biror firma boshqa firmalarga nisbatan kamroq xarajat sarflab mahsulot ishlab chiqarishni ta`minlaydigan patentga yoki yangi g`oyaga ega deylik. Bunday holda bu firma uzoq muddatli oraliqda musbat haqiqiy foyda olishi mumkin. Boshqa firmalar ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirishni ta`minlaydigan ushbu patentni yoki g`oyani olmaguncha mahsulotni ishlab chiqarish bilan shug`ullanmaydi (tarmoqqa kirmaydi). Agar firmalar ushbu patentdan foydalanish huquqini sotib olishsa, firmalarning iqtisodiy foydasi nolga teng bo`ladi. Musbat iqtisodiy foyda tarmoqda harakat qilayotgan firmaning qimmatbaho aktivga, yangi texnologiyaga yoki yaxshi tajribaga ega ekanligidan dalolat beradi. Bunday holda boshqa firmalar tarmoqqa kirishga jur`at qilolmaydi. Musbat iqtisodiy foyda investitsiyalarni tarmoqqa kirishga imoniyat yaratadi va ularni rag`batlantiradi.

Yüklə 315,85 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin