Bolalar adabiyoti va bolalar folklori mumtoz adabiyot namunalari bilan bog'liq reja



Yüklə 90,5 Kb.
səhifə1/8
tarix20.09.2023
ölçüsü90,5 Kb.
#145723
  1   2   3   4   5   6   7   8
BOLALAR ADABIYOTI VA BOLALAR FOLKLORI MUMTOZ ADABIYOT NAMUNALARI BILAN BOG\'LIQ


BOLALAR ADABIYOTI VA BOLALAR FOLKLORI MUMTOZ ADABIYOT NAMUNALARI BILAN BOG'LIQ
Reja:

1.Bolalar adabiyoti va bolalar folklorining mumtoz adabiyot namunalari bilan bog’liqligi.



2.Bolalar folklorining ma`naviy ahamiyati.

3.Mumtoz davr adabiyotida bolalar kitobxonligi

4. Mumtoz adabiyotning ma`naviy-axloqiy mohiyati.

5. Bolalar folklorida janr rang-barangligi.

6. Topishmoq, tez aytish, maqol, ertak va dostonlarning janr ko`lami.

7. Mumtoz davr bolalar adabiyoti janrlari, badiiy ertaklar, tez aytishlar, maqollar, allalar ko`rinishidagi tarbiya vositasi ekanligi.

Xulosa.

Adabiyotlar.

Xalq og`zaki ijodi va bolalar kitobxonligi
Folklor hamma zamonlarda ham ijod sarchashmasi hisoblanib keladi. Shuning uchun ham insoniyat alla, qo`shiqlar, afsonalar, ertak va dostonlarda o`zining yuksak orzu-umidlari, zavq-shavqi-yu, kurashlarini ifodalagan. Xalq og`zaki ijodi o`zining mazmunan rang-barangligi, yuksak g`oyalar bilan yo`g`rilganligi bilan yozma adabiyotdan ajralib turadi.
Bolalar folklori ko`pincha kattalar tomonidan ijod qilinadi, ba’zi hollarda bolalar o`z o`yinchoqlari asosida o`zlari ham alla, qo`shiq va ovunmachoqlar to`qiydilar. Bularning hammasi bir bo`lib faqat yaxshi tarbiyani targ`ib qiladi. Bolalar xalq og`zaki ijodining pedagogika bilan bog`lanishi alladan boshlanadi.

Alla - qo`shiq
Alladir hayotda sevimli qo`shiq,
Onalar kuylaydi yurakdan jo`shib.
Bolasin umriga umrlar tilar,A
Allaga dildagi niyatin qo`shib.
Bu qanday sinoat, men bilolmadim,
Ta’rifiga so`zlar topa olmadim
Allalar eshitib, o`sib-ulg`aydim,
Dard cheksam, allani tinglab sog`aydim!
Bu hammaning gapi, hammaning dil so`zi, hammaning allaga, onaga iqrornomasi, ta’zimi. Yoshi ulug`mi, kichikmi alla eshitgan, alla og`ushida, ta’sirida o`sgan, ulg`aygan, esini tanigan, kamol topgan, inson bo`lgan.
Alla xalq og`zaki ijodining eng oliy namunasi hisoblanadi. Allada onaning o`yi, xayoli, ezgu niyati, porloq kelajak uchun intilishi, kurashi o`z ifodasini topgan bo`ladi. Alla millat tanlamaydi, uning matnini tushunmasa-da, ohangi-kuyini eshitgan har bir inson bosh chayqaydi, beshik kabi ohista tebranadi, orom oladi, o`zini-o`zi taniydi, xayoli bolaligiga ketadi, hayotda yo`l qo`ygan xato va kamchiliklarini tuzatib olishga intiladi. E’tibor bering:
Tol beshikni tebratib,
Ona aytar qo`shig`in.
Qo`shiq bilan tebratar
Dunyoning tol beshigin.
Bu beshikda ulg`ayar
Necha ming, millionlar.
Ona mehri ziyosi
Yuraklarga yo`l olar.
Bu beshikda tinglashar
Mayin-mayin allalar.
Uchib o`tgan el bilan
Olam bo`ylab taralar.
Tol beshikni tebratib,
Ona aytar qo`shig`in.
Qo`shiq bilan tebratar
Dunyoning tol beshigin.
Alla qadimiy xalq qo`shig`i. Alla va beshik xamohang yuradi. Bu haqda buyuk alloma Abu Ali ibn Sino, - ...Bolaning mijozini kuchaytirmoq uchun unga ikki narsani qo`llamoq kerak. Biri bolani sekin-sekin tebratish, ikkinchisi, uni uxlatish uchun odat bo`lib qolgan musiqa va allalashdir. Shu ikkisini qabul qilish miqdoriga qarab bolaning tanasi bilan badan tarbiyaga va ruhi bilan musiqaga bo`lgan iste’dodi hosil qilinadi, - deb alla va beshikning norasida kamolotida muhim ahamiyat kasb etishini ta’kidlab o`tgan. Buni dildan his qilgan ona chaqalog`ini o`zi suyugan, e’zozlagan har narsadan yuqori qo`yib alla aytadi:
Sen bog`imning bahori,
Sen umrimning nahori,
Sen qalbimning ohori,
Onajoni shunqori, alla-yo, alla.
Odatda, onaning orzu-armonlari bir talay bo`ladi. Dilidagi ezgu niyatlarini allaga qo`shib jo`shib kuylaydi. Bola birinchi navbatda sog`lom fikrli, el-yurt o`g`loni bo`lib kamol topishi kerak. Mana bu allada shu g`oya yaqqol ko`zga tashlanib turadi:
Onasining erkasi,
Uxlab qolsin, alla-yo.
Bo`lsin inson sarasi,
Obro` olsin, alla-yo, alla.
Inson birdaniga yuqori martabali, o`qimishli, oq-qorani ajrata oladigan bo`lmaydi. Buning uchun qunt bilan o`qish, o`rganish, ilmli bo`lish kerak. Mana bu alla ham juda jozibali chiqqan:
Ko`chalarda o`ynab yursin,
Maktablarda o`qib yursin.
Mulla-yu, mudarris bo`lsin,
Martabasi ulug` bo`lsin.
Chaqaloq olamga kelishi bilan dastlab ota-onani taniydi. So`ng oila a’zolari, jonivorlar, parranda-yu, darrandalar bilan oshno bo`ladi. Tabiat insonga xizmat qiladi. Inson uni ehtiyot qilishi, parvarishlashi, o`stirishi, ko`paytirishi lozim. Shu ma’noda inson ruhiga o`z kuyi, qo`shig`i bilan quvonch bag`ishlaydigan qush-bulbulni ham ehtiyot qilishi zarurligi bir qator allalarning asosini tashkil etadi:
Bulbul sayrar yozina, alla-yo, alla,
Qulluq qush ovozina, alla-yo, alla.
Bermang bulbula ozor, alla-yo, alla,
Bulbul beozor qushdir, alla-yo, alla.
Qadimda och-yupun hayot kechirgan mehnatkash xalq o`z farzandini kelajakda mard-pahlavon, botir bo`lib kamol topib yurt himoyachisiga aylanishiga umid bog`lagan. Shu bois ham alla-qo`shiqlarida farzandlarini yo`lbars yurakli, qoplon bilakli bo`lib kamol topishlari uchun allalar to`qib farzandi ongiga, shuuriga quyib tarbiya qilganlar:



Yüklə 90,5 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin