Vaqtinchalik saqlash omborlarning tuzilishi va o‘lchamlari. Ishning maqsadi



Yüklə 5,85 Kb.
tarix26.09.2023
ölçüsü5,85 Kb.
#149258
Vaqtinchalik saqlash omborlarning tuzilishi va o‘lchamlari. Ishn-hozir.org


Vaqtinchalik saqlash omborlarning tuzilishi va o‘lchamlari. Ishning maqsadi

Vaqtinchalik saqlash omborlarning tuzilishi va o‘lchamlari.
Ishning maqsadi. Talabalarni meva-sabzavotlarni saqlashda foydalaniladigan vaqtinchalik omborxonalarni turlar, tuzilishi va o’lchamlarini o’rgatishdir.
Tayorlash tartibi: Vaqtinchlik omborxonalar. Kartoshka, sabzavot va mevalarni saqlashga mo’ljallangan omborxonalar ko’p jihatdan bir-biridan tafovut qiladi, bulardan eng muhimi qanday mahsulot saqlashga mo’ljallangani, rejalashtirilishi o’lchamlari va sig’imi, hajmi, qurilishdagi xususiyatlari, saqlash tartibiga rioya qilish, uskunalar tizmasi, mahsulotni joylashtirish usullari va yuklash, tushirish ishlarini mexanizasiyalashgan darajasi va nihoyat iqtisodiy ko’rsatkichlaridir.
Jihoz va materiallar: adabiyotlar, kalqo’lyator, qalam, mevalarning pishganlik darajasini aniqlovchi asbob,vaqtinchalik ombor sxemalari, tabiiy kamayishi keltirilgan jadvallar
Vaqtinchalik omborlarda kartoshka saqlash. O’rta Osiyoda etishtirilgan kartoshkaning asosiy qismi o’ra va handaqlarda, qisman esa uyumlab burtlarda saqlanadi. Saqlashning bu usullari juda arzon, kam xarajat bo’lishi bilan birga, bir qator kamchiliklarga ega. Jumladan, havo harorati, namligi hamda saqlanadigan kartoshkani muntazam nazorat qilib bo’lmaydi. Natijada ko’pgina kartoshka chirib nobud bo’ladi. Kartoshkani qo’lda yoki ekskavator yordamida qazilgan eni 2 m, chuqurligi 0,6 m o’lchamli xandaqlarda saqlash mumkin. Qandaqning o’rtasidan havo almashinishi uchun 30x30 sm ko’ndalang ariqcha qilinib, unga panjara qo’yiladi. Xar 5 m da esa quvurlar o’rnatiladi. Kartoshkani eni 0,6-0,7 m, chuqurligi 0,7-0,8 m, uzunligi ixtiyoriy bo’lgan o’ra qazib ham saqlash mumkin.
Bunda har 3-4 oralatib erdan uvatlar qoldiriladi. Qandaq va o’ralar MTZ-5traktoriga tirkalgan Ye-153 markali ekskavator yordamida qaziladi. O’ra va handaqlarga kartoshka ertalab joylangani ma’qul, chunki kartoshka kechasi ancha sovigan bo’ladi. Kartoshka joylangandan so’ng usti 30-35 sm qalinlikda ikki muddatda bajariladi: dastlab kuzda 10-25 sm qalinlikda tuproq tortiladi; sovuq tushishi oldidan esa uni 30-35 sm ga etkaziladi.
Kartoshka ustki tomoni 3×3 - 6×6 m va undan kattaroq bo’lgan uyumlarda ham saqlanadi. Uyumlarga tabiiy shamollatib turish uchun yog’ochdan havo o’tib turadigan novlar o’rnatiladi. Kartoshka 1,2-1,3 m qalinlikda joylashtiriladi (3-rasm). 3-rasm. Kartoshka saqlanadigan uyumni tashkil qilish sxemasi: 1-yakuniy tuproq qoplamasi; 2-birinchi tuproq qoplamasi; 3-uyum termometri; 4-kartoshka; 5- poxol; 6-havo quvuri; 7-yog’ingarchilik suvlar uchun ariqcha.
Kartoshkani handaq o’rta va burtlarda saqlanganda havoning harorati havoni tortuvchi quvur orqali tushirilgan termometr yordamida o’lchanib turiladi. Xavoning harorati kartoshka xaroratidan past bo’lganda shamollatish uchun quvur ochiladi. Kartoshka haroratining keskin ko’tarilib ketishi uning chiriy boshlaganligidan dalolat beradi. Bunday vaqtda xandaq yoki o’ra darxol ochilib, kartoshkani saralash lozim. Kartoshkani xandaqda saqlaganda uning harorati ancha qulay bo’lganligi isbotlangan.
Sabzini saqlash. Sabzini kichikroq xandaqda saqlash keng tarqalgan. Qandaqlarning o’lchami eni 40-45 sm, chuqurligi 60-70 sm va uzunligi 2,5-3,0 m bo’lishi lozim. Xandaqlarda sabzi qumga ko’miladi. Keyin usti qamish bilam yopiladi, qamish ustiga tuproq tashlanadi.
Xandaq kavlash uchun sizot suvlari chuqur joylashgan tepalik joylar tanlanadi. Odatda O’zbekistonning shimoliy rayonlarida xandaq nishabli oftob tushadigan tomonga, janubiy rayonlarda esa shimoliy tomonga qilinishi lozim. Sabzini sun’iy sovitiladigan omborlarda ham saqlash mumkin.
Bunda mahsulot sig’imi 30-50 kg li konteynerlardan yoki MARTU-0118-64 polietilen qoplardan foydalaniladi. Sabzini sovitilgan holda uzoq muddat (200 kundan ortiq) saqlash mumkin. Uni konteynerlarda saqlash yuklash va bo’shatish ishlarini mexanizasiyalashga imkon beradi.
Ildizmevali sabzavotlarni saqlash. Ildizmevalar dalada xandaq va maxsus omborlarda, harorat 0° dan 2°S gacha, havoning nisbiy namligi 85-95% bo’lgan sharoitda saqlanadi. Sholg’om saqlash uchun eni 50-60 sm va chuqurligi 70-80sm, lavlagi va turplar uchun esa sig’imi kattaroq: eni hamda chuqurligi 70-80 sm keladigan handaq qaziladi (rasm).
Ildizmevalar handaqlarda aprelgacha saqlanadi, bahorda esa ularni sabzavot omborlariga olinadi. Ildizmevalarni xandaqlarda yashiklarga joylanib ham saqlanadi.
Faqat bunda xandaq kattaroq qilinadi: eni 3-3,5 m, balandligi 1,5 m ga etkaziladi 4-rasm. Ildizmevali sabzavotlarni o’ralarda saqlash tartibi: 1-yog’ingarchilik suvlar uchun ariqcha; 2-er sathi; 3-ildizmevalar; 4-boshlang’ich tuproq qoplamasi; 5-poxol; 6-yakuniy tuproq qoplamasi; 7-harorat o’lchagich
Karamni saqlash. Karam xandaq yoki uyumda ham saqlanadi. Karam saqlanadigan xandaqning chuqurligi 40-50 sm, eni esa 60-70 sm bo’ladi. Unga tozalangan karam 2-3 qator qilib teriladi va har qatori ustidan nam tuproq tashlanadi. Xandaqning usti 30-40 sm tuproq bilan berkitiladi. Karamni chuqurligi 20 sm, eni 150-200 sm li uyumda ham saqlash mumkin. Karam qator terilib, har qator orasiga nam tuproq tashlanib, 80-100 sm gacha ko’tariladi va uning ustiga 30-40 sm tuproq tashlanadi. Bunday xandaqlarda karam xatto oddiy ombordagidan ko’ra yaxshiroq saqlanadi (8-jadval)
Nazorat savollari:
1. Vaqtinchalik omborlarga misol keltiring.
4. Vaqtinchalik omborlarda mahsulotlarni saqlash rejimlari qanday ?
http://hozir.org
Yüklə 5,85 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin