Reja: O`quvchilarda ilmiy dunyoqarash va tafakkurni shakllantirish



Yüklə 148,12 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/2
tarix08.04.2023
ölçüsü148,12 Kb.
#95060
  1   2
Biaologiyani o\'qitishda ta\'lim tarbiyani uzviyligi Reja



Sobir Sulaymonov 
Biaologiyani o'qitishda ta'lim tarbiyani uzviyligi 
 
 
Reja: 
 
1. O`quvchilarda ilmiy dunyoqarash va tafakkurni 
shakllantirish. 
2. Biologiyani o`qitishda o`quvchilarni ma`naviy-
ahloqiy, 
vatanparvarlik
ekologik, 
estetik, 
iqtisodiy, 
jismoniy, 
gigiyenik, 
mehnat 
va 
baynalminal tarbiyalash masalalari. 
3. Biologiyani 
o`qitishda 
ta`lim 
 
tarbiyaning 
uzviyligini ta`minlash yo`llari. 
 


O`zbekiston Respublikasining Kadrlar tayyorlash sohasidagi davlat siyosati 
insonni intellektual va ma`naviya hloqiy jihatdan tarbiyalash bilan uzviy bog`liq 
bo`lgan uzluksiz ta`lim tizimi orqali barkamol shaxs fuqaroni shakllantirishni 
nazarda tutadi. 
shakllantirishni talab etadi. Tabiat to`g`risidagi yetakchi fanlarning biri sanalgan
biologiya zimmasiga o`quvchilarning ilmiy dunyoqarashini shakllantirishda ancha 
ma`suliyatli vazifalar tushadi. Shu sababli, ham maktab biologiya o`quv fanining 
mazmuni o`quvchilarda ilmiy dunyoqarashni shakllantirshida katta imkoniyatlarga 
ega. 
Mazkur tizim o`zida o`quvchilar tomonidan fan asoslarini mustahkam 
o`zlashtirishlari barobarida, ilmiy dunyoqarash va tafakkurni shakllantirish, 
o`quvchilarni ma`naviaxloqiy, vatanparvarlik, ekologik, estetik, iqtisodiy, 
jismoniy, 
gigiyenik, 
mehnat 
va 
baynalminal 
tarbiyalash 
masalalarini 
mujassamlashtiradi. 
Ilmiy dunyoqarashni shakllantirish. O`quvchilarning biologiya o`quv fanini 
o`rganishi biologik ob`yektlarning tuzilishi, rivojlanishi va hayot faoliyati 
qonuniyatlarini tushunishga olib keladi. Bu bilimlar o`quvchilarning ilmiy 
dunyoqarashi va z`tiqodlari sitemasini tashkil etadi. O`quvchilarning ilmiy 
dunyoqarashi biologik qonuniyatlarni «tabiatinsonjamiyat» munosabatlarining 
tarixiy rivojlanish nuqtai nazaridan tushunishga asoslanadi. 
«Ilmiy dunyoqarash» tushunchasiga biologiya o`qitish metodikasining turli 
manbalarida turlicha yondoshilgan. Jumladan, B.Ye.Raykov ilmiy dunyoqarash 
tushunchasini «dunyo haqidagi bilimlar majmuasi», V.V. Vsesvyagskiy «tabiatga 
nisbatan to`g`ri qarashlar majmuasi», N.M.Verzilin va V.M.Korsunskaya 
«insonning atrof muhitga munosabati, jamoa va jamiyatdagi xulqatvorini 
aniqlaydigan ilmiy tasavvurlar va tushunchalar tizimi» deb ta`rif berganlar. 
Pedagogik ensiklopediyada «ilmiy dunyoqarash falsafiy, ilmiy, siyosiy, iqtisodiy, 
hukuqiy, axloqiy, estetik va e`tiqodlar yig`indisi, insonning moddiy borliq haqidagi 
qarashlari majmuasi hisoblanib, shular asosida inson tabiat va ijtimoiy muhitga o`z 
munosabatini namoyon etadi» deb ta`rif berilgan. 


Biologiya o`qitishda o`quvchilarning ilmiy dunyoqarashini shakllantirish uchun 
quyidagi shart-sharoitlarni vujudga keltirish zarur: 
1. O`qituvchilar tomonidan o`quvchilarning ilmiy dunyoqarashini shakllantirishda 
ahamiyatga molik biologik g`oya, nazariya va tushunchalarni chuqur ilmiy falsafiy 
nuqtai nazardan tushunishi. 
2. O`qitish jarayoni (mavzu, o`quvchilarnnng o`quvbilish faoliyati)ning har bir 
bosqichida o`quvchilarning ilmiy dunyoqarashini shakllantirishda tutgan o`rnini 
tahlil qilish va aniqlash. 
3. Biologiya o`qitishda o`quvchilarning ilmiy dunyoqarashiga asos bo`ladigan 
tushunchalarning mazmuni va mohiyatini anglashlari, tabiiy hodisalarning 
sabablarini aniqlash va dalillashda, o`quv muammolarini hal etishda boshqa o`quv 
fanlaridan o`zlashtirgan bilimlariga asoslanishi, ya`ni nafaqat tabiiymatematik, 
balki ijtimoiygumanitar o`quv fanlari bilan fanlararo bog`lanishlarni amalga 
oshirish. 
Ilmiy dunyoqarashni shakllantirishda o`quvchilar tafakkurining rivojlanishi 
muhim 
ahamiyat 
kasb 
etadi. 
Biologiya 
o`quv 
fanlarining 
mazmuni 
dialektikmaterialistik nuqtai nazardan yoritilishi, o`quvchilar tomonidan organik 
olam va unda sodir bo`ladigan o`zgarishlarni tushunibgina qolmasdan, balki tirik 
organizmlarda boradigan hayotiy jarayonlarning mohiyati, mazkur jarayonlarga 
ta`sir ko`rsatadigan omillar, tirik organizmlarning yashash muhitiga moslashishi va 
xilma xilligining sabablarini anglaydilar.
Ma`naviy-axloqiy tarbiya. Insonning ma`naviyati uning ongida aks etgan 
barcha ijobiy ruhiy, intellektual fazilatlar, axloq esa umuminsoniy va millatning 
milliy qadriyatlari asosida jamiyatda qabul qilingan, jamoatchilik fikri bilan 
ma`qullangan xulqatvor me`yorlari majmuasi sanaladi. Barkamol shaxsni kamolga 
yetkazishda ma`naviaxloqiy yetuklik muhim ahamiyat kasb etadi.


Shu sababli, Kadrlar tayyorlash milliy dasturida uzluksiz taьlimni isloh 
qilish yo`nalishlaridan biri «milliy mustaqillik prinsiplari va halqning boy 
intellektual merosi hamda umumbashariy qadriyatlarning ustuvorligi asosida 
ta`limning barcha darajalari va bo`limlarida ta`lim oluvchilarning ma`naviy va 
axloqiy fazilatlarini rivojlantirish deb belgilangan. 
Ma`naviy axloqiy tarbiyaning asosiy vazifalaridan biri biologiyani o`rganish 
jarayonida o`quvchilarda tabiat, mehnat, insonlarga nisbatan e`tiborli munosabatda 
bo`lish, tabiiy boyliklardan tejabtergab foydalanish, topshirilgan vazifalarni 
to`lato`kis, sifatli bajarish, rasmiylashtirish, ongli intizom, burch va ma`suliyatni 
tarkib toptirish, insonning qadrqimmatini hurmat qilishga o`rgatish sanaladi. 
Vatanparvarlik tarbiyasi. Kadrlar tayyorlash milliy dasturida uzluksiz ta`lim 
tizimi orqali ijodkor, ijtimoiy faol, ma`naviy boy shaxs shakllanishi nazarda 
tutilgan. Shaxsning bu xususiyatlari o`quvbilish, ijtimoiy foydali mehnat 
jarayonida ko`zga tashlanadi. Maktab biologiya o`quv fanlari o`quvchilarda 
vaganparvarlik tuyg`usini shakllantirishda muhim o`rin tutadi. 
O`quvchilarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalashning samaradorligi 
quyidagilarga bog`liq: 
1. O`quvchilarning xissiyotiga ta`yyor ko`rsatadigan o`quv materiallarini tanlash; 
2.Tanlangan o`quv materialining o`rganilayotgan o`quv материали bilan 
uzviyligini ta`minlash orqali mayishiy g`ururni shakllantirish; 
3.O`qituvchi tomonidan o`quv materiallarini ehtirosli bayon etish; 
4.O`quvchilarning o`quvbilish faoliyatini tashkil etish va boshqarishda samarali 
metod va vositalardan foydalanish; 
5.O`quvchilarni o`rganilayotgan mavzu mazmuni bilan bog`liq holda kasb 
tanlashga, Vatanning ravnaqi va mustaqillikning mustahkamlanishiga hissa 
qo`shishga safarbar etish; 
6. Sharq ma`naviyati durdonalari, hadislar, hikmatli hikoyalar va afsonalardan 
foydalanish. 


Vatanparvarlik tarbiyasi o`qitishning barcha shakllarida, shu jumladan, 
sinfdan tashqari mashg`ulotlarida amalga oshirish, bunda vatanni madh etuvchi 
she`rlar, qo`shiqlar, san`at asarlari, ma`naviyat durdonalaridan foydalanish tavsiya 
etiladi. 
Ekologik tarbiya. «Hozir XX1 asr bo`sag`asida, fan texnika taraqiyoti jadal 
sur`atlar bilan rivojlanib bormoqda. Dunyoning jo`g`rofiy siyosiy tuzilishi 
o`zgarmokda. Bunday sharoitda inson tomonidan biosferaga ko`rsatilayotgan 
ta`sirini tartibga solish, ijtimoiy taraqqiyot bilan qulay tabiiy muhitni saqlab 
qolishning o`zaro ta`sirini uyg`unlashtirish, inson va tabiatning o`zaro 
munosabatlarida muvozanatga. erishish muammolari borgan sari dolzarb bo`lib 
qolmoqda» Sayyoramizda ekologik muammolar va tanglik yuz berayotgan 
jarayonda o`quvchilarning ekologik madaniyatini shakllantirish zarurati kelib 
chiqadi. 
Ekologik madaniyat umumiy madaniyatning muhim tarkibiy qismi sanalib, 
shaxsning ma`naviy hayoti va kundalik hayotida hatti harakat shaklida namoyon 
bo`ladigan, hayotning va tabiatning bebaho ahamiyatini anglash, ularni asrab 
avaylash, muhofaza qilishda faollik ko`rsatish kabi sifatlarni o`z ichiga oladi.
Ushbu madaniyat albatta o`quvchilarning ekologik ta`lim va tarbiyasi asosida 
vujudga keladi. Ekologik ta`lim tarbiyaning asosiy vazifasi o`quvchilarda tabiatga 
nisbatan burch va ma`suliyat, ongli munosabatni tarkib toptirish, sharqona odob 
ahloq me`yorlariga mos xulq atvorni shakllantirish sanaladi. 
1. O`quvchilar tomonidan tabiatning yaxlitligi, jamiyat va tabiatning o`zaro 
aloqadorligi haqidagi ilmiy bilimlarni o`zlashtirish, tabiatga nisbatan ongli 
munosabatni tarkib toptirishga asos bo`ladigan ekologik bilim, ko`nikma va 
malakalarni egallashga erishish; 
2. Tabiat va uning tarkibiy qismlarining keng maьnodagi ahamiyatini 
tushunish, tiklanadigan va tiklanmaydigan boyliklarning farqiga yetish. 


3. Tabiiy boyliklardan tejamkorlik bilan foydalanish, atrofmuhitning
tozaligini asrash, ko`kalamzorlashtirish va tabiiy boyliklarni ko`paytirish
uchun amalga oshiriladigan tadbirlar, ijtimoiy foydali mehnatda faol
ishtirok etish manfatlarini shakllantirsh. 
Estetik tarbiya. Kadrlar tayyorlash milliy dasturida ta`lim oluvchilarda boy 
estetik dunyoqarashni hosil qilish masalasiga keng e`tibor berilgan. 
Ma`lumki, estetika go`zallik elementlari, sharoitlari va qonunlari to`g`risidagi 
fandir. Estegik tarbiya go`zallik hissi, tuyg`ular, badiiy didni rivojlantirishga 
qaratilgan. 
Estetika mehnatda, ijtimoiy va shaxsiy hayotda o`z atrofida go`zallik barpo etishga 
intilishni vujudga keltiradi. Go`zallikni ko`ra bilish, idrok qilish, barpo etish va 
chiroyli ish ko`rish tarbiya vazifalaridan biridir. 
O`quvchilarni estetik tarbiyalashda biologiya o`quv xonasi, tirik tabiat 
burchagi, maktab tajriba yer maydonlarida vujudga keltirilgan tartib, shinamlik va 
guzallik muhim rol o`ynaydi. Biologiya o`quv xonasidagi o`simliklar, ko`rgazma 
vositalari estetik talablarga javob berishi va ma`lum bir mazmunda joylashtirilgan 
bo`lishi kerak. 

Yüklə 148,12 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin