Fizika Elm sah ə si → öyr ə nir



Yüklə 1,16 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/10
tarix23.09.2022
ölçüsü1,16 Mb.
#63987
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10
Fizika



Fizika
Elm sah
ə
si → öyr
ə
nir
T
əbiət elmləri
→ T
ə
bi
ə
ti
Fizika
→ Maddi al
ə
md
ə
ki
qaunauyğunluqları
Yarımbölm
ə
 → öyr
ə
nir
N
əzəri fizika
→ '
Ümumi fizika
→ '
Mezoskopik
fizika
→ '
Fiziki hadis
ələrin müxtəlif nümunələri.
Fizika
Vikipediya, azad ensiklopediya
Fizika (q. yun. φύsις — t
әbiәt, köhn. azərb. hikməti-təbiiyyə
[1]
) — t
əbiətin ən ümumi
qanunlarını, bizi 
əhatə edən maddi aləmin quruluşunu və xassələrini öyrənən elm.
Fizikanın predmeti v
ə strukturu
Fizikanın tarixi
Fizikanın t
əşəkkülü
Fizikanın elm kimi formalaşması
Klassik fizika
Relyativist v
ә kvant fizikası. Nüvә vә elementar zәrrәciklәr fizikası
Fizika müasir dövrd
ә
Mikrofizikanın inkişafı
Makrofizikanın inkişafı
Meqafizikanın inkişafı
Fizikanın müasir dünyada rolu
Xarici keçidl
ər
Fizika d
әqiq elmdir vә tәbiәt hadisәlәrinin hәm makroskopik, hәm dә mikroskopik
s
әviyyәlәrdә kәmiyyәt qanunauyğunluqlarını tәdqiq edir. “Fizika” termininә ilk dәfә
antik dövrd
ә Aristotelin әsәrlәrindә rast gәlinir. İlk dövrlәrdә “fizika” vә “fәlsәfә”
(natural) terminl
әri sinonim kimi işlәdilirdi, çünki onların hәr ikisinin әsasında kainatın
qanunauyğunluqlarını izah etm
әk mәqsәdi dururdu. Ancaq elmi inqilab nәticәsindә 16-cı
әsrdә fizika ayrıca bir elm sahәsi kimi formalaşmağa başladı.
Fizika, 
әsasәn, eksperimental elm kimi formalaşmışdır: onun qanunları tәcrübi yolla әldә
olunmuş faktlara 
әsaslanır. Bu qanunlar müәyyәn kәmiyyәt münasibәtlәrinә әsaslanır vә
riyazi dild
ә ifadә olunur. Fizika iki bölümә – еksperimental fizikayа vә nәzәri fizikayа 
ayrılır. Eksperimental fizikada fiziki hadis
әlәrin müşahidәsi vә tәcrübi yolla öyrәnilmәsi
üçün xüsusi ş
әrait yaradılır. Tәcrübәlәrin aparılması üçün tәtbiq olunan metodlar vә
avadanlıq fizikanın konkret sah
әsindәn asılı olaraq, sadә qurğulardan (mәsələn, Kavendiş
t
әcrübәsi) tutmuş Böyük Adron Kollayderi kimi nәhәng meqalayihәlәrә qәdәr geniş spektrdә dәyişә bilir. Nәzәri fizika isә fiziki
obyektl
әrin vә sistemlәrin riyazi modellәrini yaratmaqla tәbiәtdәki real hadisәlәri izah etmәyә çalışır vә elmә mәlum olmayan yeni
effektl
әrin, fenomenlәrin mümkünlüyünü öncәdәn xәbәr verir. Tәbii ki, müasir fizikanın nailiyyәtlәri vә inkişafı yuxarıda bәhs
olunan h
әr iki yaxınlaşmanın qarşılıqlı mübadilәsinin mәhsuludur. Belә ki, eksperimental fizika nәzәri fizikanı hәm eksperimental
faktlarla t
әmin edir, hәm dә nәzәri müddәaların doğru olub-olmadığını tәcrübә ilә tәsdiqlәyir. Hәmçinin 21-ci әsrin әvvәllәrindә
bütün fiziki bilikl
әr toplusunu, öyrәnilәn obyektlәrin ölçüsünә uyğun olaraq, mikrofizikaya (10
–18
– 10
–8
m t
әrtibli ölçüdә),
makrofizikaya (10
–8
– 10
20
m) v
ә meqafizikaya (10
20
– 10
26
m) bölm
әk qәbul edilmişdir; mikrofizika elementar zәrrәciklәr vә atom
nüv
әsini, hәmçinin atomları vә molekulları, makrofizika canlı vә cansız tәbiәti tәşkil edәn fiziki cisimlәri, meqafizika kosmik
obyektl
әri öyrәnir.
Dünyanın t
әdqiqat obyektlәrinin vә hәrәkәt formalarının müxtәlifliyini sistemlәşdirmәk üçün fizikanı bu vә ya digәr sәviyyәdә
bir-biri il
ә bağlı olan bir neçә bölümә ayırırlar. Bu ayrılma birqiymәtli deyil vә bunu müxtәlif meyarlara әsasәn aparmaq olar.
T
әdqiqat obyektlәrinә görә fizika elementar zәrrәciklәr fizikasına, nüvә fizikasına, atom vә molekullar fizikasına, qaz vә mayelәr
fizikasına, b
әrk cisimlәr fizikasına, plazma fizikasına bölünür. Materiyanın hәrәkәt formalarına görә mexaniki hәrәkәt, istilik
prosesl
әri, elektromaqnit hadisәlәri, qravitasiya, zәif, güclü qarşılıqlı tәsirlәr kimi bölgülәr aparılır. Makroskopik baxımdan fizikanı
mexanika (klassik mexanika, relyativist mexanika, s
әlt mühitlәr mexanikası – bura hidrodinamika, akustika, bәrk cisim mexanikası
daxildir), termodinamika, optika (fiziki optika, kristal optikası, qeyri-x
әtti optika), elektrodinamika (sәlt mühitlәrin elektrodinamikası,
maqnitohidrodinamika, elektrohidrodinamika) bölm
әlәrinә ayırırar. Mikroskopik baxımdan fizikanı atom fizikası, statistik fizika

Yüklə 1,16 Mb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə