32-Mavzu Uchinchi va to’rtinchi darajali tenglamalar. Ko’phad haqiqiy ildizlarini taxminiy aniqlash usullari. Shturm ko’phadlar sistemasi



Yüklə 3,49 Kb.
tarix14.08.2023
ölçüsü3,49 Kb.
#139343
32-Mavzu Uchinchi va to’rtinchi darajali tenglamalar. Ko’phad ha-fayllar.org


32-Mavzu Uchinchi va to’rtinchi darajali tenglamalar. Ko’phad haqiqiy ildizlarini taxminiy aniqlash usullari. Shturm ko’phadlar sistemasi

32-Mavzu
Uchinchi va to’rtinchi darajali tenglamalar. Ko’phad haqiqiy ildizlarini
taxminiy aniqlash usullari. Shturm ko’phadlar sistemasi
Ma’lumki, darajali tenglamalardan biri bu uchinchi darajali tenglamalardir. Bizga kompleks sonlar maydoni ustidagi uchinchi darajali tenglamaning ikki tomonini uning bosh koyeffisiyentiga bo’lsak, u holda uning shakli
(1.3.1)
ko’rinishga keladi.
Endi biz uchinchi darajali bir noma’lumli (1.3.1) tenglamani yechish usuli bilan tanishib chiqaylik. Buning uchun tenglamada
(1.3.2)
almashtirishni bajarib, quyidagi tenglamani hosil qilamiz:
(1.3.3)
(1.3.3) – tenglamada
(1.3.4)
dan iborat. (1.3.3) normal shakldagi tenglama bo’lib, tenglamani yechish uchun:
(1.3.5)
belgilashni kiritamiz. Bu yerda va hozirda bizga noma’lum bo’lgan yangi noma’lumlar. (1.3.5) ifoda (1.3.3) – tenglamaga qo’yamiz, natijada bo’lib bundan esa
(1.3.6)
hosil qilamiz. Endi va noma’lumlarni shunday aniqlaymizki, ular uchun
yoki (1.3.7)
bajariladigan bo’lsin. U holda (1.3.6) va (1.3.7) ifodalardan
(1.3.8)
yekanligi kelib chiqadi. Elementar algebra kursidan ma’lum bo’lgan Veyt formulalariga asosan va lar.
Ushbu

kvadrat tenglamasining ildizlarini ifodalaydi. Hosil qilingan bu tenglamani yechib, quyidagini topamiz;

va

bundan esa, (1.3.5) ga ko’ra


(1.3.9)
yekanligi kelib chiqadi. (1.3.9) ifoda Kordano formulasi deb ataladi. Bu formula ikkita ildizning yig’indisidan ibrat. Har bir ildiz esa uchta esa uchta qiymatga ega bo’lganidan u uchun 6 ta qiymat hosil bo’ladi. Ammo biz bilamizki, uchinchi darajali (1.3.3) tenglama faqat uchta ildizga ega. Bu uchta ildizni quyidagicha hosil qilamiz. Eng avvalo
(1.3.10)
ildizning uchta noma’lumning unga mos qiymatlarini (1.3.7) dan aniqlab olamiz. Natijada (1.3.3) tenglamaning uchta

ildizi kelib chiqadi.


Ma’lumki, noma’lumning uchta qiymatini hosil qilish uchun uning bitta qiymatini ning uchta
qiymatiga mos ravishda ko’paytiriladi: . Bu holda (1.3.7) ga binoan noma’lumning mos qiymatlari quyidagi ko’rinishda bo’ladi, ya’ni

Demak, (1.3.3) tenglamaning ildizlari:

ko’rinishni oladi. Bunda mos ravishda va larning qiymatlarini quyib, ushbu ifodalari hosil qilamiz:

Bularga va (1.3.2) – ga asosan, (1.3.1) biz izlayotgan tenglamaning ildizlari

(1.3.11)

bo’ladi. Natijada biz uchinchi darajali bir noma’lumli tenglamaning Kardano usuli yordamida yechib, uning barcha noma’lumlarini topib oldik. Endi biz uchinchi darajali, algebraik tenglamalarni Kardano usuli yordamida yechishga misol keltiraylik.


Misol.1. Tenglamani yechamiz: bunda bo’lib, (1.3.4) ga va (1.3.10) ga asosan topamiz:

Agar ni olsak, bo’ladi. Demak, (1.3.11) ga muvofiq ushbuni hosil qilamiz:



http://fayllar.org
Yüklə 3,49 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin